روایت حماسه‌آفرینان دفاع مقدس در یک منظومه

مجموعه پنج‌جلدی «رزمنامه ایرانیان» که قرار است به همت باغ‌موزه دفاع مقدس منتشر شود، توسط علیرضا سلطان‌آبادی خوشنویسی می‌شود و مهدی فرخی نگارگری‌اش را برعهده دارد. با سراینده، خطاط و نگارگر این اثر عظیم گفت‌وگو کردیم تا از چند و چون آمادگی این اثر مطلع شویم.

کریم کاظمی، شاعر اهل شیراز که سال‌ها به معلمی اشتغال داشته و دستی هم در شاعری و خوشنویسی دارد پس از بازنشستگی در سال 73 به شاعری و در کنار آن نگارش قرآن به نثر روی ‌آورد. به نظم آوردن روایات و متون دینی مانند خطبه فدکیه حضرت زهرا(س) و متون تاریخی نظیر داستان لطفعلی خان زند و آغامحمدخان قاجار از جمله آثار اوست که او پیش از پرداختن به رزمنامه ایرانیان منتشر کرده است. اما چه شد که او به فکر سرودن این رزمنامه افتاد؟ روزی فرزندان کاظمی از او می‌خواهند که قصیده‌ای درباره واقعه حلبچه بسراید. او که اطلاعات دقیقی از این واقعه نداشت برای بدست آوردن منابع با چند نهاد و سازمان تماس می‌گیرد تا بالاخره فردی به نام خسرو شاه‌محمدی از مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس منابعی در اختیار او می‌گذارد. کاظمی می‌گوید: «او کارتنی پر از کتاب برای من فرستاد و توصیه کرد مجموعه پنج جلدی «سیری در جنگ ایران و عراق» نوشته محمد درودیان را حتما مطالعه کنم.» کاظمی با خواندن این کتاب تصمیم می‌گیرد که کل وقایع جنگ را به نظم در آورد.

کاظمی 82 ساله که از عشایر ایل باصری است و چند ماهی هم از سال 60 مناطق جنگی از شلمچه تا قصرشیرین را از نزدیک دیده است، کار را ادامه می‌دهد و در سال 90 جلد اول این منظومه را با کمک بنیاد فارس‌شناسی منتشر می‌کند. به گفته کاظمی، پس از آن، باغ‌موزه دفاع مقدس مشتاق می‌شود تا مجموعه را به شکل جدید و کامل‌تری منتشر کند.

مهدی فرخی، نگارگر خراسانی که متولد 1359 است، نگارگری این مجموعه را برعهده می‌گیرد و از دو سال پیش تاکنون مشغول تصویرگری 70 صفحه نگارگری، ده تشعیر مختلف، حاشیه‌ها، جلد و ... این مجموعه است. به باور او، این مجموعه از آن جهت اهمیت دارد که برای نخستین بار یک منظومه به صورت کامل همه وقایع حماسه دفاع مقدس را دربرمی‌گیرد و از سوی دیگر، برای نخستین بار است که یک مجموعه دیوان در قالب شعر به زبان نگارگری معاصر تصویرگری می‌شود.

علیرضا سلطان‌آبادی دیگر هنرمند خراسانی نیز کار خوشنویسی این اثر را از اردیبهشت امسال آغاز کرده و با قلم چلیپا و نرم‌افزارهای رایانه‌ای مشغول تحریر این منظومه است. سلطان‌آبادی که 48 سال دارد و در حال خوشنویسی دستی نهج‌البلاغه است، درباره این اثر می‌گوید: «برای خطاطی اثر آن را خواندم و از آنجا که بشخصه دوران دفاع مقدس را تجربه کردم، به‌نظرم این اثر وقایع‌نگاری کاملی از دفاع مقدس به صورت زیبا روایت می‌کند و اثر نفیسی است.»

اما کاظمی اشاره می‌کند در طول به نظم آوردن این مجموعه، گنجاندن اسامی اشخاص یکی از مشکلاتی بود که با آن مواجه شده است: «آوردن اصطلاحات نظامی، نام ماشین‌آلات جنگی، نام اشخاص و مکان‌ها در اشعار کار دشواری بود که باید از پس آن برمی‌آمدم.» از سوی دیگر، او به انتقاداتی که به این مجموعه می‌شود، اشاره می‌کند و می‌گوید: «ما از انتقادات استقبال می‌کنیم ولی منتقدان بگویند که کجا اشکال دارد و ما را راهنمایی کنند تا آن را اصلاح کنیم. خوشحال می‌شویم که آنها هم منظومه‌هایی بیافرینند که رشادت‌ها و دلاوری‌های رزمنده‌ها را به تصویر می‌کشد. البته رزمنامه ایرانیان تلاشی بود تا شاعران بزرگ کشورمان ترغیب شوند آثاری اینچنین خلق کنند و در مدح حماسه‌آفرینان دفاع مقدس بسرایند.»

کمیل انتظاری / گروه فرهنگ و هنر