حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
درمان زخم بستر با استفاده از لیزر سرد
نور چیست؛ شاید این پرسش هزاران سال پیش هم مطرح بود و اجداد ما بدون دانستن پاسخ دقیق آن ، خدای خورشید را درمان همه دردها می دانستند و در یونان هلیوز، خدای نور را عبادت می کردند
در چند سال اخیر هم بارها در فیلمهای فضایی دیده ایم که فضانورد مجروح در معرض نور مخصوصی قرار می گیرد و پس از چند ثانیه عضو مجروح کاملا ترمیم می شود. اما واقعا می توان از نور در درمان زخمها و جراحات استفاده کرد؛
این پرسشی است که بی جواب نمانده: بله ، با استفاده از لیزر سرد درمان زخمها امکانپذیر است. بیمارانی که برای مدت طولانی در تخت بیمارستان یا منزل بستری هستند و در نتیجه حرکتی از خود ندارند، علاوه بر مشکلات متعدد بیماری دیر یا زود به زخمهای ناخوشایندی نیز دچار می شوند؛ زخم بستر همان طور که از اسمش پیداست ، در افراد مسن ، فلج ، سکته ای ، تصادفی و بیماران بستری در CCU و ICU ایجاد می شود.
دکتر سهیلا مکملی متخصص بخش لیزر بیمارستان میلاد و عضو انجمن لیزر پزشکی ایران درباره علل ایجاد زخم بستر می گوید: از آنجا که آناتومی بدن انسان به گونه ای است که باید در وضعیت ایستاده قرار گیرد، اگر به جای 8 ساعت استراحت تمام 24 ساعت شبانه روز در حالت درازکش و بدون حرکت باشد، گردش خون دچار اشکال شده و قسمتهایی از بدن که در نواحی استخوانی و عمدتا اندام تحتانی و نشیمنگاهی است ، بتدریج شروع به ساییده شدن و زخم شدن می کند.
مشکل اصلی در ایجاد این گونه زخمها اشکال در سیستم عروقی و عصبی است و هر فرد عادی با سیستم بدنی نرمال به این گونه زخمها دچار نمی شود و در حقیقت این زخم به دلیل این که شخص بیمار بعد از ابتلا، همچنان در حالت خوابیده قرار دارد، با گردش خون کمتر، بزرگ تر و عمیق تر خواهد شد و سیکل معیوب به وجود آمده ، زخم را بدتر و بدتر خواهد کرد.
متاسفانه علت مرگ ومیر افراد با بیماری های مختلف در بسیاری از موارد بیماری اصلی نیست ، بلکه به سبب عفونت زخمهای بستر است و به همین علت در پرستاری این گونه افراد، نگهداری از زخم بسیار مهم است.
دکتر مکملی در ادامه می افزاید: جابه جا کردن بیمار هر 3-2 ساعت یک بار، استفاده از کیسه های هوا، کیسه های شنی ، مرطوب کننده ها، نرم کننده ها و ماساژهای موضعی همگی از موارد پیشگیری کننده هستند، اما وقتی زخم پیدا می شود، باید بلافاصله اقدامات درمانی صورت گیرد. درمان های ابتدایی و ساده زخم بستر شامل استفاده از پمادهای مخصوص ، استفاده از آنتی بیوتیک ها، لامپهای حرارتی و گرم کردن موضع ، پانسمان و بانداژ و... می شوند.
اما به علت آن که هیچکدام اینها علت اصلی یعنی اشکال در سیستم عروقی را نمی توانند حل کنند، بنابراین در اکثر موارد نمی توانند نقش موثری در درمان زخم بستر داشته باشند و بهبود این زخمها طی سالیان طولانی به تاخیر می افتد.
دکتر مکملی می گوید: پزشکان و متخصصان از مدتها پیش به فکر روشهای درمانی موثر در بهبود زخم بستر بوده اند و خوشبختانه تلاش آنها بی نتیجه نمانده و از همان ابتدای استفاده لیزر در بخش پزشکی این نور اعجاب انگیز در درمان زخمها و ازجمله زخم بستر هم به کار رفته است ؛ اما متاسفانه در کشور ما به علت ناآشنایی ، کاربرد لیزر در بخش ترمیمی در این مدت طولانی مهجور مانده و تنها در حدود 6-5 سال است که این دانش به ایران هم انتقال یافته است.
