حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
درباره سیما
وقتی تلویزیون به خاطرهها جان میبخشد
تلویزیون در عین حال که رسانهای رو به جلو و برای آینده است، همواره میتواند با زنده کردن گذشته، مخاطبان بسیاری را با خود همراه کند و بر ذهن و روح آنها اثر بگذارد و این گذشتهگرایی جذاب و سازنده میتواند در انواع و اقسام برنامهها نمایان شود؛ از بازپخش فیلم و سریال و برنامههای نمایشی و غیرنمایشی گرفته تا برنامههای مستند اجتماعی، جنگی، سیاسی و... در سالهای اخیر دیدهایم برنامههای مناسبتی درباره تاریخ انقلاب که با دقت بر آرشیو سازمان از سالهای پیروزی انقلاب گردآوری شدهاند، تا چه حد برای مخاطبان رسانه ملی و بویژه نسلی که آن دوران را از نزدیک ندیدهاند، جذاب بوده و بر آنها تاثیر گذاشته است یا مستندهایی که از دوران دفاع مقدس بر جای مانده و به مناسبتهای مختلف از سیما پخش میشود، اما این بازگشت به گذشته شیرین در تلویزیون به اینها ختم نمیشود.
گاهی محوریت نوستالژیک یک برنامه، این رویکرد را نزد مخاطب تشدید میکند و قرار است دست مخاطب را از دنیای امروز بگیرد و به گذشته ببرد. اینجا نقش مجری یا گفتوگوکننده و گفتوگو شونده نیز در یک برنامه ترکیبی تلویزیونی باید مورد اهمیت واقع شود.
بهعنوان مثال میتوان به دو برنامه نمونه در این زمینه ـ که اتفاقا هر دو از تولیدات موفق سال 92 تلویزیون هستند ـ اشاره کرد. برنامه «یادگاری» به کارگردانی مسعود شاهمحمدی که امسال با اجرا و کارشناسی مسعود فروتن روی آنتن شبکه سه سیما رفت، یکی از برنامههایی است که از تولیدات تلویزیون در دهههای گذشته برای پررنگسازی شاخصههای فرهنگی و رفتاری گذشته برای نسل آینده استفاده کرده و توفیق خوبی هم داشته است. نمونه دیگر این سبک برنامهسازی هم برنامه زنده شبکه ورزش سیما یعنی «روزی روزگاری» به تهیهکنندگی ابراهیم داروغهزاده و اجرای منصور ضابطیان است که با دعوت از ورزشکاران پیشکسوت خاطرات تلخ و شیرین ورزشی را با روشهای خلاقانه و غیرکلیشهای (از اجرا و متن گرفته تا طراحی مسابقه پیامکی و انتخاب تصاویر آرشیوی منحصربهفرد) مرور میکند.
مرور تاریخ معاصر در ویژهبرنامههایی که خسرو معتضد در تلویزیون آنها را اجرا کرده و میکند (برنامههایی مانند قرن پرماجرا و پلی به گذشته) از روشهای دیگر برنامهسازی درباره گذشته است که با تسلط مجری بر تاریخ و تواناییاش در روایت تاریخ همیشه جذابیتهای خود را داشته است. پخش مستندهای روایت فتح در مقاطع و مناسبتهای مختلف و بویژه تولید مستندهای بازسازی شده مانند مجموعه درخشان «آخرین روزهای زمستان» ساخته محمدحسین مهدویان و به تهیهکنندگی حبیبالله والینژاد نیز ازجمله کارهای نمونهای در این زمینه است که گویا قرار است براساس سبک و سیاق آن، کارهای دیگری هم توسط مهدویان و دیگران ساخته شود.
مخاطبان کودک و نوجوان امروز نیز با برنامههای مختلف تلویزیونی به گذشته وصل شدهاند که البته با توجه به شاخصههای رفتاری کودکان و نوجوانان نسلهای گذشته جای بیشتری برای برنامهسازی در این زمینه وجود دارد و میتوان بیش از بازپخش برنامهها و کارتونهای قدیمی (که پخش آنها برای کودکان دیروز جذابیت بیشری دارد) برای نسل جدید و نسل آینده کار کرد و برنامه ساخت. تلویزیون پلی است که گذشته را به آینده متصل میکند و باید بدرستی از آن استفاده کرد.
احمدرضا علیزاده
گفت و گو
