آزادباش به سربازان فراری

در لایحه بودجه 95 به دولت اجازه داده شده تمام مشمولان خدمت وظیفه عمومی را که بیش از 5 سال غیبت دارند، با پرداخت جریمه مدت زمان غیبت معاف کند. افزون بر این پیش‌بینی شده است که تمام درآمدهای حاصل از این محل به حساب درآمد عمومی کشور واریز و تا سقف 30 هزار میلیارد ریال نیز صرف تقویت بنیه دفاعی نیروهای مسلح شود. این درحالی است که این رقم سال گذشته تـا سـقف ده هـزار میلیارد ریال در نظر گرفته شده بود.

اما سال آینده نیز مشمولان غایب به ازای هر سال غیبت بیشتر از پنج سال، 10 درصد به مبالغ جریمه پایه‌شان اضافه می‌شود و مدت غیبت بیش از شش ماه نیز یک سال در نظر گرفته شده است.

افزون بر این، برای مشمولان متاهل و دارای فرزند نیز تسهیلاتی در نظر گرفته شده به این شکل که برای مشمولان متاهل 5 درصد و برای مشمولان دارای فرزند نیز به ازای هر فرزند 5 درصد از جریمه در نظر گرفته شده کاسته می‌شود.

سابقه فروش سربازی

حدود 17 سال پیش و برای حدود سه سال مشمولان مجال پیدا کردند که با پرداخت پول از خدمت سربازی معاف شوند. در آن سال‌ها حداقل قیمت یک میلیون و 600 هزار تومان و حداکثر نیز سه میلیون و یکصد هزار تومان در نظر گرفته شده بود در چنین شرایطی حدود 360 هزار نفر توانستند از این تسهیلات بهره ببرند.

18 آذر سال گذشته نیز پیشنهاد دولت برای فروش سربازی با پرداخت جریمه، رسانه‌ای و از 16 بهمن 93 مرحله اول ثبت‌نام از متقاضیان آغاز شد.

سردار ابراهیم کریمی، جانشین رئیس سازمان وظیفه عمومی ناجا در گفت‌وگو با جام‌جم، درباره آخرین نتایج طرح جریمه ریالی مشمولان عنوان می‌کند: در مرحله اول 288 هزار نفر و در مرحله دوم نیز حدود 33 هزار و 500 نفر ثبت‌نام کرده‌اند.

وی درباره تعداد متقاضیانی که تاکنون جریمه ریالی خود را واریز کرده‌اند، یاد آور می‌شود: تاکنون 176 هزار نفر جریمه ریالی خود را واریز کرده‌اند.

این درحالی است که مرحله دوم ثبت‌نام برای فروش سربازی چهارشنبه این هفته به پایان می‌رسد.

باید یادآور شد براساس نظر ستاد کل نیرو‌های مسلح حدود یک میلیون و 500 هزار نفر از مشمولان غایب شرایط استفاده از این طرح را دارند؛ اما تاکنون فقط 176 هزار نفر برای پرداخت جریمه‌هایشان اقدام کرده‌اند.

طرح شکست خورده

بنابراین، برخی کارشناسان معتقدند آن طور که باید از چنین طرحی استقبال نشده یا دست‌کم تمامی مشمولان قادر به پرداخت جرایم در نظر گرفته شده نیستند.

این درحالی است که به نظر می‌رسد با کاهش شرط هشت سال غیبت به پنج سال نیز دولت تصمیم به تحت پوشش قرار دادن افراد بیشتر و تامین بودجه بیشتری دارد.

دکتر کامران صداقت، جامعه‌شناس در این باره به جام‌جم می‌گوید: چنین تصمیم‌هایی سبب ایجاد شکاف طبقاتی و کاهش شور میهن‌پرستی و افزایش قانون‌گریزی می‌شود؛ زیرا افراد برای این که به سربازی نروند عمدا پنج سال غیبت کرده و سبب آسیب به زندگی خود و جامعه‌شان می‌شوند.

وی خاطرنشان می‌کند: سال گذشته نیز چنین طرحی اجرایی شد، اما به نظرم این طرح شکست خورده و اکنون تصمیم به کاهش مدت زمان غیبت از هشت به پنج سال گرفته شده تا افراد بیشتری را پوشش بدهد، اما باید توجه داشت که در این مدت تعداد دانشجویان کشور نیز افزایش یافته است.