با وجود آن که آلبرت اینیشتن نظریه کوانتوم و پایه ساختار لیزر را در سال 1917مطرح کرد، تا ساخت اولین لیزر تقریبا نیم قرن طول کشید.
در سال 1960اولین دستگاه لیزر ساخته شد و از آن پس استفاده از لیزر در زمینه های مختلف صنعتی ، نظامی و پزشکی رواج یافت ؛ اما اثرات نوربر بافت موجود زنده یک یافته ناشناخته نبود و بشر از مدتها پیش به تاثیرات نور بر موجود زنده پی برده بود، مثل اثرات نور بر گیاهان در واکنش های زنجیره ای فتوسنتز، تاثیر نور بر نوسانات هورمونی در حیوانات و پرواضح تر از همه واکنش نور با شبکیه چشم که منجر به حس بینایی می شود.
مکملی می گوید: همه ما به طور جسته گریخته راجع به کودکانی که دچار نرمی استخوان شده اند، شنیده ایم و می دانیم یکی از راههای درمان ، در معرض نور آفتاب قرار گرفتن است ؛ گرچه بسیار کودکان و زنان قالیبافی که در تاریکخانه ها و زیرزمین ها به علت محرومیت از نور، از این بیماری رنج می برند و باز به یاد بیاورید نوزادانی را که مبتلا به زردی یا یرقان هستند و تحت درمان با نور قرار می گیرند و... و به اثرات نور آفتاب بر دردهای استخوانی نیز می توان اشاره ای داشت.
این دانستنی ها نشان می دهد که بشر برای درمان بعضی بیماری ها نور را تجربه کرده است. در سال 1927الکساندر گورویچ اصلی به نام القای بیولوژیکی را بیان کرد که براساس آن تمام سیستم های زنده نور از خودشان ساطع می کنند و می توانند پروسه های مهمی مثل سیتوز سلولی را تحت تاثیر قرار دهند.
به این ترتیب اگر یافته دکتر فلمینگ که منجر به کشف آنتی بیوتیک شد یک انقلاب در درمان عفونت های پزشکی بود کشف گورویچ هم می تواند انقلاب دیگری در درمان به حساب آید.
نوری که هم می سوزاند و هم ترمیم می کند
در سال 1960اولین دستگاه لیزر ساخته شد و از آن پس استفاده از لیزر در زمینه های مختلف صنعتی ، نظامی و پزشکی رواج یافت ؛ اما اثرات نوربر بافت موجود زنده یک یافته ناشناخته نبود و بشر از مدتها پیش به تاثیرات نور بر موجود زنده پی برده بود، مثل اثرات نور بر گیاهان در واکنش های زنجیره ای فتوسنتز، تاثیر نور بر نوسانات هورمونی در حیوانات و پرواضح تر از همه واکنش نور با شبکیه چشم که منجر به حس بینایی می شود.
مکملی می گوید: همه ما به طور جسته گریخته راجع به کودکانی که دچار نرمی استخوان شده اند، شنیده ایم و می دانیم یکی از راههای درمان ، در معرض نور آفتاب قرار گرفتن است ؛ گرچه بسیار کودکان و زنان قالیبافی که در تاریکخانه ها و زیرزمین ها به علت محرومیت از نور، از این بیماری رنج می برند و باز به یاد بیاورید نوزادانی را که مبتلا به زردی یا یرقان هستند و تحت درمان با نور قرار می گیرند و... و به اثرات نور آفتاب بر دردهای استخوانی نیز می توان اشاره ای داشت.
این دانستنی ها نشان می دهد که بشر برای درمان بعضی بیماری ها نور را تجربه کرده است. در سال 1927الکساندر گورویچ اصلی به نام القای بیولوژیکی را بیان کرد که براساس آن تمام سیستم های زنده نور از خودشان ساطع می کنند و می توانند پروسه های مهمی مثل سیتوز سلولی را تحت تاثیر قرار دهند.
به این ترتیب اگر یافته دکتر فلمینگ که منجر به کشف آنتی بیوتیک شد یک انقلاب در درمان عفونت های پزشکی بود کشف گورویچ هم می تواند انقلاب دیگری در درمان به حساب آید.
