راز «درخت گیلاس فضایی» ژاپن را سردرگم کرد

دانه گیلاسی که هشت ماه در مدار زمین گردانده شده بود، به زمین بازگردانده و کاشته شد و چهار سال بعد، یعنی سال‌ها زودتر از آنچه که انتظار می‌رفت، گل داد. آن هم گل‌هایی نامتعارف! با این خبر همراه باشید تا بیشتر به جزئیات این واقعه پی ببرید که راهبان و دانشمندان را در بهت فرو برده است‌.

کد خبر: ۶۷۲۶۹۶

این نهال چهار ساله ـ برآمده از هسته گیلاسی که هشت ماه را در ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) به سر برده بود ـ یکم آوریل این ماه شکوفه داد؛ یعنی حدود شش سال جلوتر از زمان طبیعی لازم. شکوفه دادن زودتر از موعد این گیاه که در معبدی باستانی در مرکز ژاپن کاشته شده، راهبان بودایی را متحیر کرد. ماساهیرو کاجیتا، راهب ارشد معبد گانجوجی در جیفو، در تماسی تلفنی به اِی.اِف.پی گفت: واقعا از رشد سریع آن حیرت‌ زده‌ایم! هسته دیگری که از درخت گرفته بودیم حتی جوانه هم نزده است. واقعا خوشحالیم، چون این نهال می‌تواند جای درخت قبلی که 1250 سال قدمت داشت را بگیرد.

این هسته اعجاب‌انگیز یکی از 265 هسته‌ای بود که به‌عنوان بخشی از یک پروژه با محوریت جمع‌آوری دانه‌های درختان مختلف گیلاس از نقاط مختلف ژاپن، از درخت مشهور چوجو، هایمه، سایگان و زاکورا گردآوری شده بود.

دانه‌ها ‌ آذر 1387 به ایستگاه بین‌المللی فضایی ارسال شد و ‌ تابستان سال بعد پس از 4100 بار گردش به دور زمین، به دست فضانورد ژاپنی، کوئیچی واکاتا، به زمین بازگردانده شد.

تعدادی را برای مطالعات آزمایشگاهی ارسال کردند، اما بیشتر آنها را به محل گردآوری فرستادند و بعضی را هم در محل‌هایی نزدیک معبد گانجوجی کاشتند. تا بهار امسال درخت گیلاس فضایی حدود چهار متر رشد کرد‌ و ناگهان 9 گل داد که هرکدام فقط پنج گلبرگ داشتند. این در حالی است که گل‌های درخت مادر هر کدام حدود 30 گلبرگ دارند.

درختان گیلاس دیگر معمولا ده سال زمان لازم دارند تا به رشد کافی رسیده و گل بدهند. البته نهال معبد گانجوجی تنها درخت گیلاس فضایی نیست که زودتر از موعد گل داده است.

از چهارده نقطه‌ای که میزبان هسته‌ها بوده‌اند، چهار نقطه شاهد شکوفه دادن زودرس گیلاس‌ها بوده‌اند. دو سال پیش، یعنی دو سال پس از کاشت، درخت نونهالی در هوکوتو (بخشی کوهستانی در 115 کیلومتری غرب توکیو) 11 گل داد. گیاه یاد شده از گونه‌ای بود که فقط در هشت سالگی گل می‌دهد.

به گفته میهو تومیوکا، نماینده سیستم‌های فضایی دارای سرنشین ژاپن (JAMSS)که ترتیب‌دهنده پروژه مهم بوده است، می‌گوید: دانه‌ها تحت یک پروژه درسی فرهنگی برای تشویق کودکان به جمع‌آوری هسته‌ها و آشناسازی آنها با چگونگی رشد و درخت شدنشان پس از بازگشت از فضا گردآوری شدند. انتظار داشتیم درختان ده سال پس از کاشتن شکوفه بدهند، یعنی زمانی که کودکان به بلوغ رسیده باشند.

کائوری تومیتا ـ یوکوتانی، از محققان دانشگاه سوکوبا که در پروژه نقش داشت، به ای.اف.پی گفت که این شگفتی فرازمینی او را بهت زده کرده است، می‌گوید: هنوز قادر نیستیم این احتمال که هسته‌ها به نحوی از محیط فضا اثر گرفته‌اند را رد کنیم. تومیتا ـ یوکوتانی، فیزیولوژی‌دان گیاهان، می‌گوید : توضیح چرایی رشد اینچنین سریع درخت معبد خیلی سخت است، زیرا هیچ گروه کنترلی آن را تحت نظر نداشته که رشدش را با دیگر درختان مقایسه کند.

به گفته وی، نمی‌توان احتمال تلقیح با گونه دیگر را هم رد کرد، اما نبود اطلاعات لازم، مانع رسیدن به توضیح مشخص می‌شود. وی اضافه می‌کند: البته، این احتمال نیز وجود دارد که اثر گرفتن هسته‌ها از پرتوهای کیهانی رشد کلی آنها را تحت تاثیر قرار داده باشد. از دیدگاه علمی، فقط می‌توانیم بگوییم که نمی‌دانیم چرا. کوئیچی واکاتا دوباره به ISS بازگشته و در پست فرماندهی قرار دارد. چند روز قبل از انتشار این خبر، واکاتا در ویدئویی به همراه شینزو آبه نخست‌وزیر ژاپن و کورالاین کندی سفیر آمریکا در ژاپن حضور پیدا کرد و از تجربیات روزانه خود در فضا سخن گفت.