صداقت تصریح می‌کند: به نظر می‌رسد هدف از اجرای چنین طرحی خودگردان کردن وزارت دفاع است؛ اما نباید فراموش کرد که آثار نامناسبی به جای خواهد گذاشت.

تضعیف نیروهای مسلح، جامعه و خانواده

دکتر رضا غنی‌لو، عضو هیات علمی دانشگاه علوم انتظامی نیز با اشاره به این که لایحه برنامه بودجه هنوز به تصویب مجلس نرسیده، درباره این پیشنهاد دولت خاطرنشان می‌کند: ساختار نیروی‌های مسلح سرباز محور است یعنی حدود 50درصد توان انسانی بدنه نیروهای مسلح از طریق سربازان تامین می‌شود؛ بنابراین هرگونه تغییر در این زمنیه سبب می‌شود استعداد نیروهای مسلح از لحاظ فیزیکی کاهش پیدا کند، بنابراین موافقت با چنین پیشنهادی منوط به توافق ستاد کل نیروهای مسلح است.

به گفته غنی‌لو، نکته دیگری که نباید آن را نادیده گرفت بحث تبعیض اجتماعی است که چنین رویکردی می‌تواند به آن دامن بزند.

به نظر می‌رسد جوانان طرح فروش سربازی را به این شکل قضاوت خواهند کرد که پولدارها می‌توانند دو سال از عمرشان را بخرند، اما بی‌پول‌ها باید دوسال از عمر خود را ایثار کنند.

غنی‌لو عنوان می‌کند: دراین بین فقط به بخش بودجه عمومی کشور نفع می‌رسد، اما دولت باید منابع جایگزین پیدا کند؛ زیرا تامین کسری بودجه از طریق افزایش 100 درصدی جرایم رایانه‌ای یا تنزل سال‌های غیبت در طرح جریمه ریالی مشمولان می‌تواند عواقب نامناسبی نیز در پی داشته باشد. در واقع دولت باید با حضور کارشناسان اتاق فکرهایی را تشکیل داده و چنین پیشنهاد‌هایی را از زوایای مختلف به طور دقیق بررسی کند.

استفاده مناسب از درآمدها

این درحالی است که برخی کارشناسان نیز عنوان می‌کنند، فروش سربازی نکات مثبتی مانند تعیین تکلیف بسیاری از سربازان فراری درپی دارد؛ زیرا آنها ممکن است به دلایل مختلفی نتوانسته باشند خدمت سربازی را انجام دهند و به همین خاطر این روزها با محدودیت‌هایی مانند نداشتن گواهینامه رانندگی یا گذرنامه روبه‌رو باشند.

عزت‌الله یوسفیان‌ملا، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس نیز در این باره به جام‌جم می‌گوید: چنین پیشنهادهایی اگر با تحلیل و بررسی درست شرایط مطرح شود مناسب است، زیرا اگر ستادکل نیروهای مسلح با مازاد نیرو مواجه باشد می‌تواند ازاین طریق شرایط مناسب‌تری برای دیگر سربازان فراهم کند.

به نظر می‌رسد چنانچه درآمد دولت از محل فروش سربازی برای بهبود شرایط دیگر سربازان هزینه شود، برخی کارشناسان با آن موافق باشند.

یوسفیان‌ملا خاطرنشان می‌کند: معافیت برای نیروهای مازاد قبلا به شکل رایگان در نظر گرفته می‌شد، اما اکنون که دولت برای متقاضیان جریمه در نظر گرفته، بهتر است درآمد دولت از این محل سبب بهبود حقوق، پوشاک و خورد و خوراک دیگر سربازان شود. هرچند برای اجرایی شدن این پیشنهاد باید منتظر نظر نمایندگان مجلس و ستاد کل نیروهای مسلح بود، اما باید خاطرنشان کرد جانشین منابع انسانی ستاد کل نیروهای مسلح مدتی قبل از افزایش نرخ جریمه غیبت سربازی در بودجه ۹۵ و افزایش سنوات غیبت به ۹ سال خبر داده و به تسنیم گفته بود، ستاد کل نیروهای مسلح پیشنهاد داده نرخ جریمه‌های در نظر گرفته شده در بودجه سال 95، تا دو برابر مبلغ فعلی افزایش یابد؛ بنابراین باید منتظر واکنش مسئولان ستاد کل نیروهای مسلح نیز به این پیشنهاد بود.

مهدی آیینی

جامعه