عملکرد العربیه در انقلاب‌های منطقه

شبکه خبری العربیه یک شبکه خبری 24 ساعته است که در نوامبر سال 2003 پیش از آغاز تهاجم نظامی آمریکا به عراق تأسیس شد. این شبکه برنامه های خود را با پخش 12 ساعت برنامه در روز آغاز کرد.

العربیه اکنون از جمله شبکه های مطرح در خاورمیانه می باشد. العربیه وابسته به شرکت تلویزیونی خاورمیانه MBC می باشد که در سال 1991 در لندن تأسیس شد.
 
مالک شبکه العربیه شیخ «والد الابراهیم» از اقوام نزدیک شاه فهد می باشد اما وی اغلب از انتصاب خود به شاه فهد پرهیز می کند.

«والد ابراهیم» چهار سال در یک دانشگاه آمریکایی تحصیل کرده است و طبیعتاً ‌این امر در رویه و سیاست های کاری وی بی تأثیر نبوده است.

العربیه از جانب عربستان سعودی و دیگر سرمایه گذاران عربی حمایت مالی می شود که جمع کل سرمایه گذاری های صورت گرفته در شبکه العربیه بین 200 تا 300 میلیون دلار برآورد شده است.

دفتر مرکزی شبکه العربیه در «مدیا سیتی» دبی قرار دارد و با داشتن 30 دفتر خبری در نقاط مختلف جهان، حضور فعالی در عراق،‌ فلسطین،‌ لبنان،‌ اردن و یمن دارد. دفتر خبری العربیه در فلسطین یکی از دفاتر بزرگ خبری العربیه در جهان می باشد.

العربیه با در اختیار داشتن امکانات وسیع و حمایت های عظیم مالی دولت عربستان  توانسته است در حوزه های مختلف از جمله فناوری رسانه جدیدترین و آخرین فناوری های روز جهان را به خدمت گیرد. 

«عبدالرحمن الراشد» سردبیر سابق روزنامه عرب زبان «الشرق الاوسط» چاپ لندن از جانب «شیخ والد» رییس شرکت  MBC به سمت مدیر کلی این شبکه انتخاب شد.

چگونگی شکل گیری العربیه

رژیم آل سعود برای مقابله با امواج رسانه ای و ارائه یک چهره کاملا دلپذیر و دموکراتیک  از اوضاع داخلی عربستان  به بهره گیری از رسانه های ماهواره ای  روی آورد.

از سال 1996 زمانی که شبکه الجزیره به عنوان نخستین شبکه غیر دولتی در قطر تاسیس شد با توجه به اختلافات بین قطر و عربستان سعودی، الجزیره به افشاگری علیه حکام دیکتاتور آل سعود پرداخت که این امر به افزایش تنش های سیاسی میان عربستان و قطر منجر شد و سطح روابط میان دو کشور به شدت کاهش یافت اما قوی ترین و تاثیرگذار ترین رسانه در اختیار قطر قرار داشت و عربستان تنها در برابر رقیب کوچک خود درشورای همکاری خلیج فارس یعنی قطر موضع دفاعی گرفت.

دولت عربستان بر اثر افشا گری های این شبکه علیه حکام «آل سعود» نشست های فوق العاده ای با حضور پادشاه این کشور تشکیل داد.

ملک عبدالله که در آن زمان ریاست دولت را در غیاب برادر بیمار خود «فهد بن عبدالعزیز» اداره می کرد، از اعضای هیات دولت خواست تا نقطه نظرات خود را برای مقابله با شبکه «الجزیره» بیان کنند.

هر یک از وزرا پیشنهادی ارائه دادند، اما ملک عبدالله با وجود این که فرد کم سوادی است برای مقابله با شبکه الجزیره به یک ضرب المثل دوران جاهلی اعراب استناد کرد.

ملک عبدالله خطاب به اعضاء هیات دولت گفت:«آهن تنها با آهن بریده می شود» لذا ما باید در برابر شبکه قدرتمند «الجزیره» یک شبکه قدرتمندتری تاسیس کنیم.

