روزنامه‌خوا‌نی در شب‌های تلویزیون

در شب مهتاب، منوچهر والی‌زاده صداپیشه قدیمی در مقام مجری ـ بازیگر کنار شیوا بلوریان قرار گرفته و با عنوان مرتضی پرتوی نقش پدر او را بازی می‌کند. لوکیشن این برنامه دفتر نشریه‌ای است که منوچهر والی‌زاده به عنوان سردبیر همراه دخترش آن را اداره می‌کند.

پیش درآمد برنامه، اتفاقی در کوچه و خیابان‌های تهران قدیم است که به نوعی با برق و روشنایی مرتبط است. در قسمت دوم، قطعه‌ای ادبی به صورت نریشن روی تصویر سردبیر و دخترش که هر کدام در اتاقی جداگانه مشغول نوشتن هستند، گفته می‌شود که این نریشن با صدای پدر و دختر ضبط است و گاه صدا و تصویر یکی به صدا و تصویر دیگری دیزالو می‌شود. این قطعه ادبی در ارتباط با پندپذیری و قدردانی نعمت‌های الهی است.

تیتراژ آغازین شب مهتاب که ساختارشکنی کرده و در قسمت سوم برنامه جای گرفته است، توسط جوانی در تهران قدیم با قرار دادن صفحه‌ای روی گرامافون و پخش صدای دلنشین مجید اخشابی آغاز می‌شود. جوان روزنامه‌ای در دست دارد که با تیتر درشتی روی آن نوشته شده: «خیابان‌های تهران چراغانی شد.» این تیتر گویای اولین روزهایی است که برق به خانه‌ها، کوچه و بازار راه یافت و جوان در هر مرحله از زندگی‌اش، روزنامه‌هایی در دست دارد که هر کدام حاوی مطلبی در مورد برق و تولید انرژی است و تاریخ تحولات و استفاده‌های مختلف از نیروی برق را نشان می‌دهد. او در دوران پیری‌اش که زمان حال است، روزنامه‌ای در دست دارد که روی آن این تیتر به چشم می‌خورد: «بهینه‌سازی در مصرف انرژی.» این تیتراژ زیبا به تنهایی گویای محتوا و هدف شب مهتاب و ورودی خوب و مناسبی برای برنامه است. پس از آن دوربین وارد دفتر نشریه و چاپخانه می‌شود که در آن تعدادی در حال کار و تلاش برای اطلاع‌رسانی و آگاهی اذهان عمومی هستند و در این بستر است که هر بار یک کدام از پدر و دختر میزبان مهمانی در تحریریه می‌شوند. این مهمانان که از قشرهای مختلف هستند همچون دو مجری ـ بازیگر ثابت برنامه، با بازی و میزانسن کارگردانی شده اما باورپذیر، وارد نشریه می‌شوند و به سوالات پاسخ می‌دهند. گاه از خاطرات اولین مواجهه خود با ابزار برقی می‌گویند و گاه اشعار و ضرب‌المثل‌هایی که به نوعی به مصرف بهینه برمی‌گردد و هرکدام خواسته و ناخواسته، دانسته و نادانسته بخشی از بار آموزشی برنامه را به عهده می‌گیرند و آموزگارانی هستند برای مخاطب رسانه ملی.

میان این گفت‌وگوها، گاه تیزرها و تصاویری پخش می‌شود از عکاسخانه‌های قدیمی که هر بار تصویر یک وسیله برقی را ثبت می‌کند و تصاویری از فعالیت‌های مهمان برنامه و....

لوکیشن نشریه مهتاب به دلیل وسعت و تنوع در معماری، کمک شایانی به تصویربردار در انتخاب زوایای مناسب و ضبط قاب‌های تصویری زیبا کرده است. همچنین رنگ‌های شاد و متنوع مبلمان و میز و صندلی‌ها، پرده‌ها و در کل طراحی مناسب صحنه در این مساله تاثیر فراوانی دارد و کمک به خلق تصاویر را بدیع می‌کند. گرچه گاه خروج نابهنگام دوربین از محل حضور مهمان و میزبان، آن هم درست وقتی محفل بحث آنها داغ است و نشان دادن کارکنان در حال کار و بخش‌های دیگر لوکیشن که نشان‌دهنده اتفاق خاصی نیست، ذوق و ذهن مخاطب را مخدوش می‌کند، اما در مجموع این برنامه به دلیل استفاده از مجریان کاریزماتیک، مهمانان محبوب مردم و طراحی صحنه مناسب و موسیقی‌های روحنواز تا حد زیادی توانسته جذابیت‌های بصری ایجاد کند و از طریق آن مخاطب را پای تلویزیون نگه دارد و او را در معرض آموزش قرار دهد.

ویژگی شاخصی که البته شاید در نگاه اول نامحسوس به نظر برسد، اما کاملا آگاهانه و با تدبیر در ساختار این برنامه گنجانده شده، استفاده از یک عنصر بنیادین است که به این برنامه عمق بیشتری بخشیده است. استفاده از عنصر روزنامه و تنیده شدن برنامه با این عنصر، که اطلاع‌رسانی و آگاهی بخشی از ویژگی‌های ذاتی آن است، در انتخاب لوکیشن (دفتر روزنامه)، تیتراژ و شیوه اجرایی برنامه (مصاحبه‌کننده و مصاحبه شونده) به شب مهتاب، بافت منسجمی داده و آن را ساختارمند و بالطبع تاثیرگذار کرده است.

مریم رها