لیزرها براساس میزان توان و انرژی که به بافت می رسانند به 2گروه اصلی تقسیم بندی می شوند: لیزرهای پرتوان ، گرم و یا سخت که توان آنها بالای 5/0 وات است و لیزرهای کم توان ، سرد و یا نرم که توان آنها بین 1-250میلی وات است.
براساس میزان انرژی که به بافت می رسد، اثرات لیزر بر بافت متفاوت است. از سوی لیزرهای پرتوان مقدار انرژی بسیار بالایی به بافت وارد می شود. این انرژی در مولکول های بافت باعث افزایش انرژی جنبشی و در نهایت تبدیل به انرژی حرارتی در بافت می شود. مقدار حرارت ایجاد شده بسته به مقدار انرژی بسیار بالا و حدود 400 - 800 درجه سانتی گراد است.
این حرارت می تواند باعث تخریب بافتی شود و به دنبال آن پاره شدن یا برش بافت به وجود آید. از این اثر لیزر در جراحی ها استفاده می شود، زیرا نور لیزر مانند تیغ جراحی بسیار ظریف می تواند در بافت برش ایجاد کند و همگی ما با جراحی های لیزری که در 2دهه اخیر در کشورمان آغاز شده و رشد روزافزون نیز داشته است ، آشنا هستیم.
این تیغ ظریف جراحی می تواند به جراح کمک کند تا در مکانی که حرکت دستهای او بسیار مشکل است و یا در جایی که به برشهای با ضخامت بسیار نازک احتیاج است عمل مناسب انجام شود مثل جراحی های چشم ، جراحی های لایه برداری در پوست و یا در لاپاروسکوپی ها و... میزان خونریزی در جراحی های لیزر به علت اثر انعقادپذیری حرارتی که در اثر حرارت لیزر ایجاد می شود، بسیار کم است ضمن این که سرعت ترمیم زخم نیز بسیار زیاد است ، اما این سرعت ترمیم زخم مربوط به اثر حرارتی لیزر نیست ، در منطقه اطراف زخم جراحی میزان انرژی به حدی پایین می آید که نمی تواند اثر گرمایی و تخریبی به وجود و این مقدار انرژی مانند القای نوری حیات که گوریچ آن را کشف کرد، می تواند باعث فعالیت حیاتی سلول شود و روند ترمیم و ساخت و ساز را تسریع بخشد.
این اثر لیزر را اثر تحریک بیولوژیک می گویند که با لیزرهای سرد یا کم توان ایجاد می شود. برای رسیدن به این اثر تحریکی لیزر لازم نیست که لیزر پرتوانی وجود داشته باشد تا با دور شدن از کانون فعالیت لیزر مقدار انرژی افت کند و اثر تحریکی آن ظاهر شود.
امروزه لیزرهای کم توان در طول موجهای محدوده نور قرمز و مادون قرمز می توانند مقدار انرژی کافی تحریکی را به بافت برسانند.
کاربرد لیزر سرد
براساس میزان انرژی که به بافت می رسد، اثرات لیزر بر بافت متفاوت است. از سوی لیزرهای پرتوان مقدار انرژی بسیار بالایی به بافت وارد می شود. این انرژی در مولکول های بافت باعث افزایش انرژی جنبشی و در نهایت تبدیل به انرژی حرارتی در بافت می شود. مقدار حرارت ایجاد شده بسته به مقدار انرژی بسیار بالا و حدود 400 - 800 درجه سانتی گراد است.
این حرارت می تواند باعث تخریب بافتی شود و به دنبال آن پاره شدن یا برش بافت به وجود آید. از این اثر لیزر در جراحی ها استفاده می شود، زیرا نور لیزر مانند تیغ جراحی بسیار ظریف می تواند در بافت برش ایجاد کند و همگی ما با جراحی های لیزری که در 2دهه اخیر در کشورمان آغاز شده و رشد روزافزون نیز داشته است ، آشنا هستیم.