بنا بر این شبکه العربیه در نوامبر 2003 به عنوان بخشی از زیر مجموعه «ام بی سی» با هدف همسویی با رسانه های آمریکا و اسرائیل، توجیه سیاست های آمریکا، بزرگنمایی خطر هسته‌ای ایران و ایجاد شکاف میان شیعیان و اهل سنت راه اندازی شد.

سیاست العربیه در حوادث منطقه

با آغاز تهاجم نظامی آمریکا به عراق و اشغال نظامی این کشور، شبکه العربیه رقابت سرسختانه ای را با دیگر رسانه های خبری خاورمیانه برای جلب بیشترین تعداد از مخاطبان آغاز کرد.

این شبکه با پخش تصاویر حملات انتحاری، گروگانگیری،‌پخش مصاحبه با دختران صدام،‌پخش نوار ویدئویی صدام حسین و بسیاری موارد دیگر سعی کرد بیشترین میزان مخاطبان را به خود اختصاص دهد. اتخاذ این رویکردها موجبات نارضایتی و نا خشنودی ایالات متحده را فراهم ساخت.

اما رویکرد العربیه در قبال مسائل عراق هیچ گاه ثابت نماند.  در سال 2003 «عبدالرحمن الراشد» به عنوان مدیر عامل جدید العربیه برگزیده شد.

وی در اولین قدم مدیر خبر و مدیر امور اجرایی العربیه را جایگزین مدیران قبلی کرد در نتیجه رویکرد العربیه در قبال مسائل عراق به شکل قابل ملاحظه ای تغییر کرد.

العربیه در پوشش خبری هجوم نظامی آمریکا به فلوجه عراق به نحو قابل ملاحظه تغییر رویه و رویکرد خود در قبال مسائل عراق را به اثبات رسانید.

«الراشد» در مصاحبه ای با نیویورک تایمز در این خصوص می گوید:«در گذشته رویکرد العربیه در قبال مسائل عراق فقط پوشش تلفات و کشتار غیر نظامیان بوده است و موفقیت های ارتش آمریکا در عراق نادیده گرفته شده است».

تغییر رویکرد العربیه در قبال ایالات متحده و عراق سبب شد جرج بوش رییس جمهور آمریکا پس از رسوایی «ابوغریب» یک مصاحبه اختصاصی با این شبکه انجام دهد.

شبکه العربیه در جریان جنگ 22روزه غزه تمام قد به نفع اسرائیل ایستاد به طوری که سید حسن نصرالله از این رسانه  با عنوان «العبریه» یاد کرد.

محمد القاسمی، نویسنده و روزنامه نگار مغربی د ر روزنامه الجزایر تایمز در این باره می نویسد: شبکه العربیه وابسته به رژیم حاکم آل سعود ، با اشاره و توجیهات سرویس اطلاعاتی عربستان، اسلحه توانمندی در دستان آمریکا و رژیم صهیونیستی برای تخریب مساله فلسطین و کاهش حجم مقاومت های فلسطینیان و ملت لبنان شناخته می شود.   

طرفداری شبکه به ظاهر عربی العربیه از رژیم صهیونیستی منجر به اخذ تعبیری برای این شبکه یعنی عنوان «العبریه» شد.

معیارهای رسانه ای و سیاسی العربیه مغایرتی با معیارهای «شبکه 10» صهیونیست ها یا «فاکس نیوز» آمریکا ندارد.

علاوه بر آن، این شبکه در مورد سایت های مقاومت فلسطینی جاسوسی کرده و در خدمت دشمنان تاریخی ملت عرب و مسلمانان است. العربیه بازوان خود را به سوی تمامی دشمنان عرب مانند لیبرال های ضد قومیت عربی و اسلامی گشود.

