حقوق بشر، ابزاری برای نفوذ اقتصادی

علی‌رغم ادعاهای حقوق بشری که آمریکا دارد، شاهد موارد بسیاری از نقض حقوق بشر توسط این کشور ازجمله در مورد ایران هستیم‌؛ سرنگونی هواپیمای مسافربری، کودتای 28 مرداد، کشته و زخمی شدن صدها هزار ایرانی بر اثر سلاح‌های کشتار جمعی آمریکا در جنگ عراق با ایران، همچنین از دست رفتن جان هزاران ایرانی به دلیل دسترسی نداشتن به دارو به دلیل اعمال تحریم علیه ایران و مصادره اموال و دارایی‌های این کشور، برخی از این موارد است. دکتر علی بیگدلی، استاد دانشگاه شهید بهشتی در گفت‌وگو با جام سیاست به تبعیض‌های حقوق بشری آمریکا در ارتباط با دیگر کشورها و همچنین موارد متعدد نقض حقوق بشر در خاک این کشور و سوءاستفاده از نام حقوق بشر توسط آمریکا اشاره می‌کند.

ماهیت حقوق بشر آمریکایی چیست و این کشور چه سوءاستفاده‌هایی از آن کرده است؟

حقوق بشر شعار زیبایی است که از سوی آمریکا داده می‌شود و در حالی که ادعای زیادی در زمینه رعایت آن دارد اما موارد بسیاری از نقض حقوق بشر در کارنامه‌اش مشاهده می‌شود؛ از جمله رفتارهای ضدحقوق بشری آمریکا می‌توان به تبعیض ‌نژادی در داخل کشورش و وضعیت نامناسب زندان‌های این کشور اشاره کرد؛ همچنین تجهیز نظامی و اطلاعاتی عراق و سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران در سال 1367، از موارد ضدحقوق بشری این کشور علیه ایران است.

حقوق بشر، ابزاری است مخصوصا دست دموکرات‌ها برای تحت فشار قرار دادن کشورهایی که مسیری خلاف مسیر جهانی آمریکا دارند، اگر چه حقوق بشر صاحب نهاد و ساختارهای گسترده در سطح جهانی است، اما بیشتر شکل ابزاری در دست کشورهای غربی پیدا کرده علیه کشورهایی که ناسازگاری اساسی با کشورهای غربی دارند، ازجمله ایران. پس از برجام، آمریکا سه قطعنامه را با ادعای رعایت نشدن حقوق بشر، پرتاب موشک با برد 500 2 کیلومتر و ادعای دخالت ایران در کشورهای همسایه مطرح کرد.

هرچند حقوق بشر جنبه اجرایی ندارد، اما جنبه ذهنی‌اش بسیار بالاست. کشوری که به رعایت نکردن حقوق بشر محکوم می‌شود، شان و جایگاهش توسط این نهادهای بین‌المللی در افکار بین‌المللی لطمه می‌بیند و میزان توجه دنیا به آن کشور کم می‌شود و سهم سرمایه‌گذاری هم در آن کشور کاهش می‌یابد.

چندین دهه است که آمریکا به بهانه گسترش آزادی، دموکراسی و حقوق بشر، جنگ‌های بسیاری را در دنیا به راه انداخته است. آیا هدف سیاستمداران این کشورگسترش آزادی، دموکراسی و حقوق بشر است یا گسترش نفوذ اقتصادی و سلطه بر جهان؟

با وجود ادعاهای بسیاری که آمریکا در زمینه رعایت حقوق بشر دارد، در این کشور شاهد موارد متعددی از نقض حقوق بشر هستیم.

در این کشور همچنان تبعیض‌نژادی وجود دارد، اما متاسفانه در روابط بین‌الملل حق با قدرت است و کشورهایی که صاحب قدرت هستند از این ابزار استفاده می‌کنند و ما نمی‌توانیم علیه آنها از این ابزار استفاده کنیم.

آمریکا کشوری چند ملیتی است، شاید برخی معتقدند در آمریکا ملت وجود ندارد اما به دلیل این‌که همه جمعیت‌هایی که در آمریکا هستند، در یک نظام حقوقی زندگی می‌کنند، ناچاریم اسمش را ملت بگذاریم.در عین حال از اقلیت‌های قومی و زبانی و نژادی هستند که حقوقشان رعایت نمی‌شود. هنوز هم سفید‌پوستان شهروندان درجه یک هستند و حتی سیاهپوستانی که در آنجا متولد شده‌اند گاهی اوقات شهروند درجه 3 محسوب می‌شوند، هنوز در مناطق شمالی آمریکا سیاهان نمی‌توانند به همه رستوران‌ها بروند که اینها همه نشانه‌هایی از عدم رعایت حقوق بشر در این کشور است.

با توجه به ممنوعیت قانونی شکنجه در آمریکا، این کشور تا چه اندازه به این قانون عمل می‌کند، در حالی که شاهد وجود زندان‌هایی از جمله ابوغریب و گوانتانامو در خارج از این کشور هستیم که از سوی آمریکا به وجود آمده و اداره می‌شود؟

صراحت قانون اساسی آمریکا در بحث ممنوعیت شکنجه آشکار است و این امر را نهی کرده است. در قانون اساسی آمریکا شکنجه ممنوع است و جرم شناخته می‌شود. آمریکا گروه‌هایی را که دستگیرکرده، خارج از آمریکا شکنجه می‌کند. گرچه ترامپ گفته است برای گرفتن اعتراف، شکنجه را اعمال نمی‌کنیم؛ اما علی رغم این مسائل هنوز هم در آمریکا و در خاک این کشور برای گرفتن اعتراف از شکنجه استفاده می‌شود. صراحت قانون اساسی آمریکا در بحث ممنوعیت شکنجه آشکار است، اما در عمل شاهدیم که بجز سه زندان ابوغریب در عراق، بگرام در افغانستان و گوانتانامو در خلیج کوبا که پایگاه نیروی دریایی آمریکاست، 16 زندان دیگر در کشورهای تایوان، رومانی و کشورهای اروپای شرقی مانند لهستان وجود دارد، به طوری که آمریکا از سال 1903 میلادی در کوبا حضور دارد و زندان گوانتانامو از سال 2001 میلادی شروع به فعالیت کرده و هنوز فعال است. باتوجه به تمام اعمال صورت گرفته در این زندان‌ها باید گفت، این رفتارهای خشونت‌آمیز رابطه مستقیم با تبعیض‌نژادی در این کشور دارد و باید دانست که این خشونت‌ها ادامه پیدا خواهد کرد.