این تیغ ظریف جراحی می تواند به جراح کمک کند تا در مکانی که حرکت دستهای او بسیار مشکل است و یا در جایی که به برشهای با ضخامت بسیار نازک احتیاج است عمل مناسب انجام شود مثل جراحی های چشم ، جراحی های لایه برداری در پوست و یا در لاپاروسکوپی ها و... میزان خونریزی در جراحی های لیزر به علت اثر انعقادپذیری حرارتی که در اثر حرارت لیزر ایجاد می شود، بسیار کم است ضمن این که سرعت ترمیم زخم نیز بسیار زیاد است ، اما این سرعت ترمیم زخم مربوط به اثر حرارتی لیزر نیست ، در منطقه اطراف زخم جراحی میزان انرژی به حدی پایین می آید که نمی تواند اثر گرمایی و تخریبی به وجود و این مقدار انرژی مانند القای نوری حیات که گوریچ آن را کشف کرد، می تواند باعث فعالیت حیاتی سلول شود و روند ترمیم و ساخت و ساز را تسریع بخشد.
این اثر لیزر را اثر تحریک بیولوژیک می گویند که با لیزرهای سرد یا کم توان ایجاد می شود. برای رسیدن به این اثر تحریکی لیزر لازم نیست که لیزر پرتوانی وجود داشته باشد تا با دور شدن از کانون فعالیت لیزر مقدار انرژی افت کند و اثر تحریکی آن ظاهر شود.
امروزه لیزرهای کم توان در طول موجهای محدوده نور قرمز و مادون قرمز می توانند مقدار انرژی کافی تحریکی را به بافت برسانند.
از لیزر سرد در درمان بسیاری از بیماری ها استفاده شده است. از سال 1964اثرات بهبود زخم و سرعت ترمیم لیزر کشف شد و تحقیقات بسیاری روی آن صورت گرفت و از سال 1975کلینیک های درد در کشورهای مختلف مانند سوئد، سوئیس ، آلمان ، ژاپن ، روسیه ، کانادا، یونان و... از این پدیده برای ترمیم زخمها در کنار اثرات ضد درد آن استفاده وسیعی شده است و بسیاری از کشورها از لیزر به عنوان ترمیم کننده اعصاب آسیب دیده افراد در حین جنگ استفاده کرده اند.
اثرات لیزر روی به تعادل رساندن سیستم ایمنی از سوی استرالیاییها کشف شد و تحقیقات مختلفی بر روی اثرات لیزر در بیماری های سیستم ایمنی صورت گرفت.
استفاده از این درمان به دانش و کاربرد صحیح لیزرهای کم توان نیازمند است ؛ چرا که اگر مقدار انرژی وارد شده کمتر از حد مشخص آن باشد نه تنها هیچ تاثیر مشخصی بر بافت نخواهد داشت ، بلکه اگر بیشتر از حد معین باشد مضر هم خواهد بود.
همان گونه که در جراحی با لیزرهای پرتوان و گرم باید جراح آگاهی کامل از دانش لیزر داشته باشد، زیرا با کوچکترین انحراف دست و یا تکنیک غلط با آسیب بافتی روبه رو خواهیم بود، در لیزر کم توان نیز هدایت این انرژی بسیار کم ، مهم است تا اثر درمانی ظاهر شود.
صحبت معجزه نیست
اثرات لیزر روی به تعادل رساندن سیستم ایمنی از سوی استرالیاییها کشف شد و تحقیقات مختلفی بر روی اثرات لیزر در بیماری های سیستم ایمنی صورت گرفت.
استفاده از این درمان به دانش و کاربرد صحیح لیزرهای کم توان نیازمند است ؛ چرا که اگر مقدار انرژی وارد شده کمتر از حد مشخص آن باشد نه تنها هیچ تاثیر مشخصی بر بافت نخواهد داشت ، بلکه اگر بیشتر از حد معین باشد مضر هم خواهد بود.
همان گونه که در جراحی با لیزرهای پرتوان و گرم باید جراح آگاهی کامل از دانش لیزر داشته باشد، زیرا با کوچکترین انحراف دست و یا تکنیک غلط با آسیب بافتی روبه رو خواهیم بود، در لیزر کم توان نیز هدایت این انرژی بسیار کم ، مهم است تا اثر درمانی ظاهر شود.
