نخستین خیابان ایران در قزوین

خیابان سپه هم همین حال و هوا را دارد ، گرچه بسان دیگر فضاهای قدیمی و تاریخی گذر زمانه بر ماهیت آن تاثیر گذاشته، اما هنوز هم از ماذنه‌های مسجد تاریخی‌اش صدای اذان حاج حسن شنیده می‌شود، هنوز هم بازارچه قدیمی این خیابان اولین انتخاب برای تامین نیازهای روزانه ساکنانش است، هنوز هم رهگذران کوچه پس کوچه‌هایش با همان لهجه شیرین قزوینی گپ می‌زنند و قدیمی‌ترهایش خاطراتشان را از ورود اولین اتومبیل‌ها به این خیابان، آب‌انبارهای تاریخی، حیاط باصفای مسجد جامع و برپایی مهم‌ترین آیین‌های ملی و مذهبی به مرکزیت این خیابان با علاقه روایت می‌کنند.

نخستین بار که این خیابان وسعتی بیش از آنچه در زمانه حال از آن مانده، در دوران صفویه احداث شد، میدان بزرگش برای پذیرایی از سفرای دولت‌های دیگر کشورها و بزرگان بنا شده بود. نام اولیه و قدیمی این خیابان عالی‌قاپو یا دولتی بود که در آن روزگاران قلب و مرکز شهر بود و در حال حاضر نیز در مهم‌ترین فضا و محور فرهنگی شهر قرار دارد، به گونه‌ای که از ضلع شمالی به مجموعه کاخ چهلستون و عالی‌قاپو و از ضلع جنوبی به خیابان سلامگاه و خیابان راه‌ری (از خیابان‌های قدیمی قزوین) راه دارد.

به گفته یک کارشناس میراث فرهنگی، سپه نخستین خیابان طراحی‌شده ایران را شاه طهماسب صفوی در شمال محله شهرستان قدیم یا حصار شاپور، همزمان با ایجاد جعفرآباد (عمارت و خانه‌های 2 طرف این خیابان، باغ سعادت‌آباد، عمارت دولتخانه و باغ‌های شرقی و غربی عمارات) احداث کرد.

فاطمه آسیابانها می‌افزاید: خیابان سپه قزوین به عنوان نخستین فضای شهری که ماهیتی متفاوت از میدان‌ها، میدانچه‌ها یا گذرهای ارگانیک فاقد طراحی داشت، احداث شد.به گفته وی، در ابتدا از محل سردر عالی‌قاپو تا حوالی مسجد جامع عتیق خیابان سپه نام داشت.

وی به اهمیت زیبایی در این خیابان در زمان احداث آن اشاره می‌کند و می‌گوید: در ابتدای ساخت خیابان عالی‌قاپو (سپه) حوض بزرگی در آن ساخته شده بود که همیشه آب در آن جریان داشت و در 2 طرف خیابان چراغ‌هایی با پایه‌های زیبا نصب شده بود و همه‌روزه عصرها سراسر خیابان جارو و آبپاشی می‌شد.

آسیابانها می‌افزاید: نظافت و تمیزی این خیابان با درختان تناور چنار و نارون‌های چتری که از دوسوی خیابان جلوه‌نمایی می‌کرد، بی‌اندازه باشکوه بود و بهانه‌ای شده بود برای تفریح و تفرج حاشیه‌نشینان خیابان و عابران آن.

به گفته وی، پس از ایجاد راه‌آهن و آغاز ساخت و سازهای جدید در قزوین، مهمانخانه و چاپارخانه و تلگرافخانه را که متروک شده بود، خراب کردند تا فضای بیشتری برای گسترش شهر ایجاد شود.

این کارشناس میراث فرهنگی با بیان این که خیابان عالی‌قاپو یا دولتی در کنار خیابان تهران از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین خیابان‌های قزوین به شمار می‌رود، توضیح می‌دهد: در محدوده خیابان سپه، آثار ارزشمند تاریخی از جمله مسجد و آب‌انبار ساخته شده که تاریخ ساخت قدیمی‌ترین بنای موجود در آن یعنی مسجد جامع به قزوین اولیه برمی‌گردد و مابقی بناها نیز در گذر زمان‌های مختلف احداث شده است و اهمیت وجود همین بناهای منحصر به فرد، سازمان میراث فرهنگی را بر آن داشت تا برای حفظ این بافت باارزش طرحی را با همکاری شهرداری قزوین اجرا کند.

وقتی این خیابان به عنوان اولین خیابان ایران در سال 87 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید، طرح‌های مختلفی برای احیای بافت قدیمی آن پیشنهاد شد که از آن میان شهرداری قزوین، پروژه عظیمی را برای احیای این خیابان تاریخی و سنگفرش پیاده‌روها و سواره‌رو خیابان انتخاب و اجرا کرد.

این طرح در سال 89 به پایان رسید، اما منتقدان فراوانی داشت. بروز مشکلات متعدد در رفت و آمد خودروها روی سنگفرش و احتمال لغزندگی خودروها خاصه در فصول بارندگی و ابعاد سنگ‌ها و برش ماشینی آنها بخشی از انتقاداتی بود که به این طرح وارد شد، اما مسوولان شهرداری همچنان بر مناسب بودن انتخاب این پوشش برای حفظ بافت تاریخی این خیابان تاکید می‌کنند.