شکل‌گیری تروریست‌ها را نیز می‌توانیم یکی دیگر از اعمال ضد حقوق بشری آمریکا بدانیم؟

اگر زایشگاه داعش را عربستان بدانیم،آمریکا با این که می‌داند عربستان از داعش حمایت و ترکیه نفت داعش را خریداری می‌کند و حتی در حادثه 11سپتامبر عربستان دخالت داشت و در یمن به نسل‌کشی متهم شد، اما شاهد خروج عربستان از فهرست سیاه ناقضان حقوق کودک بودیم که با این اقدام حیثیت دبیر کل سازمان ملل از بین رفت و این افتضاح دقیقا نقض حقوق بشر است و آمریکا از آن حمایت می‌کند علی‌رغم اتفاقات یمن و کشتار کودکان و همچنین 11‌سپتامبر؛ کوچک‌ترین اختلافی میان عربستان و آمریکا به وجود نیامده است. البته اخیرا آمریکایی‌ها مقداری از خاورمیانه فاصله گرفته‌اند که این باعث شد، اوباما در استرالیا دو سال پیش اعلام کند، عربستان باید مشکل داخلی خود را خودش حل کند و همه را به گردن ایران نیندازد و پس از آن نیز وزیر خارجه آمریکا به این موضوع اشاره کرد. درباره داعش قطعا آمریکا تاثیرگذار است.

متاسفانه شاهد تبعیض در اعمال و رفتار آمریکا نسبت به موارد نقض حقوق بشر در کشورهای مختلف از‌جمله نقض حقوق بشر در همین کشور هستیم. چه مواردی را در این رابطه می‌توان ذکر کرد و علت این تبعیض‌ها از نظر شما چیست؟

موارد تبعیض بسیاری را می‌توان در رفتارهای این کشور در زمینه حقوق بشر دید. از زمان تشکیل سازمان ملل این ابزار را صاحبان قدرت علیه کشورهای دشمن به کار می‌برند.به عنوان نمونه در عربستان فردی را به دلیل خوردن آدامس گردن می‌زنند. آیا این نوع رفتار ضد حقوق بشر نیست؟ آمریکا اعتراضی به این موضوع نمی‌کند به دلیل این که عربستان اندوخته‌های فراوانی در آمریکا دارد، اما اگر این گونه اعمال از سوی ایران صورت بگیرد، علیه ما قطعنامه صادر می‌کنند.

یکی از موارد دیگر تبعیض آمریکا در برخورد با کشورها موضوع اعدام‌هاست. بدون در نظر گرفتن جمعیت کشورها به ترتیب چین و ایران و ‌آمریکا دارای بالاترین میزان اعدام است، اما علی‌رغم میزان بالای اعدام‌ها در آمریکا هیچ شکایتی علیه این کشور صورت نگرفته است، زمانی که آمریکا از وجود حکم اعدام در کشورهای دیگر انتقاد می‌کند، چرا خود هنوز حکم اعدام دارد؟ آمریکا خودش مظهر رعایت نکردن حقوق بشر است، اما به دلیل قدرت نظامی و اقتصادی‌اش هیچ زمانی محکوم نمی‌شود؛ گرچه یکی دوبار محکومیت شکل گرفته، اما اتفاقی برایش رخ نداده و دو سه مرتبه محکوم شده، اما به دلیل قدرت و سرمایه‌گذاری گسترده در اروپا، آنها مقابل این نوع اقدامات آمریکا سکوت کرده‌اند.

در منشور سازمان ملل، ضمیمه‌ای به نام حقوق بشر وجود دارد که ضمیمه قانون اساسی آمریکا و فرانسه است، اما نقض مکرر توسط آمریکا اتفاق می‌افتد و لطمه‌ای به اعتبار این کشور وارد نمی‌کند؛ حتی در اروپاهم به صورت واضح و مکرر شاهد نقض حقوق بشر هستیم، اما اتفاقی نمی‌افتد. آمریکا کشوری است که آسیب بسیاری به محیط‌زیست جهان می‌زند. این کشور بزرگ‌ترین زرادخانه سلاح‌های کشتار جمعی را دارد و از بمب اتمی علیه انسان‌های بی‌گناه و بی‌دفاع استفاده کرده است.

ازجمله موارد نقض حقوق بشر آمریکا علیه ایران چیست؟

ازجمله موارد نقض حقوق بشر آمریکا علیه ایران می‌توان به این موارد اشاره کرد: سرنگونی هواپیمای مسافربری، کودتای 28 مرداد، کشته و زخمی شدن صدها هزار ایرانی بر اثر سلاح کشتار جمعی آمریکا که در جنگ عراق با ایران در اختیار این کشور قرار گرفته بود، همچنین از دست رفتن جان هزاران ایرانی به دلیل دسترسی نداشتن به دارو درپی اعمال تحریم‌ها علیه ایران و مصادره اموال و دارایی‌های ایران... .

مریم شریف‌زاده - روزنامه نگار