دکتر مکملی اثرات ترمیمی لیزر را ناگهانی و جادویی نمی داند. این اثرات بتدریج و با وارد کردن مقدار انرژی مشخص به بافت حاصل می شود، درست همان گونه که در مصرف داروها زمان بندی خاصی وجود دارد، پزشکان به بیماران توصیه می کنند که هر دارو را طی زمان مشخص مصرف کنند تا سطح خونی ثابت از دارو در بدن به وجود آید و اثرات دارویی ظاهر شود.
مقدار انرژی لیزر کم توان نیز باید با توانی خاص وارد بدن شود و از نظر تخصصی باید هر روز یا حداقل هفته ای 3بار تحت درمان لیزری قرار بگیرد تا بتدریج اثرات درمان لیزری در بدن تظاهر کند. مکملی می افزاید: درمان زخم بستر معمولا به فاصله 12تا 15جلسه یک روز در میان اجرا می شود، ولی از آنجایی که در حال حاضر بیمارستان میلاد تنها مرکز دولتی لیزرتراپی است برای موارد خاص و بیماران شهرستانی براساس تغییراتی در دوز لیزر طی 2هفته هر روز لیزرتراپی انجام می شود.
پس از پایان دوره یک فرصت ترمیمی 5/1 تا 3ماه به بیمار داده می شود و بعد از آن براساس عمق و کیفیت زخم ممکن است درمان تکرار شود.
در حال حاضر با توجه به این که درمان لیزری زخم بستر از سال گذشته در ایران شروع شده ، آمار دقیقی در دست نیست ، اما آمار جهانی حاکی از درمان قطعی 87درصد از بیماران بعد از لیزر درمانی است. مقدار انرژی وارد به بافت مانند تابش یک لامپ به پوست بدن ، آنقدر کم و نامحسوس است که اصلا احساس نمی شود.
انرژی لیزر سرطانزاست یا نه؛
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
مقدار انرژی لیزر کم توان نیز باید با توانی خاص وارد بدن شود و از نظر تخصصی باید هر روز یا حداقل هفته ای 3بار تحت درمان لیزری قرار بگیرد تا بتدریج اثرات درمان لیزری در بدن تظاهر کند. مکملی می افزاید: درمان زخم بستر معمولا به فاصله 12تا 15جلسه یک روز در میان اجرا می شود، ولی از آنجایی که در حال حاضر بیمارستان میلاد تنها مرکز دولتی لیزرتراپی است برای موارد خاص و بیماران شهرستانی براساس تغییراتی در دوز لیزر طی 2هفته هر روز لیزرتراپی انجام می شود.
پس از پایان دوره یک فرصت ترمیمی 5/1 تا 3ماه به بیمار داده می شود و بعد از آن براساس عمق و کیفیت زخم ممکن است درمان تکرار شود.
در حال حاضر با توجه به این که درمان لیزری زخم بستر از سال گذشته در ایران شروع شده ، آمار دقیقی در دست نیست ، اما آمار جهانی حاکی از درمان قطعی 87درصد از بیماران بعد از لیزر درمانی است. مقدار انرژی وارد به بافت مانند تابش یک لامپ به پوست بدن ، آنقدر کم و نامحسوس است که اصلا احساس نمی شود.
بعد از فاجعه ای که به دنبال کشف اشعه X در درمان های پزشکی به وجود آمد، بشر یک تجربه تلخ در تاریخ پزشکی را همواره با خود همراه دارد.
بسیاری از بیماران که به صورت ناآگاهانه تحت درمان اشعه ایکس برای بیماری هایشان قرار گرفته بودند، سالها بعد مبتلا به سرطان شدند. این تجربه گران بسیاری از کاوشگران و درمانگران را بر آن داشت ، تا اثرات هر یافته جدید را براساس میزان سرطانزایی آن بررسی کنند و دولتها و سازمان بهداشت جهانی دستورالعمل و نظارت های دقیق بر هر یافته درمانی جدید را لازم دانستند.
دکتر مکملی پاسخ به این سوال را که «آیا لیزر می تواند باعث سرطان بشود»، را با استناد به کتاب «درمان لیزری کم توان » نوشته دانشمند لیزر در «دکتر ثانی » می دهد: پاسخ کاملا منفی است.
