تاکید بر شناسنامه‌دار شدن نقد در رسانه‌ها

پنجشنبه شب، برنامه تلویزیونی «دیروز، امروز، فردا» به موضوع «نقد در رسانه و فرهنگ نقدپذیری» اختصاص داشت. در این برنامه حسین انتظامی، معاون امور مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و حمیدرضا مقدم‌فر، معاون فرهنگی و اجتماعی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به بیان دیدگاه‌های خود در این زمینه پرداختند.

در ابتدای برنامه، محمدحسین رنجبران، مجری از مهمانان خواست نظر صریح خود را درباره وضع نقد و میزان نقدپذیری در مقاطع سپری شده بعد از انقلاب اسلامی بیان کنند که انتظامی با بیان این نکته که «تقریبا همه دوره‌ها شبیه هم بوده و اوج و فرود چندانی دیده نمی‌شود» دلیل این مساله را ناشی از ساختار دیوانی کشور و فرهنگ عمومی دانست و گفت: به همین دلیل دولت‌ها نقش موثری در این زمینه نداشته‌اند، هر چند ممکن است تفاوت‌هایی بین دولت‌های مختلف وجود داشته باشد؛ به‌این شکل که در برخی از دولت‌ها نگاه به فضای رسانه‌ای متفاوت بوده و رسانه‌ها هم آزادتر بوده‌اند.

معاون مطبوعاتی وزیر ارشاد با بیان این‌که هم نقدکننده و هم نقدشونده مشکل دارند، گفت: ما در حال تمرین فضای نقدپذیری هستیم و باید هزینه‌های آن را هم پرداخت کنیم. یکی از کار ویژه‌های اصلی رسانه‌ها بحث نظارت اجتماعی است و رسانه‌ها با این کارکرد وارد عمل می‌شوند و اینجاست که نقد به‌عنوان یک‌مسیر حیاتی جلوه می‌کند، اما در عمل شرایط کشور به شکلی است که به هر موضوعی ورود می‌کنند به خط قرمز می‌رسند و نمی‌توانند به وظیفه خود عمل کنند. از طرف دیگر در اغلب موارد نقدکننده در آن مورد خاص تخصص لازم را ندارد. باید جلوی نقد کسی که در حیطه‌ای تخصص ندارد، گرفته شود. او ادامه داد: در فضای عمومی با وجود شعار استقبال از نقد، متاسفانه زیاد از انتقاد خوشمان نمی‌آید؛ کسی از مسئولان نمی‌گوید از نقد بدم می‌آید، اما به محض این‌که یک مقدار نقد جدی می‌شود، کسی که انتقاد می‌کند متهم به تخریب می‌شود.

ما نقد سازنده و غیرسازنده نداریم. نقد باید چارچوب داشته و روشمند باشد، ولو این‌که شخص نقدکننده قصد کینه‌توزانه داشته باشد نمی‌توان حرف او را نقد ندانست. در بحث نقد انگیزه مهم نیست، بلکه رعایت چارچوب‌ها اهمیت دارد. این نقص در فضای عمومی ما وجود دارد که نقد پذیرفته نمی‌شود و باید روی این مساله کار کنیم تا مرتفع شود.

انتظامی از اظهارات اخیر رئیس‌جمهور که از منتقدان خواسته بود با شناسنامه نقد کنند و حرفشان را از زبان مردم بیان نکنند، دفاع کرد و گفت: من مدافع این هستم که اسم و رسم منتقد مشخص باشد و کسی در تاریکی تیراندازی نکند. این موضوع به درست شدن فرهنگ عمومی انتقاد کمک می‌کند.

این مقام مسئول در حوزه مطبوعات کشور از سیاست دولت یازدهم برای اجرای کامل قانون مطبوعات سخن گفت و تاکید کرد: یکی از سیاست‌های جدی دولت این است که تمام ظرفیت‌های قانون مطبوعات را آزاد کند. عده‌ای فکر می‌کنند قانون مطبوعات چون در دوران جنگ نوشته شده، قانون بسته‌ای است، اما به نظرم این قانون، قانون خوبی است و حقوق مطبوعات را بر حدود مطبوعات مقدم می‌داند.

