حال و هوای شب های قدردر شهرهای کشور

آیین معنوی و روحانی شب نوزدهم ماه مبارک رمضان یکشنبه شب با حضور گسترده مردم مومن و متدین ایران اسلامی در مساجد، حسینیه‌ها، مکان‌های مذهبی و زیارتی در سراسر کشور و با قرائت دعاهای افتتاح و جوشن کبیر و ذکر استغفار برگزار شد. مراسم شب قدر در بارگاه منور رضوی از شور و حال دیگری برخوردار بود؛ زیرا علاوه بر حضور هزاران شهروند مشهدی، آن بارگاه همام شاهد گردهمایی انبوهی از زائران خارجی و ایرانی بود که در کنار ملائکه‌ای که از آسمان بر آن آستان نزول کرده بودند، آیین احیا و عزاداری امام اول شیعیان را به جای آوردند.

به‌گفته حجت‌الاسلام سیدجلال حسینی، ﻣﻌﺎون ﺗﺒﻠﯿﻐﺎت و ارﺗﺒﺎﻃﺎت اﺳﻼمی آﺳﺘﺎن ﻗﺪس رﺿﻮی، علاوه بر مراسم شب‌های قدر که برای عموم برگزار می‌شود، مراسم لیالی قدر ویژه زائران عرب، اردو و آذری زبان نیز در رواق‌های مبارکه دارالمرحمه، دارالرحمه و غدیر در شب‌های آینده برگزار خواهد شد.

حرم مطهر حضرت معصومه(س) قم نیز مملو از جمعیتی شده که یکصدا با تضرع خالصانه به درگاه الهی علاوه بر طلب مغفرت، نجات مسلمانان از دست دشمنان را طلب می‌کردند. برنامه‌های شب قدر در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه(س) که کانون اصلی اجتماعات مردمی در شهر مقدس قم است، از ساعت ۱۰ شب و با قرائت دعای جوشن کبیر توسط سیدمهدی میرداماد از مداحان اهل بیت عصمت و طهارت(ع) آغاز شد و مراسم قرآن به سر نیز بعد از سخنرانی حجت‌الاسلام میرباقری از استادان حوزه علمیه قم برگزار شد و این مراسم به‌صورت مستقیم از شبکه نور و شبکه دو سیما پخش شد. نه‌تنها شبستان‌های اصلی حرم مطهر کریمه اهل بیت(ع) مملو از جمعیت بود، بلکه خیابان‌های اطراف و میدان آستانه نیز پذیرای خیل عزاداران امام علی(ع) در نخستین شب از شب‌های قدر بود.

مصلای قدس قم نیز که بعد از مهر و موم‌ها به‌منظور بازسازی و ترمیم تعطیل بود با تکمیل ضلع شرقی، در‌های خود را در شب قدر به روی شب‌زنده‌داران گشود و هیات محبین اهل بیت(ع) مراسم احیای خود را در مصلای قدس برگزار کرد. مسجد جمکران نیز شاهد جمعیت انبوهی از مردم شب‌زنده‌دار و عزاداری بود که دلتنگ امام عصر خود بودند و می‌خواستند این شب را در کنار مولای خود احیا بگیرند.

شیرازی‌ها به دارالسلام می‌روند

حرم مطهر حضرت احمد بن موسی(ع) (شاهچراغ) در شیراز نیز میعادگاه مردم روزه‌دار برای شب زنده‌داری در نخستین شب قدر بود که این مراسم امشب و شب بیست و سوم نیز برگزار خواهد شد. شیرازی‌ها همچون دیگر هموطنان مراسم خاص و متعددی در ماه مبارک رمضان دارند، از جمله این که در روز شهادت مولا علی(ع) به قبرستان شهر که دارالسلام و سفره تربت نامیده می‌شود، رفته و ضمن قرائت فاتحه برای مردگان خود، به نذر و نیاز می‌پردازند. ساعات پس از افطار نیز برای شیرازی‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا طبق رسوم گذشتگان خود، پس از افطار به دیدن یکدیگر می‌روند و این دید و بازدیـد را «ماه رمضانی» می‌گویند و خوراکی‌هایی مانند رنگینک و زلیبی (زولبیا و بامیه) می‌خورند.

خاموشی ضرب و زنگ در تهران قدیم

تهران بزرگ هم که اولین شب قدر را با شکوه پشت سر گذاشت، در گذشته و در این ایام شاهد برگزاری مراسم و آیینی با حال و هوای متفاوت بود. در تهران قدیم مساجد، بعد از افطار و بویژه شب‌های احیا و قدر مملو از جمعیت می‌شد و اهالی گود و زورخانه، بعد از اقامه نماز و شنیدن وعظ واعظ، راهی زورخانه‌ می‌شدند.

مردم تهران در روزگار قدیم در ماه‌ مبارک‌ رمضان از افطار تا سحر بیدار می‌ماندند و سحرگاهان، بخصوص در تابستان‌ها، پشت‌بام به پشت‌بام صدا برمی‌خاست و حتی در روزگاری اندک دورتر، کوبیدن بر تشت‌مسی نیز رسم بود و در برخی محلات مردم به صورت گروهی «چاووشی‌خوانی» می‌کردند تا کسی خواب نماند. دست کشیدن از خوردن و آشامیدن سحرگاهی، با شنیدن صدای توپ و برخاستن «الله‌اکبر» مؤذن از مأذنه مسجد محله، صورت می‌گرفت. در میان مردم تهران قدیم همان قدر که کفران نعمت مطرود بود، هیچ شکمی گرسنه نمی‌ماند. کافی بود در کوچه و خیابان کسی ندای گرسنگی سر دهد، در اندک مدتی در خانه‌ها باز می‌شد تا ثواب این عمل صواب، نصیب اولین کسی شود که آن گرسنه را سیر کرده بود. حلوا و آش در انواع مختلف نیز از جمله نذورات مردم قدیم تهران بود.

