پیشروی سریع ایران به سوی بیابانزایی

اگر این روند تداوم داشته باشد، مدیریت حاکم بر حوزه آب کشور دشت را ممنوعه اعلام می‌کند تا اجازه دهد دوباره شرایط به سطح ایده‌آل برگردد. بنابراین انتظار می‌رود اگر دشتی به مدت سه سال پی‌درپی روند افت آب‌های زیرزمینی‌اش تداوم داشته باشد، مدیریت آب کشور هرگونه بهره‌برداری از آن دشت را متوقف کند تا دوباره به شرایط مطلوب خود برگردد، اما متاسفانه در کشورمان دست‌کم در طول 25 سال متوالی گذشته، روند افت منابع زیرزمینی کشور ادامه داشته و مدیریت آب کشور نه‌تنها نتوانست جلوی این روند کاهنده را بگیرد، بلکه قوانینی هم توسط نمایندگان در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید که اجازه داد هر کسی که تا پیش از سال 85 به طور غیرقانونی به حفر چاه اقدام کرده بود، به وی پروانه و مجوز قانونی چاه هم بدهند؛ امری که سبب تشدید بحرانی شد که هم‌اکنون با آن مواجه هستیم، به نحوی که اکنون در 60 دشت اصلی کشورمان به وسعت صد میلیون هکتار، میزان افت سطح آب‌های زیرزمینی به بیش از دو متر در سال رسیده و ما با پدیده نشست زمین در جنوب تهران، یزد، سمنان، اصفهان، توس در خراسان رضوی، پریشان در فارس، آبیگلو در اردبیل، خانمیرزا در چهارمحال و بختیاری و میناب هرمزگان روبه‌رو هستیم. همچنین بزرگ‌ترین فروچاله‌ها را در مناطق قهاوند و کبودرآهنگ استان همدان و پایاب جلگه میناب هرمزگان داریم که فوق‌العاده خطرناک است و از آن به عنوان مهلک‌ترین و خطرناک‌ترین مرحله بیابانزایی یاد می‌کنند که دیگر غیرقابل برگشت است. درمجموع وقتی زمین نشست کرد، حتی اگر مدیریت آب میزان تغذیه را با میزان برداشت هماهنگ کند، دیگر سفره‌های آب زیرزمینی نمی‌توانند ذخایر قبلی خودشان را به دست آورند و ما ذخایر استراتژیک آبمان را از دست می‌دهیم. متاسفانه ما اکنون در این مرحله هستیم و در مناطقی که زمین نشست کرده، دیگر هیچ کاری نمی‌توان کرد و آن مناطق از دست رفته است. با این حال نباید مایوس شد و باید برای بقیه مناطق کشور که بیش از دوسوم قلمرو کشور را شامل می‌شود و اکنون شاهد افت سطح آب‌های زیرزمینی در این مناطق هستیم، ولی هنوز زمین نشست نکرده، بسرعت وارد عمل شویم و اجازه ندهیم بهره‌برداری‌ها در این مناطق گسترش یابد.

محمد درویش

مدیرکل دفتر آموزش و مشارکت مردمی سازمان محیط‌زیست