انتظامی افزود: وظیفه ما ایجاد امنیت در حوزه رسانه‌هاست. امنیت هم یعنی این‌که مراقبت شود در رسانه‌ها فضاهای خصوصی مردم منتشر نشود. رعایت استانداردها و شناسنامه‌داربودن رسانه‌ها یک امر الزامی است، ولی بعضی از سایت‌ها نقش شبنامه را ایفا می‌کنند که باید جلوی آنها گرفته شود. سایت‌ها باید همگی شناسنامه داشته باشند تا اعتماد و اطمینان به وجود بیاید. فرد وقتی حس کند پشت سر یک انتقاد قصد تخریب و براندازی دولت و یک مسئول نیست، با خیال راحت به نقد توجه می‌کند. نقد درست، تاثیر سازنده بر نقدشونده دارد و او از این نقد استقبال خواهد کرد.

در این برنامه حمیدرضا مقدم‌فر با تائید اظهارنظر ابتدایی انتظامی درخصوص وضع نقد در جامعه و میزان نقدپذیری مسئولان تاکید کرد: فضای نقد در این سال‌ها وجود داشته، اما نمی‌توانیم بگوییم این فضا یکسان بوده است؛ در دوران جنگ یک فضای امنیتی داشتیم، اما پس از جنگ و در دولت سازندگی ما کمتر فضای نقد داشتیم و بیشتر شاهد این بودیم که با نقدها برخورد می‌شد؛ البته نقد وجود داشت، اما جسارت کم بود. بعد از دولت آقای هاشمی هم فضا باز شد، اما افراط صورت گرفت و کار به جایی رسید که مطبوعات به سنگر دشمن تبدیل شدند که رهبر معظم انقلاب هم این مساله را عنوان کردند. در دولت آقای احمدی‌نژاد نقد فعال بود و الان هم ادامه دارد.

وی با بیان این‌که متاسفانه فرهنگ عمومی نقد چندان مساعد نیست، اظهار کرد: بیشتر رسانه‌های ما فرهنگ نقد را متکی بر چارچوب‌های اخلاق دینی و شرعی نمی‌دانند. فرهنگ عمومی رسانه‌های ما در حوزه نقد چندان ضابطه‌مند و با چارچوب مشخص اسلامی و شرعی نیست و با تراز جمهوری اسلامی که یک انقلاب فرهنگی است، تناسب ندارد. وظیفه یک رسانه نظارت بر دستگاه‌های مختلف است و اگر نقد از رسانه گرفته شود، رسانه دیگر نمی‌تواند به وظیفه خود عمل کند. رسانه باید با نقد، مطالبات مردم را پیگیری کند، اما باید ببینیم تعریف نقد چیست و رسانه‌ها باید چگونه به سمت انتقاد حرکت کنند.

معاون فرهنگی سپاه تاکید کرد: نقد باید باشد و مسئولان هم باید ظرفیت نقدپذیری داشته باشند، اما باید بدانیم چطور نقد کنیم. امروز نقدشونده مشکل دارد. در معارف ما آمده است که باید به نقد به شکل یک هدیه نگاه کرد. از طرف دیگر آیا نقدکننده شرایط نقد را رعایت می‌کند و نگاه نقدشونده هم به انتقاد به شکل هدیه گرفتن است؟ متاسفانه این فضا وجود ندارد. اگر نقد شناسنامه‌دار باشد، پیام آن نقد بهتر دریافت می‌شود، اما فضایی که امروز در کشور وجود دارد، این است که بیشتر از توجه به اصل پیام، در حاشیه‌ها گیر کرده‌ایم. نظام در خیلی جاها درگیر این حواشی است. باید به محتوای حرف توجه کرد، نه این‌که چه‌کسی حرف را بیان کرده است. متاسفانه اصل حرف رها می‌شود و به حواشی پرداخته می‌شود.