شمارش معکوس برای نجات دریاچه ارومیه

این بازه‌ زمانی پنج ساله در حالی مطرح می‌شود که کارشناسان محیط زیست بارها اعلام کرده‌اند تا پنج سال دیگر اثری از دریاچه ارومیه باقی نخواهد ماند.

البته مسوولان استان آذربایجان غربی امیدوارند که در این پنج سال با استفاده از روش‌هایی نظیر بارورسازی ابرها، اجرای کشت مکانیزه و استفاده از روش‌های نوین آبیاری از بروز این بحران تا انتقال آب رودخانه زاب به دریاچه ارومیه جلوگیری کنند. در حال حاضر 60 درصد از مساحت دریاچه ارومیه یعنی بیش از سه هزار هکتار آن به طور کامل خشک و تبدیل به شوره‌زار شده است.

استاندار آذربایجان غربی در این‌باره می‌گوید: این طرح از طریق انتقال آب از رودخانه گلاس به دریاچه ارومیه، در دو ناحیه کانی‌سیب و سیلوه انجام می‌شود.

وحید جلال‌زاده با تاکید بر این‌که این اقدام در مرحله اول به منظور تامین حقابه کشاورزی و شرب اهالی منطقه و در مرحله بعد به منظور تامین نیاز آبی دریاچه ارومیه انجام می‌شود، می‌افزاید: آب لازم برای دریاچه ارومیه از سد کانی‌سیب، در فاز اول 640 میلیون متر مکعب و در فاز دوم یک میلیارد متر مکعب در نظر گرفته شده است.

همچنین از سد سیلوه نیز 100 میلیون متر مکعب آب در نظر گرفته شده است که با تونل‌های متعدد و با انتقال به رودخانه گدار به دریاچه ارومیه ریخته خواهد شد.

معاون عمرانی استاندار آذربایجان غربی نیز با بیان این‌که پروژه‌های علاج‌بخشی دریاچه در این استان در حال حاضر در چند حوضه در حال اجراست، به «جام‌جم» می‌گوید: پروژه انتقال آب از حوزه زاب یا رودخانه گلاس به دریاچه، یکی از این برنامه‌هاست که عملیات اجرایی آن از سال گذشته با احداث سد انحرافی کانی‌سیب آغاز شده است.

سیدجواد محمودی با بیان این‌که عملیات حفاری تونل انتقال آب از این حوضه به دریاچه، طی هفته‌های آینده آغاز می‌شود،‌ می‌افزاید: این تونل حدود 35 کیلومتر طول دارد و اعتبار مورد نیاز برای اجرای آن حدود 680 میلیارد تومان است و پیش‌بینی می‌‌شود با بهره‌برداری از آن حدود 700 میلیون متر مکعب آب به دریاچه ارومیه سرازیر شود.

وی در مورد احداث سد سیلوه و چپرآباد به عنوان اقدامات تکمیلی این طرح می‌گوید: با بهره‌برداری از این سدها نیز سالانه 100 میلیون مترمکعب دیگر آب وارد دریاچه می‌شود.

وی نیاز اکولوژیکی دریاچه را برای ادامه حیات طبیعی، سالانه سه میلیارد و 100 میلیون مترمکعب آب اعلام کرده و می‌افزاید: این میزان آب باید از طریق سه استان آذربایجان غربی،‌ شرقی و کردستان تامین شود و سهم آذربایجان غربی در این میان یک میلیارد و 800 میلیون مترمکعب است که با اجرای طرح مذکور حدود یک میلیارد مترمکعب از این میزان تامین خواهد شد.

در همین حال منصور صادقی‌اصل، معاون استاندار و فرماندار مراغه نیز از انتقال 20 میلیون مترمکعب آب سد علویان به دریاچه ارومیه خبر داده و می‌گوید: ذخیره آب سد علویان نسبت به سال گذشته 10 میلیون مترمکعب بیشتر شده، به طوری که آب موجود در پشت دریاچه سد، تا اواسط فروردین سال جاری به 23 میلیون مترمکعب رسید.

طرح بارورسازی ابرها به عنوان یکی دیگر از راهکارهای نجات دریاچه ارومیه، اولین‌بار در آذرماه 1389 در آذربایجان غربی با پرواز یک فروند هواپیمای تحقیقاتی بر فراز دریاچه ارومیه به اجرا درآمد.

