صنعت نفت و عبور از تحریم

در دوره پسابرجام که ورق به نفع اقتصاد نفت ایران بازگشت، افزایش ظرفیت تولید در دستور کار وزارت نفت قرار گرفت و ایران تا حدودی موفق شد تولید از دست رفته خود را بازیابد. در زمینه فروش نفت‌خام هم در دوره پسابرجام دولت و وزارت نفت عملکرد خوبی داشتند و موفق شدند تولید و صادرات را افزایش دهند. اقدامی سنجیده که به کاهش قیمت نفت منجر نشد و این موضوع حکایت از آن دارد که ایران با موضع‌گیری شفاف در این زمینه و با قاطعیت توانسته تا حدودی سهم از دست رفته خود در بازارهای جهانی را احیا کند، این عملکرد قابل قبولی به شمار می‌آید که با توجه به مشکلات و محدودیت‌های کشور رقم خورده است.

مهم‌ترین مشکل ایران در شرایط کنونی فراهم کردن زمینه سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی در صنعت نفت است. اقدام مهمی که متاثر از تحریم‌ها با مشکلاتی همراه شده و در شرایط کنونی راه سختی را پیش روی ایران قرار داده است و باید تمهیدات ویژه و مناسبی در مسیر جذب سرمایه‌های خارجی در صنعت نفت و گاز اتخاذ شود. موضوع دیگر بحث تکراری درآمدهای نفتی است؛ با توجه به مشکلات باقیمانده از آثار تحریم در حوزه نفت، درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت می‌تواند راهگشای کاهش بخشی از این مشکلات باشد؛ اما مساله مهم‌تر از آن این است که باید راه اقتصاد بدون نفت را تدبیر، برنامه‌ریزی و زندگی کنیم.

یکی از گرفتاری‌های اقتصاد ما وابستگی به درآمدهای نفتی بوده است؛ اکنون در فصل تازه اقتصاد کشور در پسابرجام نباید گشایش ایجاد شده، ما را به مسیر طی شده قبل سوق دهد که کشور را با اتکا به درآمدهای نفتی اداره کنیم؛ این رویه خطرناکی است که پیش از این طی شده است. آنچه از این پس درباره درآمدهای نفتی حائز اهمیت است این که سهم عمده آن برای نسل‌های آینده در صندوق توسعه ملی هدایت و مدیریت شود. تاکنون اقدام جدی برای کاهش وابستگی دولت به درآمدهای نفتی به شکل ساختاری در کشور صورت نگرفته و اکنون آنچه اهمیت دارد این است که بهبود حاصله در حوزه نفت را با اتکا به استفاده نادرست از درآمدها، نقش بر آب نکنیم.

آنچه در شرایط پیش رو مهم به نظر می‌رسد این است که باید با نگاهی آینده‌نگر روندهای بین‌المللی را درباره بازار نفت دنبال کنیم و متناسب با آن راهبردهای نفتی را همسو با دیگر کشورها در بهره‌گیری از سوخت‌های فسیلی تنظیم و تدوین کنیم.

کامران ندری

اقتصاددان