علت تشدید ناآرامی‌های افغانستان

هر چند دولتمردان افغانستان گام‌هایی برای خروج از این شرایط برداشته‌اند و کشورهای منطقه نیز تلاش کرده‌اند در اجرایی کردن این امور در کنار این کشور باشند، اما همچنان فضای افغانستان برگرفته از چالش‌های امنیتی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است به‌گونه‌ای که برخی دوران جنگ داخلی افغانستان را بسی ناآرام‌تر از شرایط کنونی می‌دانند.

بررسی کارنامه افغانستان در هفته‌های اخیر نشان می‌دهد که این کشور با زنجیره‌ای از بحران‌های امنیتی همراه شده به گونه‌ای که هر روز اخبار و گزارش‌های متعددی از انفجارهای خونین و درگیری‌های گسترده در این کشور انتشار می‌یابد.

هر چند تقابل و جنگ میان طالبان و نیروهای خارجی در طول 11 سال گذشته ادامه داشته و هرگز متوقف نگردیده و تحولات اخیر نیز بخشی از آن درگیری‌ها است، اما بررسی پرونده افغانستان دلایلی دیگر را آشکار می‌سازد که برگرفته از تحولات مهم در آینده این کشور است.

اولا: در ارزیابی تحولات افغانستان یک نکته اساسی قابل ملاحظه است و آن آغاز خروج نیروهای خارجی از این کشور است.

ناتو در حالی 2014 را سال خروج اعلام کرده که برخی کشورها از هم‌اکنون خروج خود را آغاز کرده‌اند. اقدامات فرانسه و آلمان در تخلیه برخی از پایگاه‌های خود نمادی از این تحرکات است.

این سناریو مطرح است که طالبان به دنبال بهره‌برداری از این شرایط برای قدرت‌نمایی است تا چنان نشان دهد که خروج نیروهای خارجی بر گرفته از فشارهای این گروه می‌باشد.

طالبان از یک سو سعی دارد اقتدار خود را به رخ غرب بکشد و از سوی دیگر با ادعای توانایی در اخراج بیگانگان پایگاه مردمی خود را تقویت کند.

این امر برای یارگیری طالبان از میان مردم و نیز تقویت قدرت چانه‌زنی آنها در مذاکرات آینده با دولت مرکزی افغانستان و غرب دارای اهمیت است.

شرایط افغانستان به گونه‌ای است که هم دولت افغانستان و هم نیروهای خارجی به دنبال مذاکره با طالبان هستند در حالی که این گروه با تقویت شرایط خود عملا برآنند تا دست برتر را در مذاکرات داشته باشند و امتیازات بیشتری کسب کنند.

ثانیا: افغانستان در حالی خود را برای انتخابات ریاست جمهوری 2014 آماده می‌کند که روند تحولات از رویکرد طالبان به حضور در انتخابات حکایت دارد.

رایزنی میان کرزای رییس‌جمهور و جریان‌های سیاسی برای زمینه‌سازی به منظور برگزاری انتخابات در حالی صورت می‌گیرد که طالبان با بالا بردن هزینه‌های دولت برآنند سهم خواهی از آینده افغانستان را اجرایی سازند.

آنها برآنند تا در انتخابات آینده افغانستان در حوزه پارلمان و ریاست‌جمهوری حضور داشته باشند لذا با قدرت‌نمایی از هم‌اکنون تلاش می‌کنند جایگاه خود را تثبیت کنند البته باید توجه داشت اقدامات غرب در اعلام وعده‌های متعدد به طالبان از جمله ( طرحC) انگلیس که بر اساس آن افغانستان تجزیه و بخشی به طالبان واگذار می‌شود را در این تحرکات نمی‌توان نادیده گرفت.

همچنین آزاد سازی برخی سران طالبان توسط پاکستان را نیز می‌توان در این فرایند تاثیرگذار دانست.

ثالثا: سناریوی مطرح دیگر تلاش‌های آمریکا تصویب توافقنامه امنیتی با افغانستان است. بر اساس گزارش‌های منتشره آمریکا به دنبال امضای توافقنامه امنیتی بوده و اکنون قصد دارد از یک سو حضور بلندمدت در افغانستان را اجرایی سازد و از سوی دیگر از حقوقی ویژه نظیر حق مصونیت قضایی برای نظامیان (کاپیتولاسیون) برخوردار شود. در این چارچوب دو سناریو مطرح است.

نخست آن‌که مخالفان طرح توافقنامه امنیتی به دنبال لغو این توافقنامه هستند در حالی که برای جلب توجه جهانی به افغانستان و بهره‌گیری از افکار عمومی در برابر آمریکا به ایجاد فضای بحرانی می‌پردازند چنان‌که بخش عمده‌ای از ناآرامی‌های اخیر برگرفته از حملات خمپاره‌ای به مراکز نیروهای خارجی بوده است.

در این میان برخی تاکید دارند نیروهای خارجی بویژه آمریکایی‌ها با سوق دادن افکار عمومی به مسائل حاشیه‌ای نظیر کشتارها و انفجارهای خونین برآنند تا با اعمال فشار بر دولت و ملت افغانستان شروط و خواسته‌های خود را به افغانستان تحمیل کنند. به عبارت دیگر، نمی‌توان نقش بیگانگان در تحولات کنونی افغانستان را نادیده گرفت.

به هر تقدیر ناآرامی‌های اخیر افغانستان با هر گزینه‌ای که باشد یک اصل اساسی را آشکار می‌سازد و آن این‌که اشغالگران پس از 11 سال نتوانسته‌اند وعده برقراری امنیت و ثبات در افغانستان را اجرایی سازند و این کشور همچنان از بحران ناشی از اشغال رنج می‌برد و هر روز بر مشکلات آن افزوده می‌شود و تا زمانی که خروج اشغالگران نهایی نشود از این مشکلات رهایی نخواهند یافت.

قاسم غفوری - جام‌جم