اسمم را خط نزن! هنوز زنده ام...

اما بدتر از دردسری که می‌کشید، دلیل انجام این کار است. داستان از این قرار است که بسیاری از سازمان‌ها هر از چند گاهی به بهانه پالایش آمار بازنشستگان خود و درواقع به نوعی خودداری از پرداخت مزایای آنها، حقوق کارمندانی را که دوران بازنشستگی‌شان طولانی شده است، مسدود می‌کنند و به این ترتیب، بانک، نام آنها را در فهرست از دنیارفتگان می‌گذارد.

چندی پیش خانم بازنشسته 83 ساله‌ای برای دریافت حقوقش به بانک مراجعه کرده و با همین مشکل برخورد می‌کند، پیگیری‌های این شهروند نشان می‌دهد که علاوه بر او 31 نفر دیگر از همکاران بازنشسته‌اش هم از سوی اداره بازنشستگی دستگاه مورد نظر، متوفی اعلام شده‌اند.

این شهروند با شرح ماجرا به «جام‌جم» می‌گوید: مجبور شدم با پیگیری‌های مکرر و مراجعه به اداره بازنشستگی ثابث کنم که بنده هنوز زنده هستم و بالاخره توانستم حقوقم را دریافت کنم. محسن اسماعیلی، مدیرکل اسناد هویتی سازمان ثبت احوال کشور با تایید وجود چنین مشکلاتی به «جام‌جم» می‌گوید: به‌رغم این‌که سازمان ثبت احوال پایگاه اطلاعاتی جمعیتی کشور را در اختیار بیش از 80 دستگاه و نهاد کشور قرار داده است اما هر از چند گاهی چنین مشکلاتی گزارش می‌شود.

اسماعیلی با اشاره به این‌که با بهره بردن از پایگاه اطلاعاتی جمعیتی کشور، همه سازمان‌ها و دستگاه‌های کشور براحتی می‌توانند به اطلاعات حیاتی پرسنل بازنشسته خود دسترسی داشته باشند، ادامه می‌دهد: متاسفانه برخی از دستگاه‌ها پالایش آمار بازنشستگان متوفی خود را به بدترین روش و اعلام فوت شدن آنها انجام می‌دهند و برای اینکه دریابند آیا کارمندان بازنشسته آنها پس از 75 سالگی در قید حیات هستند ، گاه حقوق آنان را قطع می کنند.به گفته مدیر کل اسناد هویتی سازمان ثبت احوال کشور حدود 24 تا 25 میلیون سند فوتی در طول 92 سال تاسیس سازمان ثبت احوال کشور در این سازمان وجود دارد که به شکل دقیق ثبت شده و امکان دسترسی به آنها در مواقع لازم وجود دارد.

احمد بزرگیان، معاون نوسازی معاونت توسعه مدیریت و منابع انسانی رئیس جمهوری نیز در همین راستا از تشکیل پرونده الکترونیک کارمندان خبر داده است که در آن تمام اطلاعات کارمندان از نظر ارتقای شغلی و حقوق آنها به صورت دقیق محاسبه و در پرونده الکترونیکی درج می‌شود. با این تفاسیر با تشکیل پرونده الکترونیک کارمندان در کنار پایگاه اطلاعاتی جمعیتی کشور، دیگر نیازی برای اعلام فوتی بازنشستگان کشور بدون استناد به اطلاعات مستند امکان‌پذیر نخواهد بود.

اما موضوع اعلام نام افراد زنده در فهرست متوفیان فقط محدود به کارمندان بازنشسته نیست. خانم اقبالی شهروندی متولد شهر رشت و ساکن تهران است. او 3سال پیش برای دریافت کارت ملی اقدام می‌کند اما از سوی ثبت احوال شهر تهران اعلام می‌شود که اسمش در فهرست فوت‌شدگان است.این شهروند با در دست داشتن شناسنامه باطل‌نشده خود مجبور می‌شود با چند بار رفتن به شهرستان رشت و اثبات زنده بودنش، اسمش را از فهرست فوت‌شدگان خارج کند.

هر چند این شهروند در تماس با «جام‌جم» اعلام کرده که دلیل ثبت فوتش مشخص نشده است، اما مدیرکل اسناد هویتی سازمان ثبت احوال کشور می‌گوید: از آنجا که برای ثبت فوت هر شهروندی نیاز به گواهی پزشک و حضور 2 شاهد است (که معمولا از بستگان متوفی هستند)، در مواردی که سوءاستفاده‌ای برای ثبت عمدی فوت فردی صورت گرفته امکان شناسایی افراد و چگونگی ثبت وجود دارد. او به مواردی از ثبت جعلی فوت برای فرار از سربازی در گذشته‌ اشاره می‌کند و می‌گوید: در حال حاضر و خصوصا از سال 85 امکان چنین تخلفاتی با نرم‌افزارهای تعریف شده موجود، امکان‌پذیر نیست.

