بازار کار کرمان در دست اتباع بیگانه

طبق آخرین اعلام مرکز آمار کشور، هم‌اکنون نرخ بیکاری در استان کرمان 8/13 درصد است و با کسب این رقم در واقع کرمان رتبه 23 را در بین استان‌های کشور به خود اختصاص داده است.

در این آمار، یزد با 4/7 درصد، کمترین نرخ بیکاری را دارد و فارس با 6/20 درصد، بیشترین نرخ بیکاری را به خود اختصاص داده است.

براساس الگوی ملی، بیشترین سهم اشتغال در کشور در بخش خدمات وجود دارد و بخش‌های صنعت و کشاورزی در رده‌های بعدی قرار دارند، اما با نگاهی گذرا به سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته در کرمان و ظرفیت‌های موجود به خوبی می‌توان دریافت که این الگو در استان برعکس است، یعنی اشتغال در بخش کشاورزی و صنایع وابسته به آن در صدر قرار گرفته است و از سوی دیگر مردم کرمان به دلیل وجود نیروی کار خارجی ارزانقیمت و در دسترس، به مرور زمان عادت انجام کارهای سخت را از دست داده‌اند.

حتی هدفگذاری‌های 2 سال اخیر در راستای ایجاد اشتغال نیز نتوانسته است اشتغال در کرمان را در جایگاه مطلوب قرار دهد، زیرا اصولا مشاغل ایجادشده در این طرح‌ها که اکثرا در بخش کشاورزی است، پایدار نیستند و بیشتر به مشاغل فصلی در ایام کشاورزی یا مشاغل مرتبط با ساخت و ساز مربوط هستند که عملا جزو مشاغل پایدار محسوب نمی‌شوند و خود موجب می‌شوند نرخ اشتغال در تابستان افزایش و در زمستان کاهش یابد. در سال جاری نیز ایجاد 73 هزار شغل در استان کرمان به یکی از اهداف تبدیل شده است که امید می‌رود مشاغل ایجادشده در این طرح‌ها پایدار و متناسب با تعریف صورت‌گرفته از کار درازمدت باشد.

اما آنچه که بیشترین تاثیر منفی را بر امر اشتغال در استان کرمان دارد، وجود گسترده اتباع خارجی در این استان است که به گفته کارشناسان، حضور این افراد که متاسفانه در اکثر موارد نیز به صورت غیرمجاز در استان انجام شده، توانسته است به مرور زمان عادت‌های شغلی کرمانی‌ها را تغییر دهد، به گونه‌ای که مردم عادت کرده‌اند کارهای سخت را انجام ندهند و این کارها را از نیروهای کار خارجی طلب کنند.

براساس آمار ارائه‌شده در استان کرمان، نزدیک به 179 هزار تبعه افغانی وجود دارد که تنها 76 هزار نفر از این افراد مجاز به اقامت در استان هستند و بقیه به صورت قاچاق وارد کرمان شده‌اند. این افراد بخش قابل توجهی از اشتغال کرمان را به خود اختصاص داده‌اند، اما در این میان آمار قابل توجهی نیز درخصوص اتباع چینی شاغل در کرمان وجود دارد، به گونه‌ای که طی سال‌های اخیر حضور غیرمحسوس این افراد نیز در بازار کار کرمان افزایش یافته و از مجموع شغل‌هایی که در این استان در دست اتباع خارجی قرار دارد، 10 درصد مشاغل در اختیار چینی‌هاست. هرچند که به سادگی در این استان می‌توان نیروی کار پاکستان، هند و کشمیر را نیز مشاهده کرد.

الگوی مشاغل اتباع بیگانه در استان کرمان نشان می‌دهد که نیروی کار چین در اکثر موارد در کارهای تخصصی و تجاری وارد بازار کرمان شده و در این میان هند نیز در همین راستا گام برداشته است، اما در زمینه اتباع افغانی عامل دیگری وجود دارد و آن، این که اکثر این افراد به کارهای سخت و کارگری در استان بخصوص در باغ‌ها، مزارع و بخش ساختمان مشغول به کار هستند که بیشترین آسیب از جنبه تعداد مشاغل و همچنین ابعاد اجتماعی و فرهنگی نیز از جانب همین افراد به جامعه وارد شده است.

معاون سیاسی و امنیتی استاندار کرمان تعداد کل اتباع خارجی در استان کرمان را 179 هزار نفر می‌داند که البته این آمار از سوی مسوولان مختلف به صورت یکسان ارائه نمی‌شود.