سبقت گرفتن در کسب ثواب

آیین‌های شهروندان عرب خوزستان نیز با دیگر نقاط کشور تفاوت فراوانی دارد. یکی از رسوم زیبای مردم خوزستان این است که معمولا مردم سعی می‌کنند به دلیل ثواب بالای افطار دادن به روزه‌داران، همواره مهمانی بر سر سفره خود داشته باشند یا این که به دعوت یکی از اقوام سر سفره‌ دیگری حضور یابند. به همین دلیل صله‌رحم و دید و بازدید در این ماه در خوزستان به اوج خود می‌رسد و مردم بعد از افطار اغلب در کنار آشنایان و بستگان حضور دارند، ضمن این که در این ماه اغلب خانه‌ها و حسینیه‌ها مراسم روضه‌خوانی دارند و برگزاری مراسم 30 روزه روضه‌خوانی در خانه‌ها و اغلب حسینیه‌ها بیشتر در میان مردم عرب خوزستان رایج است که در این روضه‌خوانی‌ها، پذیرایی غالب قهوه مخصوص اعراب با مراسم خاص است.

کیسه لعن ابن‌ملجم

در آذربایجان غربی

فرارسیدن شب‌های قدر در آذربایجان غربی با عطر حلواهای خانگی، کلوچه، نان محلی معروف به یاغلی فطیر، دوختن چادر نماز در جمع‌های زنانه، غبارروبی از مساجد و آماده‌سازی‌ حسینیه‌ها و تکیه‌ها مورد استقبال مردم قرار می‌گیرد و جای خیرات افطاری با احسان سحری عوض می شود و مردم با نان و پنیر و گردو، کلوچه، شیر و بسیاری از غذاهای خانگی از شب‌زنده‌داران پذیرایی می‌کنند. پهن کردن سفره افطاری و احسان به مستمندان، اعضای خانواده و دوستان نیز بین مردم این دیار از جایگاه بالایی برخوردار است و هر یک سعی می‌کنند بر دیگری پیشی گیرند؛ از همین رو بندرت می‌توان بعد از شب دهم این ‌ماه از فامیل وعده مهمانی گرفت. رسم کیسه‌دوزی در روز 27‌ماه رمضان هنوز هم در بسیاری از مناطق این استان پابرجاست که در قالب آن زنان کیسه‌ای می‌دوزند که به کیسه لعن ابن‌ملجم یا کیسه مراد ‌معروف است و با هر سوزنی که به این کیسه می‌زنند، یک‌بار به ابن‌ملجم لعنت می‌فرستند.

اجرای تعزیه، راه‌اندازی دسته‌های سینه‌زنی و سنج دمام در ایام شهادت حضرت علی(ع) یکی از چند سنت بوشهری هاست که با شکوه هر چه تمام‌تر در بندر بوشهر بویژه محله‌های مرکز شهر برگزار می‌شود. این سنت که با شور و هیجان خاصی در بوشهر برگزار می‌شود، یکی از سنت‌های ارزنده مردم استان بوشهر در ماه مبارک رمضان و محرم و صفر است که با وجود شیوه‌های جدید عزاداری، همچنان مورد علاقه مردم استان بوشهر است. این نوع سینه زنی به صورت دایره‌ای است و مداح در میان سینه زنان مداحی می‌کند و به صورت مواج و دایره‌ای به سینه زدن مشغول می‌شوند که بسیار تماشایی و غم‌انگیز برگزار می‌شود.

غبارروبی از مساجد و تکایا، الله رمضانی، کلیدزنی، خضاب بستن مردان و زنان کرمان، پختن نان خشکه و نان قندی و کلوخ‌انداز نیز از رسومات ماه مبارک رمضان در استان کرمان بوده که البته برخی از آنها دیگر رنگ باخته است.

محمد گلاب‌زاده، پژوهشگر و تاریخ‌شناس کرمانی در گفت‌وگو با مهر درباره آیین «الله رمضانی» می‌گوید: این مراسم در شب‌های ماه رمضان انجام می‌شود و به این صورت است که چند پسربچه گروهی را تشکیل داده و به در منازل مراجعه می‌کردند و شعری با این مضمون می‌خواندند «ما از اون بالای بالا آمدیم، ما از اون صندوق اعلی اومدیم، توی صندوق اعلی اومدیم...». این افراد بعد از جمع‌آوری کمک‌های مردم، آنها را بین افراد نیازمند پخش می‌کردند.

حضور گسترده مردم در آیین‌های شب‌های قدر در مساجد و تکایا گویی بازتابی از آسمان پرستاره این دیار در دل زمین است. مردم با حضور در اماکن مذهبی با روشن کردن شمع آیین‌های این شب‌ها را به جای آورده و به خواندن قرآن، دعا و راز و نیاز با یگانه معبود خویش می‌پردازند.