ظاهرا در گذشته و در سیستم دستی ثبت فوت، اشتباه مامور ثبت احوال نیز در بروز چنین اشتباهی شایع بوده است، اما ظاهرا در حال حاضر با نرم‌افزاری شدن ثبت چنین آماری، امکان اشتباه نیز به صفر رسیده است.

با این تفاسیر، مدیرکل اسناد هویتی سازمان ثبت احوال کشور تاکید می‌کند اگر اشتباه ثبت فوت در سیستم دستی یا به شکل دیگری از سوی ماموران ثبت احوال صورت گرفته باشد در حداقل زمان ممکن در شورای حل اختلاف اداره ثبت احوال تصحیح می‌شود.

اما اگر دلیل ثبت فوت فردی خارج از اشتباه سازمان ثبت احوال کشور باشد،اثبات آن نیازمند طی روند قانونی است.

براساس قوانین سازمان ثبت‌احوال، نزدیک‌ترین خویشاوند متوفی یا هر شخصی که هنگام وفات حاضر بوده با ارائه مدرک شناسایی، ماموران انتظامی متصدی یا صاحب مکانی که وفات در آن رخ داده است، متصدیان گورستان‌ها، مقامات قضایی و نظامی و گروه‌های امدادی از جمله اشخاص حقیقی و حقوقی محسوب می‌شوند که می‌توانند به اعلام وفات و اخذ گواهی فوت اقدام کنند.

مدارک موردنیاز برای ثبت وفات نیز شناسنامه متوفی و کارت شناسایی ملی (در صورت صدور کارت) همراه گواهی پزشک یا بیمارستان یا مسوولان گورستان یا معرفی و حضور 2 نفر گواه با ارائه مدرک شناسایی در اداره ثبت‌احوال مورد مراجعه است. با این تفاسیر، سازمان ثبت‌احوال از دستگاه یا فرد حقیقی مشخص و واحدی اطلاعات ثبت فوت خود را نمی‌گیرد و شاید همین موضوع خود دلیلی برای سوءاستفاده برخی از افراد شود.

در هر حال اگر با اطلاعات جعلی، فوت شخصی ثبت شده باشد، حذف فوت و اثبات زنده بودن نیازمند ارائه دادخواست و رای دادگاه است. در واقع رای وحدت رویه دیوان عالی کشور، حذف فوت را واجد آثار و مدارک حقوقی اعلام کرده و بر این اساس باید با ارائه دادخواست و رای دادگاه این روند طی شود که متاسفانه پروسه طولانی را شامل می‌شود.

در همین حال، سازمان ثبت‌احوال کشور هفته گذشته با صدور اطلاعیه‌ای نسبت به برخی تبلیغات سودجویانه در زمینه اصلاح شناسنامه‌ها هشدار داد.

نگاهی گذرا در صفحات آگهی‌های مطبوعات نشان می‌دهد که آگهی‌های زیادی در زمینه‌های اصلاح شناسنامه، حذف طلاق، تابعیت، تغییرنام و از این دست امور هویتی درج شده است. سازمان ثبت‌احوال کشور اعلام کرده است که این‌گونه شرکت‌های غیرقانونی که با دریافت مبالغ هنگفت از شهروندان مبادرت به اعلام چنین آگهی‌هایی می‌کنند، غیرقانونی بوده و شهروندان برای انجام امور مربوط به ثبت‌احوال می‌توانند به ادارات ثبت‌احوال و دفاتر پیشخوان دولت در سراسر کشور مراجعه کنند.مدیرکل اسناد هویتی سازمان ثبت‌احوال کشور در همین خصوص می‌گوید اغلب اموری که از سوی این افراد یا شرکت‌ها آگهی می‌شود اموری است که به شکل قانونی از سوی خود شهروندان قابل انجام است،اما برخی از این امور نیز غیرقانونی است که این شرکت‌ها صرفا ادعای انجام آن را دارند و به دلیل غیرقانونی بودن آنها، با سودجویی و دریافت مبالغ زیاد از متقاضیان کلاهبرداری می کنند.

مستوره برادران‌نصیری / گروه جامعه