امواج صوتی، سلامت جنین شما را تهدید می‌کند

یکی از این دستاوردها که نقش مهمی در علم پزشکی برای تشخیص و شناسایی بسیاری از بیماری‌ها و ناهنجاری‌ها داشته، سونوگرافی است. این وسیله در تشخیص و پیشگیری از بسیاری عوارض و بیماری‌های تهدیدکننده سلامت انسان‌ها نقش موثری دارد. علاوه بر سونوگرافی دوبعدی که تاکنون کاربرد داشته، چند سالی است سر و کله سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی نیز پیدا شده که البته قابلیت‌های بیشتری نسبت به سونوگرافی دوبعدی دارند.

خیلی‌ها تصور نادرستی از سونوگرافی دوبعدی دارند. آنان معتقدند از طریق اشعه، تصاویری از اندام داخلی بدن گرفته می‌شود و حتما این اشعه برای بدن و بخصوص برای جنین زن باردار مضر است، اما در واقع سونوگرافی فرآیندی است که از طریق امواج صوتی، تصاویری از بافت‌ها و ارگان‌های داخلی بدن به دست می‌دهد که پس از شکل‌گیری به مانیتور ارسال شده، با پردازش از طریق دستگاه قابل مشاهده است. در حال حاضر، سونوگرافی دوبعدی یا همان سونوگرافی معمولی، روش بی‌خطر تصویربرداری در دوران بارداری است. البته این تصور نباید سبب شود زنان باردار به انجام غیرضروری چنین سونوگرافی‌هایی اصرار داشته باشند، بلکه انجام آن به تشخیص و صلاحدید پزشک متخصص بستگی دارد. سونوگرافی معمولی بیشتر برای تایید ضربان قلب، تخمین سن بارداری، تعیین موقعیت جنین، تشخیص حاملگی خارج از رحم و ناهنجاری‌های احتمالی کاربرد دارد.

از طرف دیگر، برخی تصور می‌کنند عمر سونوگرافی معمولی به سر آمده و باید از چرخه پزشکی خارج شود و جای خود را به تکنولوژی پیشرفته‌تری بدهد. همه جا هم صحبت از سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی است. بد نیست بدانید تاریخچه این نوع سونوگرافی به سال 1990 برمی‌گردد ولی این دستگاه‌ها 10 سال پیش به کشور ما وارد شدند. در این دستگاه‌ها مانند سونوگرافی دوبعدی از امواج صوتی استفاده می‌شود، با این تفاوت که امواج صوتی با زوایای مختلف به بدن جنین تابانده می‌شود و انعکاس این امواج با کمک نرم‌افزار‌های پیشرفته رایانه‌ای، تصاویری در 3 جهت طول، عرض و عمق تولید می‌کند. در سونوگرافی چهاربعدی، علاوه بر ایجاد تصاویر سه‌بعدی، حرکات جنین نیز نشان داده می‌شود.

امان از زمانی که چیزی در جامعه مد شود. برخی افراد برای تشخیص جنسیت و تنها داشتن یک عکس یادگاری در آلبوم نوزادشان به سونوگرافی سه‌بعدی روی می‌آورند. حال آن که این نوع سونوگرافی در موارد بسیار محدود و با تشخیص و صلاحدید پزشک متخصص باید انجام شود.

همان‌طور که اشاره شد، در سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی انرژی زیادی به جنین وارد می‌شود و این انرژی ممکن است برای جنین خطرناک باشد. تحقیقاتی در این زمینه صورت گرفته که ادعا می‌کند به دنبال سونوگرافی سه‌بعدی و چهاربعدی احتمال سوختگی در بافت نرم جنین وجود دارد. همچنین به دلیل انرژی بسیار بالا، امکان بروز آسیب بر حلزون شنوایی جنین نیز هست، زیرا این دستگاه‌ها برای گرفتن تصویر مناسب حداکثر انرژی آلتراسوند را به داخل بدن می‌فرستند و چنانچه پروب این دستگاه به میزان کافی روی شکم مادر باردار نگه داشته شود، می‌تواند مایع آمنیوتیک (کیسه اطراف جنین) را به جوش آورده و به بافت‌های جنین آسیب برساند. بنابراین میزان مهارت پزشک سونوگراف در مدت زمان سونوگرافی نقش بسیار مهمی در بروز آسیب‌های احتمالی دارد. البته باید گفت این مطلب درباره حاملگی‌های چند قلویی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند زیرا برای بررسی جنین
زمان بیشتری لازم است.

این نوع سونوگرافی یک مرتبه در هفته‌های 18 تا 24 بارداری در صورت صلاحدید پزشک باید انجام شود. پزشکان هنگامی که در سونوگرافی دوبعدی به ضایعه‌ای برخورد کنند و به وجود ناهنجاری مشکوک شوند، برای به دست آوردن اطلاعات کامل‌تر و تشخیص قطعی، از سونوگرافی سه‌بعدی استفاده می‌کنند.

ضایعات مورد نظر شامل شکاف کام، مشکلاتی در اندام‌ها و دست و پا یا صورت و به طور کلی آنومالی‌هایی است که در ظاهر اندام‌ها وجود دارد. همچنین در مواردی که به بیماری‌های کروموزومی مشکوک هستند یا افرادی که سابقه آنومالی در حاملگی قبلی داشته‌اند، کاربرد دارد.

گروه دیگری هم هستند که تحت هیچ شرایطی تن به انجام این نوع سونوگرافی نمی‌دهند و آن را در هر شرایطی مضر می‌دانند. در پاسخ به این بدفهمی نیز باید گفت، اطلاع بموقع از ناهنجاری‌های جنینی و تصمیم‌گیری بهتر برای پایان دادن به بارداری یا ادامه بارداری و بررسی نتایج اعمال جراحی داخل رحمی براحتی از این طریق قابل تشخیص است.

برای تشخیص آنومالی‌های جنین، علاوه بر سونوگرافی می‌توان به کمک آزمایش ژنتیک در 3 ماهه اول ـ بین هفته یازدهم تا چهاردهم بارداری ـ همراه با اطلاعات سونوگرافی مثل بررسی استخوان بینی و اندازه‌گیری چین پشت گردن جنین و با توجه به سن مادر به آنومالی‌های جنین پی برد. در این شرایط پزشکان مجموعه این اطلاعات را به رایانه می‌دهند تا مشخص شود آیا جنین مشکل دارد یا نه و در صورت وجود مشکل، می‌توان با گرفتن نمونه از مایع آمنیوتیک یا جفت و انجام آزمایش‌های کروموزومی به آنومالی‌های کروموزومی جنین پی برد. البته امروزه از این روش استفاده نمی‌شود و یکی از دلایلش این است که احتمال سقط در این روش بالاست. بنابراین، متخصصان ترجیح می‌دهند با گرفتن سونوگرافی و آزمایش خون به تشخیص برسند.