معاون عمرانی استانداری آذربایجان غربی با بیان این‌که طرح تحقیقاتی این پروژه در استان به پایان رسیده است،‌ می‌گوید: از آنجا که آذربایجان غربی یک استان مرزی است و هواپیما نمی‌تواند براحتی روی آن پرواز کند، بنابراین انجام عملیات باروری ابرها باید به شکل زمینی انجام شود.

محمودی می‌افزاید: این طرح از طریق ژنراتورهای زمینی که در ارتفاعات مستقر می‌شود، انجام خواهد شد.

وی با اشاره به این که این طرح برای اولین‌بار در کشور اجرا شده و هم‌اکنون مراحل پایانی خود را می‌گذراند، تصریح می‌کند: مکان مناسب برای استقرار این ژنراتورها در حال حاضر شناسایی و دستگاه‌ها نیز خریداری شده و در راه انتقال به منطقه است و امیدواریم امسال بتوانیم بارورسازی ابرها را شروع کنیم.

تلاش در جهت اصلاح و بهره‌برداری مناسب از آب‌های زیرزمینی و اصلاح روش‌های سنتی کشت‌،تولید و آبیاری از دیگر راهکارهای حل بحران دریاچه ارومیه است که به تصویب وزارت نیرو رسیده است و مقامات اجرایی استان آذربایجان غربی نیز از سال گذشته گام‌هایی را در این زمینه برداشته‌اند.

معاون عمرانی استاندار آذربایجان غربی در این‌باره می‌گوید: در حال حاضر 90 درصد از آبی که در استان به دست می آید، در بخش کشاورزی مصرف می شود که از این مقدار نیز حدود 70 درصد به هدر می‌رود، در حالی که می‌توان با اصلاح روش‌های آبیاری و بکارگیری روش‌های نوین آبیاری و کشاورزی مکانیزه،‌ جلوی هدررفت30 تا 40 درصد از این آب را گرفته و آن را به دریاچه منتقل کرد.

محمودی می‌افزاید: در جهت رسیدن به این هدف، سال گذشته 34 هزار هکتار از مزارع کشاورزی به روش مکانیزه و آبیاری نوین زیر کشت رفت و درصددیم که امسال نیز 50 هزار هکتار دیگر را به همین طریق زیر کشت ببریم.

به گفته وی، دولت درخصوص حمایت از این طرح و توسعه و بهبود کمی و کیفی تولیدات کشاورزی، تسهیلاتی را برای کشاورزان در نظر گرفته است که 85 درصد از این تسهیلات به صورت رایگان و 15درصد آن با پرداخت وام ارائه می‌شود.

با وجود همه نگرانی‌ها، در حال حاضر فصل باران‌زای بهار را تجربه می‌کنیم؛ فصلی که هرساله امید مردم، مسوولان و کارشناسان را برای بهبود وضع بحرانی دریاچه به همراه دارد. آمار مسوولان نیز در این ایام از سال، بویژه در اردیبهشت حاکی از افزایش بارش باران و بهبود نسبی اوضاع دریاچه ارومیه است.

مدیر مطالعات منابع آبی شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان غربی از افزایش سطح آب دریاچه به دلیل بارش‌های بهاری خبر می‌دهد. مهرنگ دوستی رضایی سطح تراز کنونی دریاچه ارومیه را یکهزار و 271 متر و 24 سانتی‌متر اعلام می‌کند و می‌گوید: این میزان 20 سانتی‌متر نسبت به زمان مشابه سال گذشته افزایش نشان می‌دهد.

وی می‌افزاید: در سال آبی 91 ـ 90 بیش از 915 میلون مترمکعب آب وارد دریاچه ارومیه شده که از این میزان 572 میلیون مترمکعب از طریق رودخانه زرینه‌رود سرریز شده است.

مساله افزایش 20 درصدی سطح آب دریاچه در سال جاری در حالی مطرح می‌شود که اردیبهشت سال 90 هم طبق گفته مسوولان، سطح آب دریاچه ارومیه بین 40 تا 70 سانتی‌متر افزایش یافته بود. این میزان در اردیبهشت سال 89 نیز 27 سانتی‌متر گزارش شده بود.

با این همه وضعیت دریاچه همچنان نگران کننده است، زیرا به گفته برخی کارشناسان، تراز دریاچه در سال 89 نسبت به سال 88، 20 سانتی‌متر و در سال 90 نسبت به سال 89، 31 سانتی‌متر کاهش داشته و از وسعت آن حدود 250 کیلومتر مربع کاسته شده است.

فاطمه مراد زاده - گروه ایران