حیواناتی که مرگ را فراموش کرده اند

سید نادر صادقی، تاکسیدرمیست موزه حیات وحش هفت چنار تهران است و در محیطی لا به لای نمونه های تاکسیدرمی شده کار می کند. صادقی می گوید از کودکی به حیوانات علاقه داشته و شکار را نه به منظور صید

کد خبر: ۴۳۴۶۲

گونه های نادر، بلکه با هدف نگهداری و حفاظت از گونه های در حال انقراض، آن هم فقط وقتی مجوز آن را سازمان حفاظت محیط زیست صادر کرده باشد، دوست دارد.
تمام زندگی او حیواناتی هستند که پوستشان را جدا کرده و قالبهایی از پارچه و سیم و ابر و در نهایت فایبرگس برایشان ساخته است.
هر چند این روزها دیگر در اروپا همه این کارها اتوماتیک شده، اما صادقی تاکسیدرمی را هنری می داند که فقط از زیر انگشتان هنرمند بیرون می آید.
به گفته او به بدن بیجان یک حیوان حالتهای طبیعی بخشیدن و انتخاب چشمها و اسکلتبندی درست، در کار یک تاکسیدرمیست از اساسی ترین مسائل است.

تاکسیدرمی یعنی چه؛
هنر شکل طبیعی دادن به پوست جانور را تاکسیدرمی میگوییم.

فقط پوست؛ یعنی از این همه جثه جانور مث استخوانبندی و... فقط میتوان پوست را حفاظت کرد؛
البته، ما بعد از خالی کردن شکم نمونه، پوست را دباغی می کنیم و می خواهیم آن را در بهترین شکل ممکن نگهداری کنیم.

این کار را چطور انجام می دهید؛
باید بگویم ما در اینجا هیچ حیوانی را نمی کشیم. گاهی مردم تصور میکنند در موزه ها حیوانات را با جریان برق خشک می کنند، در صورتی که هیچ موجود زنده ای را نمی توان به این شکل، خشک و نگهداری کرد. این کار اصول علمی خودش را دارد.

این اصول تا امروز پیشرفت هایی هم داشته است؛
البته، ما اینجا وقت زیادی برای پیداکردن فرم و حالت اصلی نمونه صرف می کنیم. در ضمن، باید طراح خوبی هم باشیم، تا بتوانیم یک حیوان را در حالتهای مختلف تصور کنیم اما طبق آخرین اطعاتی که من دارم در اروپا نیازی به این کار نیست، بلکه یک تاکسیدرمیست اندازه های یک نمونه را به شرکت سازنده می دهد.
بر فرض دور گردن، طول بازوها، طول دم و دور سر یک آهو به این شرکت داده میشود و در آنجا براساس نمونه هایی که از قبل طراحی شده، طرح کلی و موردنظر ما را در یک قالب فایبرگس ارائه می دهند و دیگر نیازی به بررسی های جزیی نیست.
با گرفتن این اسکلتبندی اصلی فقط باید پوست را روی آن سوار کرد.

شما که به این امکانات دسترسی ندارید، چه می کنید؛
ما طی مراحل مونته کردن که شامل واکس زدن، کار گذاشتن بدن مصنوعی، سیمگذاری در داخل بدن حیوان، قراردادن چشم مصنوعی، دوختن پوست، تزریق فرمالین و موادی از این قبیل برای ضدعفونی این کار را انجام می دهیم که هر کدام از این کارها دقت و حساسیت هنری زیادی میخواهد.

چه زمانی به نمونه ها حالت می دهید؛
درست بعد از مونته کردن، البته نباید وقفه ای بیش از12 ساعت پیش بیاید. این کار را با انگشتان دست انجام می دهیم.
معمولا بدن پرندگان را از پوشال یا پنبه پر می کنیم تا قابل انعطاف باشد، اما برای بدن مصنوعی پستانداران وضع فرق میکند.

دقیقا چه تفاوتهایی دارد؛
قالب اصلی بدن پستانداران معمولا فایبرگس است، اما اول باید حالت موردنظر انتخاب شود و یک قالب گچی برای آن بتراشیم، طوری که در اندازه های دقیقی از بدن حیوان باشد.
بعد از روی این قالب گچی می توان فایبرگس هم تهیه کرد. پوست به این قطعه متصل و دوخته میشود. البته درباره پستانداران برای عضلات صورت و بدن از یک نوع خمیر مصنوعی استفاده میکنیم که تا چند روز نرم است و میتوان به آن فرم داد.

پوست را چطور حاضر می کنید؛
مراحلی دارد که به آن پیکور می گوییم. اول چربی پوست گرفته میشود و تراش میخورد، تا به مقداری که لازم است نازک شود.
سپس پوست را در محلول های شیمیایی نظیر اسیدفرمیک و اسیدسولفوریک، فرمالین و آب اکسیژنه، بسته به اینکه چه نوع پوستی است و هدف ما چیست نگهداری می کنیم. این محلولها هر کدام درباره هر نمونه و میزان مقاومت پوست زمان و ترکیبات مختلف متفاوت است.

این فرمهای تاکسیدرمی شده را به همین شکل نگهداری می کنید؛
ما مراحلی هم برای ساخت پایه نمونه براساس نوع زیستگاه حیوان داریم که دیوراما نامیده می شود. به طور مثال، برای اردک باید یک محیط تالاب مانند به همراه نیزار و خزه های کنار بستر طراحی کنیم و برای میمون باید درختی وجود داشته باشد که بتوانیم نمونه را از آن آویزان کنیم.
اگر به قسمتهای مختلف موزه هم سری زده باشید، حتما می بینید که براساس زیستگاه های طبیعی کشورمان نمونه ها را قسمت بندی کرده ایم.

راستی چطور پوست را از بدن حیوانات جدا می کنید؛
با چند شکاف اصولی که در بدن می دهیم پوست را جدا می کنیم تا بتوانیم با ظرافت این کار را انجام دهیم. بعد پوست را برای تراش و چربیگیری به آزمایشگاه منتقل میکنیم.
البته با استفاده از لاشه بدن حیوان می توانیم اندازه های دقیق و فرم یک بدن مصنوعی رابه دست بیاوریم.

پرندگان را چطور آماده می کنید؛
مراحلی که طی آن پرندگان را آماده می کنیم، آمپات نامیده می شود.
پوست را جدا می کنیم، چربیگیری و قالبگیری، پوستکشی روی قالب، چشمگذاری و حالت دادن و ساخت پایه و دیورامای طبیعی مراحل بعدی هستند.

حین انجام این کارها پیش آمده که به روش جدیدی دست پیدا کنید؛
روشهای جدید بیشتر در کشورهای اروپایی دیده می شود که Freeze dry نام دارد.
در این روشها پرندگان و پستانداران کوچک لول می شوند و در دستگاه خلا قرار می گیرند. رطوبت نمونه جدا و خشک میشود و بعد محتویات بدن تخلیه و پوست را به وسیله سیم حالت میدهند.