انقلاب مصر و حمایت العربیه از مبارک

شبکه العربیه در جریان  انقلاب مردمی مصر یکی از رسانه های حامی دولت مصر بود و قطعا مدیران آن راضی به سرنگونی حسنی مبارک نبودند اما دراین ماجرا چاره ای نداشتند که یا صحنه درگیری های مصر را به رقیبان خود یعنی الجزیره و العالم بسپارند و مخاطبان خود را به یک باره از دست بدهند یا این که با سمت گیری های خاص خود وارد ماجرا شده و به اطلاع رسانی بپردازند.

این روند تا چند روز بیشتر دوام نیاورد و در پی اعلام حمایت و پشتیبانی ملک عبدالله پادشاه عربستان از مبارک، این شبکه شیوه خود را تغییر داد و به جای پوشش تظاهرات یا مردم حاضر در خیابان ها، تنها خیابان های خلوت و مراکز غارت شده را نشان می داد.

شبکه العربیه در رویکردی غیر حرفه‌ای با پوشش جهت دار اخبار مربوط به تحولات مصر سعی در ایجاد رعب در مردم مصر برای عدم حضور در تظاهرات و ایجاد وحشت از آینده درباره وقوع قحطی و گرانی و غارت اموال عمومی نمود.

این شبکه تنها با پوشش گسترده اظهارات مقامات رژیم حسنی مبارک از جمله «عمر سلیمان» و «احمد ابوالغیط» تلاش نمود تا به مخاطبان خود القا کند که پس از مهار بحران توسط دولت اوضاع اقتصادی بهبود خواهد یافت.

العربیه به ویژه دوربین‌های خود را بیشتر در اماکن خالی از تظاهرات‌کنندگان و یا اماکنی با تجمعات اندک مستقر می کرد و در پوشش خبری خود به گونه‌ای عمل کرد که از شدت تظاهرات و اعتراضات مردمی آنها بکاهد.

این شبکه با پخش تصاویری زنده از قاهره به گونه‌ای وانمود می‌کرد که تعداد انگشت شماری از مردم بدون سردادن هیچ گونه شعاری در خیابا‌ن‌ها راه می‌روند و نیز با پخش تصاویری از پل ششم اکتبر اعلام کرد که این پل یکی از مهمترین شریان‌های حیاتی قاهره است و همان گونه که در تصویر مشاهده می‌شود عبور و مرور بر روی آن به صورت کاملاطبیعی در جریان است.

در حالی که شبکه الجزیره و العالم به صورت مستمر تصاویری را که نشانگر جمعیت حاضر در میدان التحریر است را به نمایش می گذاردند، شبکه العربیه به پخش تصاویر مناطق خالی از جمعیت قاهره می‎پرداخت.

العربیه در راستای اندک نشان دادن تعداد بی شمار تظاهرات کنندگان مصری در اعتراض به سیاست‌های حسنی مبارک که خواسته‌ای جز تغییر رژیم مصر ندارند؛ در پوشش خبری خود از واژه‌ «مجموعه» که بیانگر محدود بودن افراد است، برای تظاهرات‌کنندگان استفاده می‌کرد.

این شبکه  تصاویری را با لوگوی زنده از میدان التحریر در مرکز قاهره پخش می کرد که تعداد اندکی از تظاهرکنندگان را نشان می دهد، درحالی که کاربران اینترنتی  می گویند که شبکه العربیه در اقدامی فریبکارانه این تصاویر را ساعت ۹ صبح و قبل از شروع تجمع گسترده مردم دراین میدان ضبط و سپس این تصاویر ضبط شده را هنگام تجمع گسترده مردم در میدان آزادی با لوگوی زنده پخش می کند به گونه ای که انگار تعداد اندکی تظاهرکننده در این میدان حضور یافته اند، اما کاربران اینترنتی برای رسوا کردن این اقدام غیراخلاقی شبکه العربیه اقدام به انتشار همزمان تصاویر شبکه العربیه و شبکه های العالم و الجزیره می کنند که اختلاف در تعداد حاضران در میدان آزادی شهر قاهره را به خوبی نشان می دهد.

