خاطرات و خطرات یک بدلکار

مردم همواره از حقه‌های سینمایی حرف می‌زنند یا مثلا برای اغراق یک واقعه می‌گویند خیلی این صحنه یا اتفاق، فیلم سینمایی بود. البته صحنه‌های اکشن یا جلوه‌های ویژه لزوما به معنای اغراق و درشت‌نمایی نیست مگر این‌که با فیلمی علمی ـ تخیلی سر و کار داشته باشیم، اما ساخت یک صحنه واقعی مثلا تصادف و چپ کردن اتومبیل در واقعیت رخ می‌دهد، اما بازسازی آن در سینما به تمهیدات و حقه‌های سینمایی نیاز دارد که سهم عمده آن بر دوش بدلکاران است.

بدلکاری فارغ از این‌که به جذابیت یا واقعی‌سازی یک اثر کمک می‌کند ماهیت و ذات خودش نیز هیجان‌انگیز و دیدنی است و اصلا یک فن و تخصص و حرفه ویژه در سینماست. بدیهی است رمزگشایی از رمز و راز‌های یک بدلکار یا یک موقعیت بدلکاری برای بسیاری از مخاطبان سینما حتی آنها که چندان هم اهل فیلم دیدن نیستند جذاب و هیجان‌انگیز است.

در مجموعه «ترین‌ها» در شبکه مستند در یکی از قسمت‌هایش سراغ علیرضا فتحی یکی از قدیمی‌ترین‌ها و پیشکسوت‌های حرفه بدلکاری رفته تا از فوت و فن این حرفه و خاطرات و خطراتی که یک بدلکار دارد قصه شنیدنی و البته دیدنی را روایت کند. دیدنی‌هایش مربوط به پشت صحنه‌های بدلکاری از پشت صحنه یک فیلم و سریال است که گاه برخی از این صحنه‌ها مثل واژگون کردن اتومبیل بشدت جذاب و تماشایی است و البته خطرات این کار را هم بخوبی نشان می‌دهد. ضمن این که گاه حوادث سر صحنه رخ می‌دهد که از اراده و کنترل بدلکار خارج است.

یادمان نرود ما یکی از بهترین بدلکاران خود که پیمان ابدی بود سر یک غفلت و مشکل کوچک از دست دادیم. در این مستند نیز شاهد نمایش برخی از این اتفاقات هستیم مثل اتومبیلی که به سلامت نتوانست واژگون شود و به بدلکار آن آسیب و جراحت وارد شد، اما از سوی دیگر این مستند خود سند معتبری است که سینمای ایران در بخش بدلکاری به پیشرفت‌های چشمگیری رسیده و انصافا برخی از صحنه‌های بدلکاری آن، قابلیت‌های بدلکاران ایرانی را در حد استاندارهای جهانی به اثبات می‌رساند. خود علیرضا فتحی نیز خیلی شیرین و دلنشین از خاطرات و خطرات این حرفه سخن می‌گوید.

علیرضا فتحی سال‌ها تجربه طراحی بدلکاری را در آثار مختلف سینمایی و تلویزیونی دارد و کارهای او را در سریال‌هایی همچون «مختارنامه»، «دیوار» و «عملیات 125» دیده شده است. در واقع زبده‌ترین بدلکار ایرانی که انجام این حرکت‌های دشوار، برایش مانند آب خوردن است، علیرضا فتحی است. بدلکاران دیگر، در این حیطه او را «استاد» خطاب می‌کنند و این یعنی آن که هر کسی بخواهد تکنیک جدیدی از کار با اسب را برای برداشت یک صحنه یاد بگیرد، نزد او می‌رود. حرفه آقای فتحی آخر خطر است. اگر می‌خواهید بیشتر با کار و حرفه این بدلکار قدیمی آشنا شوید کافی است قسمت‌هایی از سریال‌ها و فیلم‌هایی چون سربداران، بوعلی سینا، در چشم باد، نردبانی بر آسمان، محمد رسول‌الله(ص) و پروژه عظیم مختارنامه را دیده باشید.

او می‌گوید: «بدلکاری با اسب یعنی هیجان، یعنی لذت و این بدلکاری اصلا قابل قیاس با بدلکاری با ماشین و... نیست. زمانی که بدلکار با ماشین کار می‌کند همه چیز محاسبه می‌شود برای مثال چپ کردن یک ماشین هر چقدر سخت باشد، طبق محاسبات انجام می‌شود و بدلکار به هیچ وجه نگران تغییر واکنش ماشین نیست؛ البته اگر محاسبات درست انجام نشود شاید حادثه‌ای پیش بیاید، اما در بدلکاری با اسب، هر لحظه باید مراقب این بود که اسب رم نکند یا حرکت و واکنشش را تغییر ندهد.».

در این مستند سینماگران مختلف از علیرضا زرین‌دست فیلمبردار تا سیروس مقدم کارگردان از فتحی و توانمندهای او سخن می‌گویند که البته ابعادی از شخصیت فردی و اخلاقی او نیز بازگو می‌شود. با تماشای این مستند هم لذت می‌برید و هم از شگفتی‌های بدلکاری به وجد می‌آیید.

سید رضا صائمی