کتابخانه‌ای‌ کودکانه در‌ فضای مجازی

پس از آن که ما دیگر قادر به بالا نگه داشتن سایت نبودیم، دوستانی نام سایت را از آن خود کردند و امروز اطلاعات آن در آرشیو قابل دسترسی است.

ایجاد یک سایت کودکانه همواره دغدغه فکری من بوده است. چند دسته از مردم فارسی زبان عامل ایجاد این سایت‌ها شدند؛ ایرانی‌ها، نابینایان که توانایی شنیداری بالایی دارند و ایرانیان خارج از کشور که ذخیره کلمات شنیداری‌شان بیشتر از ذخیره واژگان خواندنی است.

بله. کتابخانه ملی 2 وظیفه اصلی بر عهده دارد که به دیجیتال کردن کتاب‌ها می‌انجامد. یکی از آنها حفظ و نگهداری تمام کتاب‌های کودک چاپ شده در ایران است، چون کتاب کودک با جنس کاغذ بسیار سریع از بین می‌رود، پس نگهداری و حفظ آن کار دشواری است. کتابخانه ملی زمانی حتی جلدهای گالینگور برای حفظ این کتاب‌ها درست کرده بود، ولی مابقی کتاب‌ها در حال از بین رفتن بودند. ما هم به فکر دیجیتال کردن این کتاب‌ها به منظور نگهداری بهتر از آنها افتادیم. دومین کار، راه‌اندازی حافظه دیجیتالی کتاب کودک بود. امروزه حافظه دیجیتالی پیشرفت زیادی کرده است. به وسیله حافظه دیجیتالی تمام کتاب‌های دور‌از‌دسترس مثل کتاب‌های نسخه خطی، چاپ سنگی و کتاب‌هایی که 50 سال از انتشار آنها می‌گذرد، هم به خوبی نگهداری می‌شوند و هم براحتی در اختیار پژوهشگران قرار می‌گیرد. در این جهت هم باید کتاب‌های کودکان مثل تمام کتاب‌های چاپ شده، دیجیتالی می‌شد. ما نسخه دیجیتالی این کتاب‌ها را در سایت کتابخانه ملی می‌گذاریم، تا هم افراد بتوانند براحتی از آنها استفاده کنند و هم آمار مطالعه افزایش پیدا کند.

تمام اطلاعات این سایت برای هر بازدیدکننده‌ای قابل‌دسترسی است‌ و بنابراین هر کسی با مراجعه به سایت می‌تواند تعداد دفعاتی را که هر کتاب خوانده شده است، ملاحظه کند. بعضی از کتاب‌های سایت ما بیش از هزار بار خوانده شده‌اند. این امر کمکی به ارتقای سطح کتابخوانی در کشور است.

هر کودکی از بدو تولد تا زمان نوجوانی‌اش در 15 سالگی می‌تواند از این سایت دیدن کند.

بخشی از این سایت صوتی است که کتاب داستان یا شعر در آن خوانده شده و بخش دیگری هم هست که موسیقی‌های کودکانه دارد.

این بخش به تازگی راه افتاده است. ما تا الان حدود 16‌جلد کتاب صوتی تهیه کرده‌ایم، ولی در برنامه‌هایمان هست که این تعداد را افزایش دهیم.

بیش از همه دانش‌آموزان دبستانی و راهنمایی به سایت کتابخانه مراجعه می‌کنند. البته جوانان ساکن خارج از کشور هم از این سایت استقبال زیادی کرده‌اند. زیرا آنها نیاز دارند که زبان فارسی را بیشتر و بهتر بیاموزند.

ما تاکنون هیچ بازخورد علمی و کار تحقیقی درباره نظرات بازدیدکنندگان سایتمان نداشته‌ایم. البته حتما باید این کار صورت بگیرد. ما بیشترین بازخوردها را در مراجعات حضوری والدین در مکان‌هایی مثل نمایشگاه کتاب داشته‌ایم. البته اینها نیز قابل استناد نیست.

کتابخانه ملی پاسخ‌دهنده بچه‌ها نیست. اینجا طبق قاعده اعضای کارشناس به پایین را پذیرا نیست زیرا جنبه پژوهشی دارد. ما بخش کودک را به 3 دلیل افتتاح کردیم؛ دلیل اول این که یک کتابخانه نمونه برای بچه‌ها درست کرده باشیم تا استاندارد صندلی، رنگ، تبلیغات و چینش کتاب‌های قفسه باز برای کودک را نشان دهیم. هدف دیگرمان این است که اگر مراجعه‌کننده‌ای با فرزندش آمد و نمی‌دانست که از او کجا می‌تواند مراقبت کند، در ساعت اداری فرزندش را به کتابخانه کودکان بفرستد و هدف سوم ما این است که دانش‌‌آموزان دوره دبستان و راهنمایی در گروه‌های مختلف و البته با هماهنگی قبلی هنگام بازدید از کتابخانه ملی پیش از هر جا به سراغ بخش کتابخانه کودک و نوجوان بیایند.

الان فقط یک سال و نیم است که از ایجاد این سایت می‌گذرد و مسلما کارهای نکرده ما بیش از کارهای انجام داده‌مان است. ما خودمان هم در جلساتمان به این مساله واقفیم و برای بهبود سایت تلاش می‌کنیم. زیرا تنها راه استفاده از کتابخانه ملی کودک و نوجوان استفاده از سایت است.

ما قصد داریم تا آنجا که ممکن است تمام کتاب‌های کودک و نوجوان ایران را وارد سایت کنیم. این کار 2 فایده دارد؛ اول این که بچه‌های ایران و دیگر نقاط جهان بتوانند از طریق این سایت به کتابخانه ما دسترسی پیدا کنند. فایده دوم که اهمیت بیشتری دارد و با اهداف کتابخانه ملی نیز هماهنگی دارد، این است که پژوهشگران کار کودک یا کسانی که می‌خواهند در این زمینه پایان‌نامه بنویسند، نمی‌توانند کتاب‌های 80 سال پیش را در هیچ کجای دنیا پیدا کنند. هدف مهم‌تر ما این است که امکانات را برای پژوهشگران کودک فراهم کنیم.

ما هنگام جمع‌آوری اطلاعاتمان برای راه‌اندازی سایت به چنین منابعی نیز مراجعه کردیم ولی امروز دیگر راهمان مشخص است و براساس اهداف خودمان ‌‌پیش می‌رویم.