جواد کمالی همچنین از ممنوع‌شدن حضور این افراد در 7 شهرستان استان کرمان از 23 شهرستان موجود اشاره می‌کند و به مهر می‌گوید از این تعداد افغان حاضر در کرمان، تنها 76 هزار نفر مجوز ورود به کرمان را دارند و بقیه به صورت غیرمجاز اقامت دارند. وی همچنین از برخورد با اتباع خارجی غیرمجاز در کرمان خبر داده و از کارفرمایان خواسته است که از ارائه کار به این افراد که فاقد مجوز کار هستند، خودداری کنند.

با اجرای قانون هدفمندشدن یارانه‌ها، همه انتظار داشتند مشکل اتباع خارجی افغانی در استان کرمان حداقل در زمینه اتباع غیرمجاز برطرف شود و جاذبه حضور در استان کرمان برای این افراد کاهش یابد و خود به خود جلوی قاچاق انسان با هدف به دست‌آوردن شغل بهتر از بین برود، اما عملا نه‌تنها این امر محقق نشده است، بلکه همچنان روند حضور اتباع بیگانه در کرمان ادامه دارد و در کنار این روند دستمزد کارگران افغان افزایش یافته است. نکته قابل توجه این که بیشترین سهم اشتغال افاغنه نیز در زمینه تولید محصول پسته است.

یکی از کارفرمایان فعال در این بخش می‌گوید: صنعت تولید پسته در استان کرمان وابستگی انکارناپذیری به نیروی کار خارجی پیدا کرده، به طوری که در اکثر باغ‌های پسته استان کرمان، این افاغنه هستند که امور را در دست دارند.

محمد رحیمی می‌افزاید: عموما نیروی کار داخلی کاری را که افاغنه انجام می‌دهند ارائه نمی‌دهند، یعنی بازدهی بالایی ندارند، به همین دلیل بازار کار عملا در دست اتباع بیگانه قرار دارد.

جاذبه حضور افاغنه در کرمان آنچنان افزایش پیدا کرده که طبق آمار، جمعیت خارجی‌های حاضر در برخی شهرستان‌های کرمان روز به روز در حال افزایش است، به طوری که در رفسنجان به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شهرهای استان کرمان، نزدیک به 10 درصد جمعیت شهر افغانی هستند، همچنین این آمار در شهرک‌های حاشیه‌ای شهر کرمان همچون زنگی‌آباد و اختیارآباد نیز نگران‌کننده است. طبق اعلام مسوولان محلی زنگی‌آباد، آمار افاغنه در برخی مناطق این شهر اقماری کرمان در برخی موارد از ایرانی‌ها نیز بیشتر شده است، به طوری که افاغنه که روزگاری کارگران کارفرمایان ایرانی بوده‌اند، به مرور زمان به کارفرمایان کارگران ایرانی تبدیل شده‌اند.

مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان کرمان درباره حضور افاغنه در بازار کار کرمان می‌گوید: افاغنه در استان کرمان بیشتر در مشاغل سخت مشغول به کار هستند و این امر به مرور زمان نیروی کار بومی را عادت داده است که سراغ این مشاغل نرود.

سیدجواد منصوری می‌افزاید: کار در مرغداری‌ها، کوره‌های آجرپزی، باغ‌های پسته، جمع‌آوری ضایعات و کارهای ساختمانی از این جمله هستند، در حالی که همین کارها درآمدهای بالایی را به همراه دارند که نیروی کار ایرانی از آنها غافل است. وی با بیان این که بارها به کارفرمایان اعلام کرده‌ایم که مطابق قانون کار ایران، به‌کارگیری اتباع خارجی فاقد مجوز کار جرم محسوب می‌شود و در صورت مشاهده این امر، بازرسان اقدام به جریمه کارفرما خواهد کرد، از کارفرمایان می‌خواهد سعی کنند زمینه‌های اشتغال را برای نیروهای بومی مهیا کنند. منصوری درخصوص اشتغال در کرمان خاطرنشان می‌کند: بالاترین نرخ بیکاری در استان کرمان مربوط به افراد تحصیلکرده است و برای حل این مشکل باید دیدگاه این افراد نسبت به کار تغییر کند و به دنبال کارآفرینی با تکیه بر تسهیلات موجود باشند.