مشکلات حقوقی هواپیماهای بدون سرنشین

ژنرال دیوید پترائوس رییس پیشین سیا اخیرا از کاخ سفید گسترش استفاده از این نوع هواپیماها را درخواست کرده است. این درخواست بخشی از تحول سیا در دهه گذشته از یک سازمان اطلاعاتی به سازمانی شبه‌نظامی است.

آمریکا کمپ لمونییر در کشور کوچک و فقیر جیبوتی در خلیج عدن را که سابقا محل استقرار لژیونر‌های فرانسوی بوده به مهم‌ترین پایگاه خود برای عملیات هواپیماهای بدون سرنشین در خارج از منطقه جنگی افغانستان تغییر کاربری داده است.

طبق گزارش روزنامه واشنگتن‌پست این هواپیماهای شکارچی 24 ساعته آماده عملیات بر فراز سومالی و یمن هستند.

خلبانان این هواپیماها 8000 مایل دورتر در پایگاه هوایی کریچ در نوادا حضور دارند. اداره کمپ لمونییر با سر فرماندهی مشترک عملیات ویژه پنتاگون است و همزمان سیا نیز در اندیشه گسترش تاسیس سایت‌های مخفی در تمام شبه‌جزیره عربستان است.

انور العولقی، شهروند آمریکایی و طراح و تبلیغات‌چی القاعده سال گذشته در یک حمله هماهنگ شده توسط هواپیماهای بدون سرنشین به قتل رسید.

آمریکا پس از جنگ‌های عراق و افغانستان دیگر حاضر به صرف پول و خون و انجام جنگ‌های زمینی در مناطق شورشی نیست.

به همین دلیل عملیات این هواپیماها به محور اصلی اقدامات در سال‌های آینده تبدیل خواهد شد و احتمال افزایش محدوده دسترسی و میزان آنها وجود دارد.

آمریکا به دنبال یک سرمایه‌گذاری 1.4 میلیارد دلاری روی تاسیسات پایگاه لمونییر است و افزایش گسترده عملیات این هواپیماها برای باراک اوباما سودمند خواهد بود.

کشتن بن لادن، بیرحمانه بودن این گونه حملات را که از سوی جمهوریخواهان مورد انتقاد قرار می‌گرفت، بی‌اثر کرده است.

این هواپیماها می‌تواند ساعت‌ها هدف را قبل از شلیک موشک دنبال کرده و همچنین به دلیل دوری خلبانان از صحنه و امنیت آنها بسیار دقیق‌تر از بالگردهای نیروهای ویژه یا جت‌های جنگنده سریع‌السیر عمل کنند.

با این همه به طرز نگران‌کننده‌ای نحوه کشتار بسیاری از قربانیان این گونه حملات که مطابق با بعضی برآوردها بیش از 3000 نفر است، مشخص نیست. با آن‌که گفته می‌شود بسیاری از آنها شبه‌نظامی بوده‌اند اما قربانیان غیرنظامی فراوانی هم در میان آنها دیده می‌شود.

یکی از استادان سابق حقوق دانشگاه‌های آمریکا «دور زدن قانون» در جنگ علیه تروریسم را تقبیح و از صادق نبودن مقامات اظهار نگرانی می‌کند. اریک هولدر، دادستان کل ماه مارس اعلام کرد اقدامات دولت در استفاده از سلاح‌های پیشرفته تکنولوژیک کاملا قانونی است و پنتاگون و سیا نیز مشاوران حقوقی‌شان را برای توجیه قانونی بودن عملیات هواپیماهای بدون سرنشین به میدان آورده‌اند.

پایبندی به اصول اخلاقی از یک سو و الگو شدن برای دیگر کشورها از سوی دیگر نگرانی‌های زیادی را سبب شده است. چین و روسیه نیز فناوری‌های مشابهی دارند، اما آنها معیارهای خودشان را درباره آنچه تروریسم نامیده می‌شود، دارند.

جان برنان، مشاور ضدتروریسم کاخ سفید و افسر سابق سیا در جنگ عراق و متخصص تکنیک‌های شکنجه از طریق غرق مصنوعی در ماه آوریل طی سخنانی اعلام کرد اوباما تیم امنیتی‌اش را وادار کرده است تا آنجا که امکان دارد حملات هواپیماها با قوانین آمریکا و حقوق بین‌الملل منطبق و علاوه بر دقت، اصول اخلاقی نیز رعایت شود.

در ماه سپتامبر اوباما با حضور در یک برنامه تلویزیونی ضمن ارائه گزارشی از راهبردش در کاربرد هواپیماهای بدون سرنشین، پنج اصل را در انجام این گونه حملات برشمرد: اول حمله باید قانونی باشد، دوم فرد مورد نظر برای حمله خطری جدی باشد نه فرضی. سوم نیاز به حمله اجتناب‌ناپذیر باشد. چهارم طراحان حمله باید بسیار دقیق بوده و از قربانی شدن غیرنظامیان جلوگیری کنند. پنجم با وجود توجیه منطقی برخورد با شهروندان آمریکایی که جزو طراحان القاعده باشند، آنها از حمایت قانون و روند‌های قضایی بهره‌مند خواهند شد.

اما وی در توضیحات خود به قواعدی که بعضی از حقوقدانان آنها را ضروری می‌دانند، اشاره‌ای نکرد از جمله کشوری که حمله در آن صورت می‌گیرد باید موافق آن باشد.

در حال حاضر بسیاری از مقامات آمریکا از جمله کورت ولکر از مقامات پیشین و از نزدیکان سناتور مک کین مشکل را بسیار بزرگ‌تر می‌بیند. وی در مقاله‌ای می‌نویسد: «هواپیماهای بدون سرنشین کشتن را بسیار ساده کرده‌اند. ولی خیال داریم چه ملتی باشیم؟ کشوری با فهرست طولانی از کشتار؟ کشوری که مردم آن صبح برای کشتن مردم دیگر کشورها به اداره می‌روند و شب برای صرف شام به خانه برمی‌گردند؟ کشوری که به کارگرانش در مراکز فناوری‌های پیشرفته برای کشتن انسان‌ها در دورترین نقاط سیاره زمین و فقط به دلیل آن‌که بعضی‌ها در دولت آمریکا تشخیص داده‌اند این افراد تروریست هستند، آموزش می‌دهد؟»

مشاجرات درباره حملات هواپیماهای بدون سرنشین در آمریکا تازه آغاز شده است.

اکونومیست - مترجم: ایرج جودت