کارنامه بهره‌وری در مرحله اول هدفمندی

بهره‌وری بویژه در استفاده از انرژی در ایران تا پیش از این در حد قابل قبولی قرار نداشت، چرا که به دلیل قیمت‌های پایین انرژی و هزینه اندکی که واحدهای تولیدی و حتی خانوارها از این بابت متحمل می‌شدند، انگیزه چندانی برای استفاده بهینه از انرژی در هر دو بخش وجود نداشت.

با این حال آمار مصرف انرژی در بخش خانوار نشان می‌دهد این هدف تا حدودی ولو اندک در این بخش محقق شده است، اما در مورد بخش صنعت و تولید چطور؟ آیا واحدهای تولیدی کشور توانسته‌اند خود را با شرایط جدید تطبیق دهند؟ این مساله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم اصولا گاهی اوقات حیات و ممات بنگاه‌های تولیدی منوط به افزایش بهره‌وری و کاهش مصرف انرژی خواهد بود.

بهره‌وری استفاده موثر و کارآمد از ورودی‌ها یا منابع برای تولید یا ارائه خروجی‌هاست. ورودی‌ها یا همان منابع، انرژی، مواد اولیه، سرمایه و نیروی کار هستند که برای خروجی از آنها که عبارت است از کالا یا خدمات تولیدی، ارائه شده، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بهره‌وری برای هر کشور، دولت و سازمانی ضروری بوده و اساس رشد اقتصادی محسوب می‌شود، زیرا ارتقای بهره‌وری در همه ابعاد اقتصادی، تولید ناخالص داخلی را افزایش داده و منجر به افزایش رقابت‌پذیری می‌شود.

موضوع بهره‌وری در ایران نیز از یک دهه قبل مورد توجه بیشتر قرار گرفته و تاکنون سیاستگذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های زیادی پیرامون آن صورت گرفته است.

در بسیاری زمینه‌ها موفقیت نسبی کسب شده و در برخی مواد نیز هنوز ادامه مسیر باید با جدیت طی شود تا بتوان به نتیجه مطلوب دست یافت.

پس از طرح هدفمندی یارانه‌ها و اجرایی شدن این قانون که در نتیجه آن قیمت حامل‌های انرژی افزایش یافت، مهم‌ترین بحث در این زمینه یعنی ارتقای بهره‌وری و کاهش مصرف انرژی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت و راهکارها و تدابیری برای جلوگیری از هدرروی انرژی اندیشیده شد.

پیش از این شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت به عنوان اصلی‌ترین مامور در حوزه افزایش بهره‌وری انرژی انتخاب شده بود که با تشکیل این مجموعه، چگونگی مصرف انرژی در حوزه‌های مختلف مورد رسیدگی و توجه قرار داشت.

این حوزه در حال حاضر گسترش یافته و سازمان انرژی‌های نوین در کنار سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت، ماموریت یافته است تا درباره کنترل و مصرف بهینه انرژی سیاستگذاری کرده و آنها را اجرا کند.

اکنون با گذشت یک سال و اندی از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها و ملموس شدن افزایش قیمت انرژی توجه عموم به کاهش و کنترل مصرف انرژی بیش از گذشته معطوف شده است و همه در تکاپوی یافتن راه‌حلی برای مدیریت درآمد و مصرف انرژی خانوار ، سازمان، شرکت و واحد تولیدی و صنعتی خود افتاده‌اند که همین تکاپو کاهش شش درصدی مصرف انرژی را در کشور در پی داشته است.

شاید همین موفقیت نسبتا قابل قبول است که دولت را بر ادامه اجرای قانون هدفمندی ترغیب کرده و در حال حاضر مرحله دوم آن در دست پیگیری و اجرا قرار دارد.

در بعد شخصی هنگامی که خانوارها با اولین شوک قبوض برق و گاز مواجه شدند چاره را در کنترل مصرف دیدند و به دنبال راهکارهای کاهش مصرف انرژی رفتند.

تا پیش از آن استفاده از لامپ‌های کم‌مصرف رواج و رونق نسبتا خوبی داشت، اما پس از هدفمندی یارانه‌ها نیز میل به بهره‌مندی از این نوع لامپ‌ها بویژه در حوزه خانگی و تجاری افزایش یافت.

در عین حال مواجهه با قبوض گاز نیز مردم را به سمت کاهش و کنترل مصرف کشاند. البته پیش از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها، راهکارهای زیادی درباره این موضوع اجرا می‌شد، اما بعضا الزام‌آور نبود.

الزام به رعایت مبحث 19 در حوزه ساختمان‌سازی و نوسازی تجهیزات به منظور کاهش مصرف در حوزه تولید بویژه صنایع از ضروریات مصرف بهینه انرژی به منظور ارتقای بهره‌وری بود، ولی هنوز تا نتیجه نهایی راه زیادی باقی مانده است تا استاندارد مصرف انرژی در ایران به استانداردهای جهانی نزدیک شود.

