بی‌توجهی به زرادخانه شیمیایی داعش

سپتامبر گذشته بود که آمریکایی‌ها به سکوت خود پایان دادند و یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، در گفت‌وگو با شبکه خبری بی.بی.سی اعلام کرد کاخ سفید بیش از پیش به این باور رسیده است که گروه داعش سلاح‌های شیمیایی تولید کرده و از آنها در عراق و سوریه استفاده می‌کند.

به گفته او، آمریکا دست‌کم چهار مورد از استفاده داعش از گاز خردل در دو طرف مرزهای عراق و سوریه را ثبت کرده است. این مقام آمریکایی خاطرنشان کرد مواد شیمیایی استفاده شده به شکل پودر بوده است. بعدها آمریکایی‌ها گفتند داعش یگان ویژه‌ای را برای ساخت سلاح‌های شیمیایی آماده کرده است. این مسئول آمریکایی تصریح کرد داعش از گاز خردل استفاده می‌کند و ما از این مساله اطلاع داریم. وی افزود شاید این ماده به صورت پودر در مواد منفجره کلاسیک مانند گلوله‌های خمپاره استفاده شود، اما در صورت انفجار، خاک آمیخته با گاز خردل باعث آسیب رسیدن به افرادی می‌شود که در معرض آن قرار دارند.

اواسط جولای بود که نیروهای پیشمرگه و سازمان‌های حقوق بشری به رسانه‌های گروهی روسیه اعلام کردند داعش در ژوئن 2015 از بمب‌های شیمیایی برای حمله به منطقه تحت سلطه گروه‌های کرد در شهر حسکه و نیز برخی مواضع دیگر در جنوب شهرک «تل براک» واقع در شمال شرق این شهر سوری استفاده کرده است.

حمله شیمیایی داعش به زخمی شدن 12 نفر از مبارزان کرد منجر شد و گروه‌های پیشمرگه طی بیانیه‌ای اعلام کردند نتوانسته‌اند نوع ماده شیمیایی استفاده شده را تشخیص دهند، اما این گروه‌ها طی ماه‌های ژوئن و جولای ماسک‌های ضدگازی را کشف کردند که مربوط به عناصر داعش بود و نشان می‌داد این گروه سلاح شیمیایی در اختیار داشته و قصد استفاده از آن در حملات خود دارد.

سازمان‌های انگلیسی «کانفلیکت ارمامنت ریسرچ» و «ساهان ریسرچ» که درباره حملات اخیر تحقیق می‌کردند، طی بیانیه‌ای خاطرنشان کردند داعش از بمب‌های شیمیایی برای حمله به یک مرکز ایست بازرسی نیروهای پیشمرگه در نزدیکی سد موصل عراق استفاده کرده است. آنچه احتمال استفاده داعش از سلاح شیمیایی را تقویت می‌کرد، تاکید وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) در 13 آگوست بر این مساله بود که داعش در شمال عراق از سلاح‌های شیمیایی علیه نیروهای پیشمرگه کرد استفاده کرده است. نماینده پنتاگون در گفت‌وگو با شبکه سی.بی.اس عنوان کرد شواهدی وجود دارد که حمله مستقیم داعش به نیروهای کرد پیشمرگه با استفاده از سلاح شیمیایی را تائید می‌کند.

مجله بیلد آلمان بلافاصله با استناد به گزارش محرمانه ارتش این کشور، اطلاعاتی را منتشر کرد که نشان می‌داد داعش در جریان درگیری‌های اطراف شهر مخمور از سلاح شیمیایی علیه نیروهای پیشمرگه استفاده کرده و این اقدام به زخمی شدن 60 پیشمرگه کرد منجر شده است.

شورای امنیتی اقلیم کردستان در بیانیه‌ای در ارتباط با حملات متعدد داعش به مواضع پیشمرگه عنوان کرد که در شهر مخمور واقع در جنوب غرب اربیل پایتخت این اقلیم تحقیق می‌کند؛ زیرا احتمال می‌رود در این حملات از گاز کلر استفاده شده باشد. این شورا خاطر نشان کرد گزارش‌های اولیه حاکی از استفاده شدن مواد شیمیایی به شکل بمب و شاید «بمب‌های مورتر» باشد که طی آن چند افسر پیشمرگه دچار حالت تهوع و سرگیجه و ضعف شده و بعد آنها را مداوا کرده‌اند. برخی از این افراد به خاطر سوختگی‌هایشان تحت درمان قرار گرفته‌اند.

به عقیده طرف آمریکایی، سه گزینه درباره نحوه دسترسی داعش به این ماده شیمیایی مرگبار مطرح است و ما احتمال می‌دهیم این گروه تیم پژوهشی کوچک و فعالی داشته باشد که به صورت تخصصی در زمینه سلاح‌های شیمیایی فعالیت می‌کند. فرماندهان این گروه تلاش دارند بهترین راه استفاده از این مواد را بررسی و مشخص کنند.

یکی دیگر از فرضیه‌ها این است که عناصر داعش مخفیگاه و انبارهای سلاح‌های شیمیایی در عراق و سوریه را پیدا و غارت کرده باشد. مسئول آمریکایی مذکور در این باره می‌گوید احتمال این که عناصر داعش چنین انبارهایی در عراق را پیدا کرده باشد، کم است؛ چراکه در این صورت ارتش آمریکا ده سال پیش و در زمان حضور نظامی خود در خاک عراق بیشتر این انبارها را کشف کرد. وی افزود: احتمال کشف مواد شیمیایی توسط عناصر داعش در سوریه پیش از آن که نظام سوریه به تحویل سلاح‌های شیمیایی خود ـ که تحت فشار و تهدید به حملات هوایی از سوی آمریکا در سال 2013 قرار گرفت ـ مجبور شود هم بعید است. بنابراین محتمل‌ترین گزینه این است که این سلاح‌ها با استفاده اطلاعات علمی عناصر داعش ساخته شده باشد.

بان کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل متحد طی بیانیه‌ای که سپتامبر گذشته منتشر کرد، از توصیه‌های شورای امنیت برای ایجاد و راه‌اندازی ساز و کار مشترک برای تحقیق درباره استفاده از سلاح‌های شیمیایی در سوریه با مشارکت سازمان ملل و سازمان مقابله با به‌کارگیری سلاح‌های شیمیایی حمایت کرد. شورای امنیت در قطعنامه‌های خود بر مقابله با به‌کارگیری سلاح‌های شیمیایی سمی و لزوم مجازات متخلفان تاکید کرده و هدف از این کار را شناسایی افراد، رژیم‌ها یا گروه‌ها و دولت‌هایی دانسته است که در استفاده از سلاح‌های شیمیایی به‌ویژه گاز کلر یا هر ماده سمی دیگری دست دارند.

به این ترتیب، نشانه‌هایی که حاکی از دستیابی گروه داعش به سلاح‌های شیمیایی باشد بیشتر به نگرانی‌ها دامن می‌زند و نهادهای بین‌المللی را فرامی‌خواند تا نسبت به این گروه حساسیت بیشتری داشته باشند. زیرا داعش مانند یک دولت مشخص نیست که به قواعد و کنوانسیون‌های بین‌المللی پایبند باشد. از این رو تا این گروه به کارهای خطرناک ازجمله استفاده بی‌پروا از گازهای شیمیایی دست نزده است باید تدبیری اندیشید؛ زیرا بعدا خیلی دیر است.‌

مترجم: یوسف رضازاده - جام‌جم

منبع الاهرام