نکاتی از اقتباس بهروز افخمی در «کوچک جنگلی»

سال 66 مجموعه تلویزیونی پربیننده‌ای از شبکه یک سیما پخش شد که به گفته بسیاری از کارشناسان یکی از موفق‌ترین و پرطرفدارترین سریال‌های تاریخ تلویزیون بوده است؛ سریالی که ابتدا قرار بود ناصر تقوایی آن را بسازد و حتی دو سال روی آن وقت گذاشته بود و بعد با کناره‌گیری او (به دلیل طولانی شدن پیش‌تولید) بهروز افخمی که خود در مدیریت گروه فیلم و سریال این شبکه مشغول بود، عهده‌دار ساخت آن شد.

کد خبر: ۶۲۳۲۵۵

کوچک جنگلی روایتگر گوشه‌ای از تاریخ قیام جنگل به رهبری میرزا کوچک‌خان است. ناصر تقوایی فیلمنامه کوچک جنگلی را با نگاهی به داستان مردی از جنگل نوشته احمد احرار نوشت، اما در نسخه بعدی، بهروز افخمی کتاب «سردار جنگل» نوشته ابراهیم فخرایی را منبع اقتباس خود قرار داد.

نکته جالب توجه در این اقتباس تلویزیونی، همکاری امرالله احمدجو و احمد مرادپور بود که بعدها خود به عنوان کارگردان سریال‌های موفق تلویزیونی ظاهر شدند. این دو نفر افخمی را در اقتباس از کتاب ابراهیم فخرایی یاری رساندند.

نکته دیگر این بود که افخمی به شخصیت‌پردازی ناصر تقوایی براساس کتاب احرار نیز بی‌توجه نبود و به همین دلیل در عنوان‌بندی پایانی این مجموعه تلویزیونی هر دو منبع ذکر شده است، ضمن آن که زنده‌یاد مهرزاد مینویی، زنده‌یاد سیف‌الله داد، بهروز ماکویی و یوسف سیدمهدوی نیز به افخمی در این راه کمک کردند.

یکی از مهم‌ترین نکات کوچک‌ جنگلی که بعدها افخمی در فیلم سینمایی «تختی» و فیلم «سن‌پترزبورگ» نیز به شکل دیگری روی آن تأکید داشت، عدم قطعیت در مواجهه با رویدادهای تاریخی و روایت آن در قالب‌های نمایشی است، به‌طوری که آنچه کتاب منبع و سریال ساخته شده را تفکیک می‌کند، تمایل افخمی بر قضاوت نکردن برخی رخدادها و روابط در کنار طرح شمایی از آنها و طراحی کامل و دقیق شخصیت‌هاست. افخمی در کوچک جنگلی نیز بخشی از قضاوت درباره روابط و رخدادها را به مخاطب خود واگذار و با ایجاد فضایی که قدرت تشخیص او را بالا می‌برد، مخاطب را از یک بیننده منفعل به یک مخاطب فعال بدل کرده است.

کوچک جنگلی را باید در اقتباس از کتاب ابراهیم فخرایی یکی از موفق‌ترین اقتباس‌های ادبی در تلویزیون قلمداد کرد. نکته جالب این که در زمان اولین پخش این مجموعه تلویزیونی در سال‌های 66 و 67، کتاب فخرایی به یکی از پرخواننده‌ترین کتب آن سال‌ها بدل شده بود و تعداد زیادی از مخاطبان سریال در کتابفروشی‌های خیابان انقلاب به دنبال خرید این کتاب بودند!