عباس کاظمی، مدیرعامل شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت در گفت‌وگو با خبرنگار جام‌جم درباره اقدامات صورت گرفته در زمینه افزایش بهره‌وری انرژی پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها طی یک سال اخیر می‌گوید: تدوین استانداردها، معیارها و اعمال این استانداردها در حوزه صنایع جدیدالاحداث در بخش صنعت و ارائه مشوق‌هایی برای اجرای مبحث 19 در ساختمان برای جلوگیری از هدرروی انرژی ازجمله اقدامات جدی‌ای بوده که تاکنون اجرا شده است.

وی به کاهش مصرف انرژی به میزان 3.2 درصد در سال 89 در مقایسه با سال 88 اشاره کرده و می‌گوید: این کاهش مصرف با وجود رشد انشعابات گاز برای خانه‌ها بوده که تعداد مشترکان نیز اضافه شده‌اند.

وی کاهش انرژی در بخش خانگی به میزان دو درصد را مورد اشاره قرار داده و می‌گوید: این رقم، قابل‌توجه است و ادامه مسیر می‌تواند رقم کاهش مصرف انرژی به بیش از پنج درصد در بخش خانگی را افزایش دهد.

کاظمی همچنین می‌گوید: در بخش حمل و نقل با 3.9 درصد کاهش مصرف انرژی مواجه بوده‌ایم ولی در حوزه صنعت به دلیل توسعه و گسترش واحدهای صنعتی و کشاورزی، مصرف به ترتیب 6.7 و 4.5 اضافه شده است که برای کاهش مصرف در این بخش نیز راهکارهای عملی جدی‌تری در دست پیگیری است.

مدیرعامل شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت در مجموع از اجرای سیاست‌های مدیریت مصرف انرژی، ابراز رضایت می‌کند و معتقد است: کاهش شش درصدی مصرف انرژی، نتیجه مثبتی است اما مطلوب نیست و ما امیدواریم در سال‌های آینده با ادامه منطقی‌شدن قیمت‌های انرژی، مصرف‌کننده کنترل بیشتری در این زمینه داشته باشد.

وی تاکید دارد: این موضوع در سه ماه پایانی سال گذشته اتفاق افتاد و مصرف‌کنندگان در مصرف انرژی در حوزه خانگی و حمل و نقل سبک کنترل بیشتری به کار بستند و با کاهش مصرف روبه‌رو بودیم.

کاظمی درباره افزایش بهره‌وری انرژی و مدیریت مصرف در صنایع می‌گوید: سیاست‌ها و استانداردهای کاهش مصرف در صنایع انرژی‌بر را تدوین کردیم که براساس آن واحد تولیدی باید پس از کسب موافقت اصولی، موافقت سوخت را نیز از وزارتخانه‌های نفت و نیرو دریافت کند و چنانچه با آن اصول تطابق داشت مجوز واحد تولیدی داده خواهد شد، زیرا این دستورالعمل برای کارخانه‌دار تضمین ایجاد می‌کند که طراحی‌های واحد تولیدی خود را براساس این سیاست‌ها ترسیم و اجرا کند.

وی اجرای این سیاست‌ها در صنایع سیمان را مورد اشاره قرار داده و تصریح می‌کند: این سیاست‌ها که مطابق با استانداردهای جهانی است در حوزه صنعت سیمان و هم‌اکنون رفتارهای قابل قبولی در زمینه مصرف انرژی در این صنعت شاهد هستیم.

کاظمی تاکید دارد: با اعمال این استانداردها ما متعهد شده‌ایم چنانچه واحدهای تولیدی، استانداردها را رعایت نکنند سوخت به آنها داده نمی‌شود و درباره صنایع قدیمی نیز با جریمه‌های سنگین مواجه می‌شوند.

وی درباره راهکارهای افزایش بهره‌وری انرژی در بخش مسکن نیز می‌گوید: تبلیغ مبحث 19 بکارگیری مصالح، استفاده از پنجره‌های دوجداره، موتورخانه‌های هوشمند و شیرهای ترموستاتیک از جمله استانداردهایی است که به صورت سختگیرانه دنبال می‌شود و هم‌اکنون سازندگان پنجره‌های دوجداره که مورد حمایت نیز قرار می‌گیرند با تولید انبوه و سفارش بالایی مواجه شده‌اند و مردم علاقه‌مندی زیادی به استفاده از آن نشان می‌دهند.

همچنین استفاده از انرژی خورشیدی برای منازل نیز یکی دیگر از راهکارهایی است که به طور جدی دنبال می‌شود.

کاظمی همچنین می‌گوید: باید منتظر بمانیم تا نتایج آمار مصرف انرژی در سال 90 مشخص و میزان رشد و کاهش مصرف انرژی در حوزه‌های مختلف معلوم شود و براساس آن سیاست‌ها و استانداردهای مورد نیاز را تدوین و اجرا کنیم.