رفتارهای اجتماعی مردم جلوی دوربین

محمود اردلان که حدود 23 سال است تهیه‌کننده تلویزیون و مدرس دانشگاه هنر است، می‌گوید: به دلیل علاقه‌ای که به کارهای پژوهشی و تحقیقاتی دارم برنامه زندگی روی پرده را ساختم.

همیشه فیلم‌های سینمایی از حیث کارگردانی، فیلمنامه، نحوه ایفای نقش بازیگران، دکور، نور و دیگر مسائل مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد، اما منظور من از طرح و ساخت این برنامه نگرشی متفاوت و روا‌ن‌شناسانه به جنبه‌های رفتارگرایانه و روانشناختی شخصیت‌های فیلم‌های ایرانی و خارجی است.

جامعه مدرن ایران ناگزیر برخی عادات اجتماعی خود را از دست داده است. این عادات هنگام از دست رفتن بازتعریف نشده است. منظور از بازتعریف، روابط اجتماعی جایگزین شده برای آن عاداتی است که در گذشته با ما بوده و اکنون از دست رفته است.

به عنوان مثال ما نمی‌دانیم منشاء این صحبت از کجا آمده که اگر فرزندان کمتر باشند، زندگی ما ارتقای کمی و کیفی پیدا می‌کند یا این که ازدواج کار مشکلی است. همچنین می‌شود به این موارد اشاره کرد که زندگی در شهر‌ها سعادت می‌آورد و زندگی در روستا نوعی عقب‌افتادگی محسوب می‌شود.

از این مفاهیم نوظهور، پرسش اساسی و بنیادی به عمل نیامده است و اغلب آنها ریشه در یک تفکر غربی دارد. برنامه ما سعی می‌کند رفتارهای نوین مردم ایران را مورد توجه قرار دهد و پس از بررسی و واکاوی درمان کند. یا دست‌کم ذهن‌ها متوجه این امر بشود که بسیاری از ناهنجاری‌های برآمده ناشی از عدم تطابق فرهنگ سنتی و صورت‌های نوظهور اجتماعی مدرن است.

به دیگر سخن، آنچه ما مدرنیته می‌نامیم با فرهنگ دینی و ملی ما تطابق ندارد، پس برای یک مجموعه هماهنگ در حوزه حیات اجتماعی نیاز است مفاهیم کلیدی بازتعریف شود.

تهیه‌کننده برنامه زندگی روی پرده ضمن اشاره به برنامه تا خوشبختی راهی نیست ـ که سال‌های گذشته از شبکه 4 پخش شده ـ می‌گوید: توانستم از طریق آن برنامه با مردم ارتباط خوبی برقرار کنم، بویژه آنالیز رفتارهای اجتماعی در وادی سینما که مردم با آنها آشنا هستند. برنامه زندگی روی پرده در 22 قسمت تولید شده که هر هفته 3 قسمت از آن پخش می‌شود. فیلم‌هایی همچون چهارشنبه‌سوری، به همین سادگی، آقا یوسف، بی‌پولی، قانون، مادر به کارگردانی علی حاتمی و چند فیلم سینمایی ایرانی و خارجی دیگر در این برنامه از بعد روان‌شناسی تجزیه و تحلیل می‌شود.

حسن افشاری، مدیر گروه فرهنگی و اجتماعی شبکه 4 می‌گوید: حدود 3 سال است گروه فرهنگی و اجتماعی روی مباحث روان‌شناسی و تربیتی متمرکز شده است. به همین دلیل برای جذب مخاطب سعی می‌کنیم مباحث روان‌شناسی را در قالب‌های مختلف و با ساختاری جدید مطرح کنیم. برنامه‌های گروه فرهنگی و اجتماعی شبکه 4 گفت‌و‌گومحور است و برای ارائه برنامه بهتر از ساختارهای نمایشی کمک می‌گیریم. در برنامه زندگی روی پرده از زاویه‌ای جدید به مناسبات و رفتارهای افراد توجه می‌شود.

هدف اصلی ما از ساخت برنامه زندگی روی پرده این است که بگوییم ما انسان‌ها افکار زیادی داریم، ولی این افکار را مدیریت نمی‌کنیم و در نتیجه احساسات خود را خوب نمی‌شناسیم. زمانی که قادر به کنترل و مدیریت افکار خود نباشیم در حقیقت روی رفتار و کردار ما تاثیر نامطلوبی می‌گذارد. در این برنامه سعی داریم شیوه درست فکر کردن را به مخاطب آموزش دهیم و برای این کار اول باید استنباط درستی از مسائل پیرامون خود داشته باشیم تا بتوانیم درست فکر کنیم.

ذهن‌های تنبل به دنبال راهکارهای آنی و زودبازده می‌روند و در نتیجه به سمت خشونت گرایش پیدا می‌کنند. در حالی که ذهن‌های خلاق به دنبال راه‌حل‌های متفاوت می‌روند و برای رسیدن به هدف با دیگران مشورت و گفت‌و‌گو می‌کنند.

اشکال اصلی برخی افراد این است که برای حل مسائل مالی از دیگران کمک می‌گیرند، ولی درباره نحوه رفتار و آداب معاشرت خود اباء دارند از دیگران کمک بگیرند که در پی آن افکار منفی به سراغ‌شان می‌آید و دچار استرس می‌شوند. این فیلم‌ها نمونه‌ای از زندگی ما انسان‌هاست. بعضی‌ها برای زیبایی ظاهر پول زیادی خرج می‌کنند، ولی حاضر نیستند به خاطر زیبااندیشی از دیگران راهکار بخواهند. زیبا اندیشیدن هنر است و باعث آرامش فرد می‌شود.

