راهکار حمایت از سرمایه‌ ایرانی

واقعیت آن است که به نظر من «سرمایه ایرانی» زیربنای دستیابی به تمام اهدافی است که در نامگذاری امسال مورد نظر است.

یعنی به طور خیلی ساده حمایت از تولید ملی و ایجاد اشتغال جز با تولید و وجود هر چه بیشتر سرمایه امکان‌پذیر نیست.

در شرایط فعلی هم می‌بینید که تولید و صنعت ما چه برای گذران روزهای دشوار خود و چه برای توسعه، نیازمند پول و سرمایه است.

در ترکیب این نامگذاری، سرمایه نقش نخست را دارد. آن هم سرمایه ایرانی که ریسک‌پذیری بسیار کمی دارد، عرق ملی دارد و به سادگی اهل فرار نیست.

در واقع تامین سرمایه ایرانی ایمن‌ترین، ماناترین و ارزان‌ترین راه تامین سرمایه برای اقتصاد کشور است، اما واقعیتی که با آن روبه‌رو هستیم این است که سرمایه ایرانی زیادی در کشور داریم، اما این سرمایه در دستان ما نیست.

یعنی تجهیز نشده و در اختیار نیست تا بتوان آن را هدایت کرد. این مانند شخصی است که در قصر زندگی می‌کند، اما شام ندارد بخورد! این چنین است که نوبت به پرسش بزرگ می‌رسد: چگونه می‌توان سرمایه ایرانی را در شرایط فعلی تجهیز کرد و در اختیار بخش مولد قرار داد؟ به نظر من پاسخ به این پرسش زیاد پیچیده نیست.

پاسخ آن یک جمله است: اصلاح بورس. تجربه طولانی‌مدت من نشان می‌دهد که اگر ساختار مدیریتی سازمان بورس اصلاح شود، بخش زیادی از سرمایه‌های سرگردان موجود تجهیز خواهد شد.

علت این قضاوت نیز این است که بسیاری از صاحبان سرمایه بویژه سرمایه‌های خرد و کوچک هنوز نمی‌دانند با سرمایه خود چه کنند که سود معقولی در بر داشته باشد. آنان معنی سود معقول را نیز نمی‌دانند و فکر می‌کنند سود معقول یعنی سود زیاد و سودی که فوری به دست آید.

دیگر برایشان استمرار این سود اهمیتی ندارد. لذا یک بورس پویا و حرفه‌ای است که در چنین شرایطی می‌تواند پذیرای سرمایه‌های مردم بوده و آنان را به سوی حمایت از تولید ملی و ایجاد اشتغال هدایت کند، اما به عقیده من بورس به چند دلیل فعلا نمی‌تواند این هدف را به سرانجام برساند البته این دلایل نافی تلاش‌های مدیران بورس که بسیاری از آنها از جمله رییس سازمان بورس که شاگرد خود من بوده‌اند، نیست. اما به هر حال مسائلی است که وجود دارد و باید گفته شود تا رفع گردد.

نخستین مساله این است که بورس کاغذبازی و بخشنامه زیادی دارد. این امر حضور سرمایه در بورس را پیچیده و غیرقابل‌دسترس می‌نمایاند.

به عبارت دیگر سرمایه‌دار خرد چون بازار را نمی‌فهمد قید حضورش را می‌زند، چرا که نفهمیدن بازار باعث احساس نبودن امنیت سرمایه می‌شود.

در سفری که به بازار بورس آلمان داشتم، تمام قواعد حضور در بورس را در کتابچه کوچکی خلاصه کرده بودند که با مطالعه سریع آن می‌توانستیم به همه چیزش اشراف داشته باشیم. موضوع دیگر این است که بورس ما نتوانسته سهامداری حرفه‌ای ایجاد کند.

در واقع ‌الان رفتار اکثر سهامداران حاضر در بورس «توده‌واری» است. یعنی یاد نگرفته‌اند و یادشان نداده‌اند که چگونه برای خرید و فروش تصمیم بگیرند لذا هر گاه می‌بینند عده‌ای در صف خرید یا فروشی منتظرند، آنها نیز به آن صف می‌پیوندند و احتمالا هم چوبش را می‌خورند.

این‌گونه سهامداران به درد ساختن بورسی که سرمایه جمع کند، نمی‌خورند.

لذا باید رفتار سهامداران حاضر در بورس را اصلاح کرد که به نظر من تاکنون این اصلاح انجام نشده است. اگر این اصلاح انجام شود ـ همان‌گونه که در رفتار بازیگران بزرگ بازار بورس می‌بینید ـ صف‌های فروش با انتشار هر خبری تشکیل نمی‌شود و تفکر و تعقل جای شتابزدگی و هراس را می‌گیرد و در نهایت بورس پایدار می‌شود البته آقایان در این زمینه حق دارند، چون بورس جای ریسک است، اما شیوه مدیریت دولتی اصولا با ریسک‌پذیری تناسبی ندارد. مساله دیگر هم که جایش در بورس خالی است،‌ نظارت است؛ بویژه نظارت بر کارگزاران بورس.

کارگزاران گاهی رفتارهای غیرقانونی در خرید و فروش سهام از خود نشان می‌دهند که باید جلوی آن را گرفت. نمونه آن خرید و فروش سهام به نام دیگران و به صورت مخفی است و با روالی که من مشاهده می‌کنم اگر روزی یک اختلاس بزرگ مانند سوءاستفاده 2800 میلیاردتومانی از بورس بیرون نیاید، چندان قابل تعجب نخواهد بود.

نکته دیگر این است که بورس زیاد به نظرهای دانشگاهی و کارشناسی توجهی نمی‌کند و لذا از آخرین نتایج مطالعاتی روز دنیا نیز بی‌بهره است.

از من که گذشته است، اما اگر رییس سازمان بورس بودم، اولین کاری که می‌کردم انعقاد قرارداد با دانشگاه‌های مقصد برای استفاده از تجربیات آنها بود.

در نتیجه این چنین است که اشکال در مدیریت کلان بورس، راه جذب و حمایت از سرمایه ایرانی را دشوار کرده است و به عبارت دقیق‌تر چون حمایت از سرمایه‌ ایرانی همان حمایت از بورس است، راه جذب سرمایه در این سال، اصلاح بورس است. کاری که هر زمان نسبت به آن اقدام شود، دیر نخواهد بود.

دکتر غلامرضا اسلامی بیدگلی - عضو هیأت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران