سمنانی‌ها چگونه به استقبال سال نو می‌رفتند؟

یک کارشناس فرهنگی سمنان ضمن تشریح آداب و رسوم مردم این دیار در نوروز گفت: سمنانی‌ها علاوه بر آجیل، با شیر و آش از مهمانان نوروزی پذیرایی و با گویش‌های محلی آنها را بدرقه می‌کردند.

نعمت‌الله عبدوس در گفت‌وگو با مهر ضمن اشاره به این‌که همزمان با تحویل سال جدید در سمنان سه کار انجام می‌شد که از جمله آنها صدای سوت کارخانه نخ‌ریسی و نساجی پارس سمنان بود که برای تعویض شیفت کارگری و بیدارباش به صدا درمی‌آمد، افزود: هنگام سال تحویل، یک دقیقه صدای آن سوت در شهر طنین‌انداز بود، همچنین زدن سه توپ از ساختمان ژاندرمری در نزدیکی میدان امام رضا که در آن زمان بیابان بود و بوق قطار راه‌آهن نیز دیگر کارهای زمان تحویل سال بود.

به گفته وی، در گذشته مردها و پسرهای سمنانی قبل از تحویل سال جدید با یک کوزه سفالی کوچک نو به امامزاده یحیی(ع) می‌رفتند و با یکدیگر دعای «یا مقلب القلوب والبصار یامدبر اللیل و النهار یا محول الحول و الاحوال حول حالنا الی الحسن الحال» می‌خواندند.

کارشناس فرهنگ سمنانی خاطرنشان کرد: پس از سال تحویل مردها کوزه‌های سفالی خود را از آب داخل حوض امامزاده که آن را مقدس و پربرکت می‌دانستند پر و سبزه و سنگ نمک خرید می‌کردند.

آنها سپس این سبزه‌ها را در داخل کوزه‌های سفالی قرار داده و سنگ نمک‌ها را هم در دست می‌گرفتند و با خوشحالی از امامزاده به سمت خانه خود حرکت می‌کردند؛ چراکه آب نماد پاکی و روشنایی، سبزه نماد شادابی و سرسبزی و نمک نماد برکت بود.

وی تصریح کرد: افراد خانواده دور سفره هفت‌سین می‌نشستند و پس از خواندن قرآن، پدر به فرزندان عیدی می‌داد، البته در برخی از خانواده‌ها پس از خواندن قرآن، چند بیت از اشعار حافظ هم خوانده می‌شد.

ورود خیر و برکت به همراه یک فرد خوشقدم

کارشناس فرهنگ سمنانی با بین این‌که در هر محله و کوچه، فردی به عنوان خوشقدم‌ترین فرد شناخته می‌شد، گفت: قبل از سال تحویل با این فرد هماهنگ می‌شد تا در اولین دید و بازدید صدای زنگ خانه را به صدا درآورد و وارد خانه شود.

عبدوس افزود: این فرد برحسب تجربه به عنوان خوشقدم‌ترین فرد شناخته شده بود و افراد معتقد بودند اگر یک فرد خوشقدم در اولین دید و بازدید به خانه وارد شود، با خود خیر و بر کت را به همراه می‌آورد. این فرد پس از چند دقیقه نشستن با گرفتن عیدی یا دستلاف از پدر خانواده و گرفتن هدیه‌ای مانند نبات از زن خانه قصد رفتن می‌کرد و بچه‌های خانه، کفش‌های آن فرد را پس از مرتب کردن در جلوی پای او قرار می‌دادند و همه خانواده باهم ایشان را بدرقه می‌کردند.

کارشناس فرهنگ سمنانی همچنین گفت: در اولین دید و بازدیدها روز عید از مهمانان به غیر از آجیل و میوه و شیرینی با شیر و آش هم پذیرایی می‌شد.

به گفته عبدوس، روز عید آب سهمی که به عنوان آب خیراتی و نذری بود، از استخر محل‌های ناسار، اسفنجان و چوب مسجد که مرکزیت شهر سمنان بود جاری تا مردم کوچه‌های خود را آب‌پاشی و نظافت کنند.

وی با یادآوری این‌که مردم سمنان در گذشته در داخل سفره هفت‌سین خود، نان سال بگم، گلدان گل نرگس و شیر می‌گذاشتند و از قرار دادن تنک ماهی در داخل سفره هفت‌سین خودداری می‌کردند، چون معتقد بودند یک موجود زیبا را نباید زندانی کرد، یادآور شد: هم‌اکنون سمنانی‌های اصیل، ماهی سر سفره هفت‌سین نمی‌گذارند چون این عمل را جز سنت نمی‌دانند و معتقدند که این یک فرهنگ اشتباه است.

کارشناس فرهنگ سمنانی با اشاره به این‌که، مردم آن زمان با پختن حلوا به وسیله سمنو از مهمان‌های ویژه پذرایی می‌کردند، گفت: یک شب قبل از سال جدید نیز کوچک‌ترها در منزل بزرگ‌ترها جمع می‌شدند که شام آن شب سبزی پلو بود.

عبدوس پخت «بخسمات» را یکی دیگر از هنرهای سمنانی‌ها در ایام نوروز ذکر کرد و گفت: بخسمات مخصوص سمنان است که با آرد سفید خوب که کمتر دارای سبوس است و با آب نخود درست می‌شود.

وی همچنین ضمن تشریح نحوه پخت بخسمات افزود: ابتدا نخود خام را در ظرفی داخل آب قرار می‌دهند و مایعی که از آب نخود‌ها به دست می‌آید را با آرد خمیر می‌کنند، در پختن بخسمات از کاسه‌های کوچک مخصوصی که در گذشته مسی بودند، استفاده می‌شد.

کارشناس فرهنگ سمنانی در خاتمه گفت: کف کاسه‌های کوچک را با روغن چرب می‌کنند و مقداری از خمیر را به اندازه حجم کاسه در آن قرار می‌دهند و روی آن را شیر انگور می‌ریزند و این کاسه‌ها را داخل یک سینی مخصوص که حدود 20 کاسه ظرفیت دارد، می‌گذارند و پس از آن این سینی را داخل کوره برای پختن قرار می‌دهند؛ ماندگاری بخسمات بیشتر از شیرمال است.