مجید عبدالهی‌نیا، مدیر روابط عمومی شبکه 4 سیما می‌گوید: براساس پیامک‌ها و تماس‌های تلفنی بینندگان شبکه 4 در ایام تعطیلات نوروز متوجه شدیم برنامه زندگی روی پرده بعد از فیلم‌های سینمایی و مستند‌هایی که در ایام نوروز از شبکه 4 پخش شد یکی از برنامه‌های پرمخاطب شبکه است که هم‌اکنون نیز بر روی آنتن است.

به گونه‌ای که فقط در یک روز بیش از 900 تماس تلفنی و پیامک در مورد این برنامه داشتیم. این برنامه با استقبال خوبی از طرف مخاطبان مواجه شد و هم‌اکنون تماس‌های بسیاری در مورد بازپخش قسمت‌هایی که در ایام عید نوروز پخش شده است، داریم.

عبدالهی‌نیا اظهار می‌کند: برنامه زندگی روی پرده با بررسی مسائل روان‌شناسی برخی فیلم‌های سینمایی تعامل خوبی با مخاطبان این شبکه برقرار کرد و امید می‌رود سری جدید پس از اتمام این دوره تولید شود.

مسعود فروتن، کارگردان سینما و تلویزیون که تاکنون آثاری همچون افسانه سلطان و شبان، همه فرزندان و چندین فیلم و تله‌تئاتر را در کارنامه کاری او دیده‌ایم این‌بار در برنامه زندگی روی پرده اولین اجرای تلویزیونی خود را به عنوان مجری ـ کارشناس نشان داده است.

دکتر ابراهیم میثاق، روان‌شناس برنامه می‌گوید: هر کجا رنجی است قبل از آن اشتباهی هست. وقتی ما دچار بحران و مشکلی می‌شویم به جای آن که علت را پیدا و عامل اصلی را حذف کنیم به راه‌های فرعی و گذرا رومی‌آوریم. مثل این است که وقتی کسی بیمار است به جای درمان بیماری از قرص‌های مسکن استفاده کند. برای رهایی از مشکل باید به دنبال علت و یافتن کلید حل مساله در وجود خود بگردیم و نباید در دیگران و جامعه به دنبال علت بگردیم.

اگر در این فیلم بین زن و شوهر همدلی وجود داشت، باهم درددل و به یکدیگر کمک می‌کردند. زمانی که مشکلی برای شخصی پیش می‌آید دیگران جمع می‌شوند و شکست و حقارت او را تماشا می‌کنند. در شکست‌ها همدیگر را یاری کنید، سرزنش نکنید، زیرا همین سرزنش‌ها باعث می‌شود که همدلی از بین برود.

گاهی اوقات در جامعه دیده می‌شود بچه که زمین می‌خورد مادر متاسفانه اول می‌زند توی سر بچه که حواست کجاست؟ و بعد به او کمک می‌کند تا از زمین بلند شود. این روش بسیار غلط است.

در حین اجرای برنامه مسعود فروتن و دکتر میثاق آنچنان وارد بحث در مورد مسائل روان‌شناختی رفتار زن و مرد می‌شوند که گویی دقایقی فراموش می‌کنند جلوی دوربین تلویزیون هستند و با سوالاتی که از یکدیگر می‌پرسند بر جذابیت کار می‌افزایند تا جایی که دکتر میثاق از فروتن می‌پرسد چرا شما نقاب ندارید؟

فروتن در جواب می‌گوید: وقتی خودم هستم خیلی خوب‌تر و بهتر زندگی می‌کنم.

مسعود فروتن معتقد است: وقتی مرد از مشکلات خود چیزی نمی‌گوید همسر او چطور با او همدل شود؟

دکتر میثاق در جواب می‌گوید: خداوند زن را چهره‌خوان آفریده است. اگر زن به زندگی و شوهر خود توجه داشت مشکلات راحت‌تر و زودتر حل می‌شد. در ضمن مرد هم اسیر ظواهر زندگی مادی است و ظاهرسازی می‌کند. کسی که به موقعیت مادی خود می‌نازد هیچی نیست.

میثاق معتقد است: موقعیت را باید برای شخصیت خرج کرد نه شخصیت را برای موقعیت و در زندگی باید به خود واقعی نزدیک شویم.

روان‌شناس برنامه دکتر ابراهیم میثاق در پایان می‌گوید: مرد به این دلیل ظاهرسازی می‌کند که همه به وضعیت ظاهری او توجه دارند و به ابعاد درونی او نظیر اعتماد به نفس، حس عشق ورزیدن و دیگر مهارت‌ها و امتیازات او توجهی نمی‌شود، متاسفانه مرد هم به بیراهه می‌رود و ظاهرسازی می‌کند. همین موضوع یکی از دلایلی است که باعث می‌شود جامعه دردمند و فقیر از لحاظ فکری و معنوی به خود شکوفایی نرسد.

با تمام شدن اظهارات دکتر میثاق من هم گزارش خود را به پایان برده و ضمن خداحافظی با عوامل برنامه استودیو را ترک می‌کنم.