خانه پدر خلیج‌فارس یگ گام تا ثبت در فهرست آثار ملی

خانه معین‌التجار بوشهری که پدر خلیج‌فارس نام دارد و اولین کتاب مربوط به خلیج‌فارس توسط او نوشته شده است، به دلیل عدم ثبت در فهرست آثار ملی، در معرض تخریب و نابودی قرار دارد.

اینک مسوولان اداره کل دفتر ثبت و حفظ و احیای آثار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مصمم شده‌اند این اثر را در فهرست آثار ملی ثبت کنند.

معین‌التجار در جنگ جهانی اول و قیام مردم جنوب از جمله درگیری‌های رییس‌علی دلواری با انگلیسی‌ها، از آزادی‌خواهان و مبارزان ضداستبداد و استعمار پشتیبانی می‌کرد و در تحولات سیاسی اقتصادی حضور فعالی داشت.

او به‌دلیل قدرت و نفوذ سیاسی و اقتصادی بالایی که پیدا کرده بود، در نهادهای اقتصادی و سیاسی اواخر عهد قاجار، یعنی دوره احمدشاه نقش فعالی داشت.

از جمله، او ضامن برافراشته بودن پرچم ملی ایران در نقاط جنوبی در خلیج‌فارس محسوب می‌شود و در قامت یکی از اعضای هیات‌های مذاکره‌کننده اولین نفری بوده است که مالکیت ایران بر خلیج‌فارس را به اثبات رسانده است.

نخستین کتابی که درباره خلیج‌فارس نوشته شد مربوط به معین‌التجار بوشهری در سال 1285 هجری قمری است و به گفته مورخان معین‌التجار بوشهری پدر خلیج‌فارس و تثبت‌کننده نام و مالکیت آن بوده است.

در دوره قاجار حاج‌محمد معین‌التجار در تهران نزدیک 30هزار مترمربع از باغ لاله‌زار را که امروز بین خیابان‌های سعدی جنوبی و لاله‌زار است، از ناصرالدین‌شاه خرید و در آن چند عمارت باشکوه ساخت، به‌طوری که در تهران هیچ بنایی به شکوه و زیبایی بناهای حاج معین‌التجار در آن تاریخ وجود نداشت.

خانه معین‌التجار بوشهری قرینه خانه قوام‌السلطنه (موزه آبگینه و سفالینه‌های ایران) است. با توجه به این‌که تابلوهای نقاشی موجود در این خانه از اروپا تهیه شده است، این بنا قابلیت تبدیل شدن به موزه بین‌المللی نقاشی روی تابلوهای گچی را دارد.

آتوسا مومنی، مدیرکل دفتر ثبت و حفظ و احیای آثار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در گفت‌وگو با خبرنگار جام‌جم گفت: وظیفه اداره کل دفتر ثبت و حفظ و احیای آثار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری هر استان این است که آثار را برای ثبت ملی به ما معرفی کند.

به گفته وی وظیفه اداره کل دفتر ثبت و حفظ و احیای آثار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ثبت هر اثر تاریخی است و نه شناسایی آن. شناسایی این آثار به اداره هر استان مربوط می‌شود.

او ادامه داد: پس از شناسایی هر اثر، اداره هر استان آن را به ما ارجاع می‌دهد و ما در جلسات تخصصی بررسی می‌کنیم که آیا آن اثر واجد شرایط لازم برای ثبت در فهرست آثار ملی هست یا نه.

مومنی قول داد در صورتی که پرونده خانه معین التجار از سوی اداره استان تهران به ما ابلاغ شود، در جلسه‌ای اضطراری و بدون قرار گرفتن در نوبت آن را بررسی و درصورت داشتن شرایط لازم در فهرست آثار ملی ثبت شود.

ساسان قاسمی، معاون دفتر ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی نیز به «جام‌جم» گفت: یکی از NGO‌های حفظ میراث فرهنگی با نام انجمن حافظان تهران قدیم پرونده ثبتی این خانه را تهیه کرده و در حال تدوین پرونده ثبتی آن است تا به تایید اداره کل میراث فرهنگی استان تهران برساند.

وی افزود: هر کس که بخواهد پرونده‌ای را برای ثبت تهیه کند باید آن را به تایید مدیرکل استان مرتبط با آن اثر یا معاون مدیرکل برساند.

میرعلیرضا کیا، مسوول دفتر مدیرکل دفتر ثبت و حفظ و احیای آثار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان تهران هم به خبرنگار ما گفت: متاسفانه اخباری مبنی بر بی‌توجهی به این بنا در خبرگزاری‌ها منتشر شد. در حالی که به گفته وی ثبت و تایید پرونده این خانه در دست پیگیری است و به‌زودی آن را به اداره کل دفتر ثبت و حفظ و احیای آثار سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خواهیم رساند.

سجاد روشنی ‌-‌‌ فرهنگ و هنر