هیچ گونه تاثیرات جهشی در سلول توسط نور قرمز و مادون قرمز در محدوده انرژی لیزرهای کم توان دیده نشده و مطالعات کامل و کافی در ارتباط با آن صورت گرفته است. به عبارتی لیزر سرد با دوز درمانی موثر خود نمی تواند اثرات جهشی و سرطانزایی داشته باشد. لیزر پزشکی بر مبنای تاثیر نور روی بافت زنده سه اثر فیزیولوژیک از خود نشان می دهد.
1-تاثیر خنثی و غیر اختلالی نور بر بافت که بیشتر در دستگاه های تشخیصی استفاده می شود.
2-خاصیت تخریبی که به واسطه خواص گرمایی ، هیدرودینامیکی ، فتوشیمیایی و... باعث تخریب بافت شده و بیشتر در جراحی استفاده می شود.
3-تاثیر فتوشیمیایی که طی این روند نور جذب شده در بافت زنده باعث تحریک اتمها و ملکول های آن می شود و به واکنش های فتوشیمیایی ، سنتر و یا تجزیه و تخریب ملکول ها می انجامد؛ کاربرد این لیزر بیشتر در درمان است که طیف وسیعی از درمان ها از زمینه های ارولوژی ، زنان و زایمان ، گوش ، حلق و بینی ، فیزیوتراپی ، پزشکی ، ورزشی و... را شامل می شود.
در نهایت باید گفت لیزر، یک پدیده جوان و در عین حال طبیعی و مناسب است و بشر می تواند از خورشید و نور برای تندرستی استفاده کند زیرا بدون نور سلامت ممکن نیست و در حقیقت سلول بدون نور یک سلول مریض و یا مرده است.
بسیاری از بیماران که به صورت ناآگاهانه تحت درمان اشعه ایکس برای بیماری هایشان قرار گرفته بودند، سالها بعد مبتلا به سرطان شدند. این تجربه گران بسیاری از کاوشگران و درمانگران را بر آن داشت ، تا اثرات هر یافته جدید را براساس میزان سرطانزایی آن بررسی کنند و دولتها و سازمان بهداشت جهانی دستورالعمل و نظارت های دقیق بر هر یافته درمانی جدید را لازم دانستند.
دکتر مکملی پاسخ به این سوال را که «آیا لیزر می تواند باعث سرطان بشود»، را با استناد به کتاب «درمان لیزری کم توان » نوشته دانشمند لیزر در «دکتر ثانی » می دهد: پاسخ کاملا منفی است.
هیچ گونه تاثیرات جهشی در سلول توسط نور قرمز و مادون قرمز در محدوده انرژی لیزرهای کم توان دیده نشده و مطالعات کامل و کافی در ارتباط با آن صورت گرفته است. به عبارتی لیزر سرد با دوز درمانی موثر خود نمی تواند اثرات جهشی و سرطانزایی داشته باشد. لیزر پزشکی بر مبنای تاثیر نور روی بافت زنده سه اثر فیزیولوژیک از خود نشان می دهد.
1-تاثیر خنثی و غیر اختلالی نور بر بافت که بیشتر در دستگاه های تشخیصی استفاده می شود.
2-خاصیت تخریبی که به واسطه خواص گرمایی ، هیدرودینامیکی ، فتوشیمیایی و... باعث تخریب بافت شده و بیشتر در جراحی استفاده می شود.
3-تاثیر فتوشیمیایی که طی این روند نور جذب شده در بافت زنده باعث تحریک اتمها و ملکول های آن می شود و به واکنش های فتوشیمیایی ، سنتر و یا تجزیه و تخریب ملکول ها می انجامد؛ کاربرد این لیزر بیشتر در درمان است که طیف وسیعی از درمان ها از زمینه های ارولوژی ، زنان و زایمان ، گوش ، حلق و بینی ، فیزیوتراپی ، پزشکی ، ورزشی و... را شامل می شود.
در نهایت باید گفت لیزر، یک پدیده جوان و در عین حال طبیعی و مناسب است و بشر می تواند از خورشید و نور برای تندرستی استفاده کند زیرا بدون نور سلامت ممکن نیست و در حقیقت سلول بدون نور یک سلول مریض و یا مرده است.
بهاره صفوی 
گفت و گو
