وقتی خزان طبیعت روان ما را هم پاییزی می‌کند

در برخی افراد این تغییر روحیه شدیدتر است و شدت افسردگی آنها از حد خفیف و ملایم فراتر رفته و به کمک نیاز دارند. افسردگی فصلی در واقع عارضه‌ای شناخته شده است که روان‌شناسان از آن با نام علمی «اختلال خلقی فصلی» (SAD (seasonal affective disorder یاد می‌کنند. از علائم این اختلال رخوت و کسلی شدید، خستگی، افزایش نیاز به خواب، کمبود انرژی، افزایش‌وزن، افزایش اشتها، کاهش میل جنسی، مشکل در تمرکز، میل زیاد به تنهایی، احساس غم و اندوه، تمایل به گریه، احساس پوچی، نداشتن تصمیم‌گیری صحیح، نداشتن تمرکز و گاهی در درجات شدیدتر تصمیم به خودکشی است. شیوع این اختلال با توجه به اقلیم، سن و جنسیت متفاوت است به طور مثال در اقلیم‌های مرتفع (کوهستانی) و در جوانان و زنان بیشتر دیده می‌شود و در متولدان فصل زمستان شایع‌تر است. علت دقیق این اختلال کاملا مشخص نیست، اما تاثیر عرض جغرافیایی بر SAD حاکی از این است که اختلال به‌واسطه تغییر در دسترسی به نور خورشید ایجاد می‌شود. یک فرضیه این است که با کاهش نور خورشید، ساعت بیولوژیکی که خلق و خو، خواب و هورمون‌ها را تنظیم می‌کند، در زمستان به نوعی عقب می‌ماند و کندتر می‌گذرد. تئوری دیگر این است که مواد شیمیایی مغز که اطلاعات را بین اعصاب منتقل می‌کند و نوروترنسمیتر نام دارد در افراد مبتلا به SAD دستخوش تغییراتی می‌شود. یکی از راه‌های تشخیص این اختلال دو سال عود افسردگی در پاییز و زمستان و بهبود نسبی در بهار است.

برای پیشگیری از افسردگی فصلی حتی‌المقدور در روزهای زمستان و پاییز، حتی در روزهای ابری از منزل خارج شده و روزی یک ساعت چشم‌هایتان را در معرض نور طبیعی قرار دهید. اگر در خانه هستید، پرده‌ها را کنار بزنید تا نور طبیعی وارد منزل شود. لباس‌هایتان را ترجیحا از رنگ‌های شاد انتخاب کنید، حداقل سه روز در هفته و به مدت 30 دقیقه ورزش کنید، مثبت اندیش باشید، یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از ویتامین و مواد معدنی و مواد انرژی‌زا را در پیش بگیرید، نگاه مثبت و متفاوت به موهبات این فصول بی‌نظیر داشته باشید و زمانی را به لذت‌بردن از زیبایی‌های آنها اختصاص دهید. چنانچه برایتان مقدور است از تنوع جغرافیایی کشورمان استفاده کنید و یک سفر زمستانی به جنوب کشور را در این فصول در برنامه‌هایتان بگذارید. در فعالیت‌های اجتماعی شرکت کنید و ارتباط موثری با دیگران برقرار کنید. با تاکید بر اهمیت شناخت این اختلال و تشخیص بموقع آن، در صورت رعایت توصیه‌ها، اگر علائم گفته شده را مشاهده کردید حتما با یک متخصص، مشاوره داشته باشید.

برای درمان این اختلال در مراحل اولیه استفاده از فوتوتراپی (نوردرمانی) در کنار درمان دارویی و روان‌درمانی توصیه می‌شود، اما در مراحل حادتر در کنار روان‌درمانی و دارودرمانی، از الکتروشوک هم استفاده می‌شود.

تارا خسروی‌ /‌ روان‌شناس بالینی