«حافظ المیرازی»، خبرنگار مصری شبکه تلویزیونی العربیه و مدیر برنامه گفتگوی سیاسی «استودیوی قاهره»، در یک اقدام غیر قابل توجه  که موجب بر ملا شدن سیاست العربیه گردید، در اثنای پخش برنامه، با اعلام این که در قسمت آینده می‌خواهد در مورد تاثیر پیروزی انقلاب مصر و کناره‌گیری مبارک و موضع عربستان که در طول انقلاب با نظام مبارک همپیمان شده بود را به بحث بگذارد، همه مخاطبان العربیه را غافلگیر ساخت.

«المیرازی» که در این قسمت از برنامه استودیوی قاهره، «حمدی قندیل» روزنامه نگار مصری را دعوت کرده بود، گفت: در قسمت آینده از برنامه استودیوی قاهره می‌خواهم در مورد موضع عربستان نسبت به انقلاب مصر و رییس جمهور سابق آن، «حسنی مبارک» صحبت کنم که اگر مدیران شبکه تلویزیونی العربیه به من این اجازه را بدهند تمسک خود به اصول روزنامه نگاری آزاد را ثابت کرده‌اند در غیر این صورت این آخرین برنامه‌ای خواهد بود که من در آن حضور می‌ یابم.

«حمدی قندیل» مهمان این برنامه در پاسخ به این صحبت‌های پرحماسه «المیرازی» کلمه «احسنت» را به کاربرد و از تصمیم او استقبال کرد.

همان گونه که اشاره شد العربیه به همپیمانی با نظام مبارک بر علیه مردم انقلابی متهم شد و در این راستا به انتشار اخباری روی آورد که بعدا منابعی که به آن‌ها استنادشده بود، آن‌ها را نادرست قلمداد کرده‌اند.

این شبکه خبری به انتشار سخنانی از «وائل غنیم» یکی از فعالان ضد دولت مبارک در مصر، دست زد که خود «غنیم» آن‌ها را تکذیب کرد و العربیه را به ترویج شایعه و اکاذیب، با هدف ایجاد تفرقه در بین تظاهر کنندگان متهم کرد.

وی جهت گیری‌های این شبکه تلویزیونی را نشان‌دهنده دولتی بودن آن دانست و بر حرکت العربیه در راستای مواضع برخی دولت‌ها مانند عربستان تاکید کرد.

العربیه در طول تظاهرات در مصر به دفاع از مبارک می‌پرداخت و تا آنجا پیش رفت که خبرنگاران و فعالان مصری آن، برعلیه آن سخن گفتند و آن را تحت سیطره عربستان معرفی کردند.

«سلیم عزوز» روزنامه نگار روزنامه القدس العربی در این باره چنین نوشت:«رئیس جمهور سابق مصر حسنی مبارک از شبکه العربیه مهر و محبتی دیده است که طفل شیرخوار از مادر خود ندیده است»

وی خاطر نشان کرد:«وظیفه این شبکه حمایت کامل از حسنی مبارک بوده است».

تناقض های العربیه در حوادث سوریه و بحرین

 رویه اطلاع رسانی و خبر سازی العربیه در انقلاب ها با تسری آن به بحرین و  وقوع ناآرامی ها در سوریه بیشتر نمایان تر شد، در حالی که شمار بسیاری از انقلابیون بحرین زیر چکمه‌های نظامیان موسوم به «سپر جزیره» له می شدند، اخبار این رویداد در رسانه‌های مدعی بی طرفی سانسور می‌شد و همین رسانه‌ها روزانه بخش ویژه‌ای از مشروح اخبار خود را به خبرسازی و مخابره اخبار زرد صحنه تحولات سوریه که با تلفن همراه تصویر برداری شده بود و مکان و زمان آنها مشخص نبود ، اختصاص می‌دادند.

