ضرورت توجه به شادی اجتماعی

از یک منظر، برگزاری چنین مراسمی از مصادیق مواجهه و تهاجم فرهنگی غرب و نشانگر نفوذ عامدانه آنها به داخل دیگر کشورهاست. از این منظر، هدف اصلی توسعه رسانه‌های جهانی و ماهواره‌ها، نشانه گرفتن هویت ملی و بومی کشورها بوده که علاوه بر پدیدآمدن بازار مصرف جدید موجبات استحاله و خودباختگی فرهنگی جوانان را فراهم کند.

واکنش طرفداران این رویکرد بر نفی، به رسمیت نشناختن و ممنوعیت گسترش چنین مراسمی استوار است.

هر چند این رویکرد رگه‌هایی از حقیقت دارد، اما باید گفت ظهور و بروز این پدیده فراتر از معنایی که در مواجهه فرهنگی دارد، از یک‌سو نشانگر برخی تغییرات در سطح جهانی و از سوی دیگر پیامد برخی خلأهای فرهنگی و ساختاری جامعه‌ است. در چند دهه گذشته و با گسترش جهانی شدن، تعاملات میان افراد در سراسر جهان تسهیل و تسریع شده است. با ورود به نظام جهانی و استفاده از اینترنت، ماهواره، تلفن همراه و... طبیعتا و به‌صورت ناخودآگاه، از مناسبت‌های جهانی تأثیر پذیرفته و خواست افراد متاثر از الگوهای روابط، رفتار و فرهنگ سایر جوامع شده و از این‌رو مشاهده ایجاد سلیقه‌های جدید در زندگی اجتماعی و خصوصی افراد تا حدی گریزناپذیر و عادی تلقی می‌شود. اما آنچه در کشور ما نگران‌کننده است، استقبال و رشد فزاینده این‌گونه مراسم در میان جوانان است.

هر چند انگیزه‌های فردی چون «چشم و همچشمی» و «نمایش طبقه اقتصادی و فرهنگی» در استقبال از این مراسم موثر است و گروهی از جوانان نیز با برگزاری این گونه مراسم‌، احساس نوعی به روز بودن و «تشخص‌یابی» را تجربه می‌کنند، اما باید توجه داشت آداب و رسوم برساخته‌هایی فرهنگی و اجتماعی است که با سایر عناصر و مؤلفه‌‌های نظام فرهنگی تعامل داشته و از آن تأثیر می‌پذیرد لذا فهم و درک علل گسترش این پدیده در سطح فردی ممکن نبوده و باید گفت عمومیت یافتن این پدیده نشانه‌ای از نبود تعادل در ساختارهای اجتماعی ـ فرهنگی جامعه ایرانی است که یکی از آنها نبود شادی اجتماعی است. در جامعه ما تعداد روزهای جشن و شادی و میزان اهمیتی که به آن داده می‌شود، کم است.

به‌نظر می‌رسد راه مناسب برای مهار این پدیده توجه به عناصر شادی بخش اجتماعی با بها دادن به ظرفیت‌های رسوم و فرهنگ ایرانی ـ اسلامی است.

دکتر مازیار طلایی

جامعه‌شناس و مدرس دانشگاه علامه طباطبایی