ثبت جهانی آرامگاه فردوسی ‌به تعویق افتاد

ماجرا از آنجا آغاز شد که دکل‌های برق تنها مانع موجود برای ثبت جهانی توس عنوان شدند و در پی این ماجرا سازمان میراث فرهنگی و گردشگری از شرکت برق شکایت کرد، لکن پس از مدتی در کمال ناباوری شکایت خود را پس گرفت؛ ماجرای بازپس‌گیری شکایت سازمان میراث فرهنگی از شرکت برق و عقب‌‌نشینی آنها برای حذف یا جابه‌جایی دکل‌ها، 5 مهر ماه امسال در جلسه‌ای به مناسبت هفته گردشگری مطرح شد.

در آن جلسه مجتبی رجایی سرپرست اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان خراسان رضوی این اتفاق را به همه خبرنگاران مشهدی اطلاع داد.

همین موضوع باعث بروز گمانه‌زنی‌هایی درباره توقف ثبت جهانی منطقه تاریخی توس شد و سکوت میراث فرهنگی نسبت به خبرهای مثبت و منفی، این گمانه‌زنی‌ها را پررنگ‌تر کرد.

در همین حال یکی از افراد آگاه در زمینه این دکل‌های حادثه‌ساز به خبرنگار جام‌جم می‌گوید: دکل‌های آن منطقه مسیر صادرات برق به ترکمنستان است و با توجه به هزینه‌ای که در گذشته صورت گرفته است و درآمدزایی فعلی، بعید به نظر می‌رسد که شرکت برق زیر بار جابه‌جایی این دکل‌ها برود.

وی با بیان این‌که دکل‌ها منظر تاریخی توس را به‌هم ریخته است، ادامه می‌دهد: کارشناسان میراث فرهنگی در بازدیدهای نهایی و اظهار نظرهای خود گفته‌اند ممکن است بازرسان یونسکو به این دکل‌ها ایراد بگیرند، اما آنچه ما می‌دانیم این است که هنوز پرونده‌ای به یونسکو ارسال نشده است.

رئیس شورای اسلامی شهر مشهد نیز با بیان این‌که در مورد مساله توس تاکنون شورای شهر ورود پیدا نکرده است، می‌گوید: مساله توس برای مشهد و حتی کشور بسیار مهم است، بنابراین به زودی بررسی عدم ثبت جهانی توس را در دستور کار شورای اسلامی شهر مشهد قرار خواهیم داد.

عباس شیرمحمدی در واکنش به پس گرفتن شکایت میراث فرهنگی از شرکت برق برای نصب دکل‌ها در حریم آرامگاه فردوسی می‌افزاید: به شهروندان قول می‌دهم پس از بررسی‌های لازم، شورای شهر حتما در این خصوص ورودخواهد کرد. موضوع توس برای پایتخت معنوی ایران حائز اهمیت است و ما معتقدیم زادگاه فردوسی با قدمتی اینچنین نباید با مسائل و مشکلاتی از این دست مواجه شود.کمال سروی‌ها، نایب‌رئیس شورای اسلامی شهر مشهد با اشاره به اهمیت موضوع توس اظهار می‌کند: چنانچه بعد از بررسی‌های لازم این موضوع صحت داشته باشد، وارد عمل می‌شویم.

وی ادامه می‌دهد: تفاهماتی با نهاد مطالعات طرح جامع شهری مطرح شده که کوتاه‌ترین مسیر بین توس و مشهد را احیا و فضاسازی کنند، به این ترتیب توس از غربت و انزوا درآمده و سایر مشکلات مرتفع خواهد شد.

جواد داوود‌آبادی، رئیس کمیسیون فنی، عمران و طرح‌ریزی شهری شورای اسلامی شهر مشهد نیزبا بیان این‌که میراث فرهنگی شکایت خود را مجددا دنبال می‌کند، می‌گوید: با ورود مجدد سازمان میراث فرهنگی، به منظور کاهش حساسیت‌ها و عدم تحریک مخالفان به موضوع وارد نشدیم.

وی با بیان این‌که من معتقدم در این موضوع خود مسوولان استان باید رشته کار را به دست گیرند تا به پایتخت کشیده نشود، می‌افزاید: ما برنامه‌ریزی ویژه‌ای برای بهبود وضعیت توس داریم که تغییر و تحولاتی اساسی ایجاد خواهد کرد.