 شبکه تلویزیونی العربیه که اجلاس شورای همکاری خلیج فارس در ریاض را در صدر عناوین خبری خود قرار داده و بر ‌خلاف عرف رایج در رسانه‌ها زمان ویژ‌ه‌‌ای را به این پرونده خبری اختصاص داده بود ، با سانسور تحولات بحرین حتی از پوشش بیانیه صادره از یک گروه مجازی در سوریه هم دریغ نمی‌کرد یا این شبکه اطلاعی از صدور بیانیه ‌های مهم جریان‌های سیاسی بحرین نداشت؟ یا بخشنامه‌های ریاض به مدیران این شبکه اجازه پرداختن به حوادث ملت مظلوم بحرین را نمی‌داد؟

سیاست العربیه در این زمینه ضمن سانسور اخبار کشتار بحرین و کم نشان دادن تعداد کشته شدگان بر 2 محور اساسی استوار بود:

الف: بر خلاف اتحاد تمام ایل ها و طوایف شیعی و سنی برای سقوط دولت آل خلیفه رسانه های وابسته به ریاض سعی داشتند تا این امر را در شیعه هراسی خلاصه کنند.

ب: العربیه سعی داشت تا مخالفین و حاضران در صحنه را که بر علیه نظام بحرین قیام کرده اند افرادی خشونت طلب نشان دهد که به هیچ وجه حاضر به مذاکره نیستند.

العربیه نگاهی ویژه به موضوع بحرین داشت، زیرا که عربستان در بحرین مداخله نظامی کرده بود و العربیه به عنوان رسانه ای که منابع مالی خود را از پادشاه عربستان دریافت می کند، قاعدتا باید همین سیاست را داشته باشد و تحولات مربوط به بحرین را کمتر پوشش دهد تا برای افکار عمومی جهان عرب این مداخلۀ نظامی را توجیه کنند. سعودی ها می دانند اگر آل خلیفه سقوط کند، نوبت به آنها نیز می رسد بر همین اساس در تلاشند به هر قیمتی مانع سقوط وی شوند.

اگر العربیه نیز جنایاتی که در بحرین در حال وقوع است را به طور گسترده منعکس کند،واضح است که برای افکار عمومی جهان عرب این سوال مطرح می شود که ارتش عربستان سعودی در بحرین چه می کند.برهمین اساس است که الجزیره و العربیه تاحدودی در این مسئله به لحاظ حجم اخبار نزدیک شده اند.

مهدی شکیبایی از کارشناسان مسائل خاورمیانه در این باره می گوید: رسانه هایی مانند العربیه و الجزیره، در یک مسیر قرار گرفته و سعی کردند اختلاف افکنی غرب در سوریه را در اذهان عمومی، به سمت اختلافات قومیتی سوق دهند.

تندروی العربیه و استعفای مجری آن

العربیه تا جایی در سیاست دوگانه خود پیش رفت که گوینده این شبکه خانم «زینه الیازجی» در مخالفت با عملکرد این شبکه درباره سوریه، استعفا نمود.

این گوینده در حین گفتگوی مستقیم با یک فعال حقوق بشری در سوریه، سخنان وی را قطع کرد و اظهار داشت: «تظاهراتی که در دمشق انجام می شود همگی متمدنانه برگزار شده و در حمایت از بشار اسد (رییس جمهور سوریه) است. نه آن طور که شما می گویید توسط نیروهای امنیتی و اطلاعاتی طراحی شده باشد».

پس از پایان این بخش خبری منابع آگاه از استعفای «زینه الیازجی» از شبکه العربیه خبر دادند، وی درباره استعفای خود، گفت: من در یک جدال ملی اما در صحنه ای دیگر قرار گرفته ام. افکار عمومی جهانی مشاهده کردند که چگونه مردم سوریه از سران خود حمایت می کنند و این کشور هرگز لحظه ای از قومیت گرایی در هراس نبوده است.

مرکز امور بین الملل صدا و سیما