در حالی که مشکلات آرامگاه فردوسی بر طرف نشده عباس‌زاده، معاون میراث فرهنگی استان خراسان رضوی در آخرین گفت‌وگوی خود ادعا کرده ثبت جهانی توس متوقف نشده است. وی می‌افزاید: روند ثبت جهانی توس متوقف نشده است، اما ممکن است وجود دکل‌ها ثبت جهانی توس را با مشکل مواجه کند. در گذشته نیز موضوع جابه‌جایی دکل‌ها را به صورت قضایی پیگیری کردیم، اما با توجه به بخشنامه هیات وزیران مبنی بر حل مشکلات دستگاه‌های اجرایی در درون خود مجموعه و شکایت نکردن به مراجع قضایی، این پرونده در آن زمان متوقف شد.

وی ضمن اشاره به توقف پرونده قضایی می‌افزاید: استانداری به عنوان دستگاه اجرایی مرجع باید این موضوع را پیگیری کند و دستگاه‌های اجرایی مرتبط در این زمینه را نیز ملزم به انجام وظیفه کند. پس به طور حتم مشکل جابه جایی دکل‌ها قابل رفع است.

عباس‌زاده تاکید می‌کند: نمی‌توان به طور قطعی گفت که جابه‌جا نشدن دکل‌ها مانع ثبت جهانی توس می‌شود، اما با توجه به تجربه‌ای که ما در این زمینه داریم احتمال می‌دهیم که اگر مشکل دکل‌ها حل نشود، کارشناسان یونسکو ثبت جهانی توس را رد کنند، چون این دکل‌ها در منظر اصلی بنای آرامگاه خودنمایی می‌کند.

معاون میراث فرهنگی استان خراسان رضوی به همین دلیل خواستار همکاری دستگاه‌های اجرایی استان بویژه استاندار برای حل این موضوع است.

عباس‌زاده در مورد امکان جابجایی دکل‌ها با وجود صرف هزینه‌های بالا می‌گوید: وقتی ادعا می‌کنیم فردوسی یک شخصیت جهانی است، نباید برای جابه‌جایی یا حذف تعدادی از دکل‌های موجود در منطقه تاریخی توس مشکلی داشته باشیم؛ ضمن این که پیشنهادهای خوبی برای حل این موضوع با هزینه کم داریم که قابل ارائه است. وی با تاکید بر این‌که برای حل مشکل نیاز به حذف یا جابه‌جایی تمام خط انتقال برق نیست، می‌گوید: نیازی به حذف یا جابه‌جایی تمام خط انتقال برق در این منطقه و پرداخت هزینه‌های زیاد نیست، بلکه فقط باید دکل‌هایی را که در منظر آرامگاه و پشت آن دیده می‌شود حذف یا جابه‌جا کنیم.

بنای آرامگاه فردوسی در سال ۱۳۱۳ همزمان با جشن هزاره فردوسی در توس نزدیک مشهد به یاد ابوالقاسم فردوسی ساخته شد. مجموعه فرهنگی باغ آرامگاه فردوسی در شهر توس در فاصله 20 کیلومتری شهر مشهد قرار دارد.

البته در سال ۱۳۰۳ همزمان با برپایی جشن هزاره فردوسی قرار شد تا آرامگاه فردوسی به همت انجمن آثار ملی ساخته شود. انجمن با جمع‌آوری اعانه از مردم کارهای آماده‌سازی برای ساخت بنایی در خور حکیم توس را آماده کرد. برای آغاز ساختمان باید محل دقیق مدفن فردوسی مشخص می‌شد. نخستین منبعی که از مدفن حکیم توس نام برده شده است 4 مقاله نظامی عروضی است که در آن جایی نزدیک، دروازه رزان توس در محل باغ خانوادگی فردوسی ذکر شده است.

نقشه بنا را به اصرار انجمن، شبیه آرامگاه کوروش طراحی کردند. مساحت ساختمان ۹۴۵ متر است و بهترین حجاران تصاویری از شاهنامه را بر دیوارهایش حک کردند. این بنا در سال ۱۳۴۸ با طراحی که هوشنگ سیحون براساس آرامگاه کوروش انجام داده بود گسترش یافت و باغ اطراف آن به همراه موزه کنارش ساخته شد.