غم غربت را به مراکز مشاوره دانشجویان ببرید

صدایش آرام و نگاهش متین است، آخر کلاس می‌نشیند تا کمتر دیده شود، کیف سنگینی را با خودش می‌گرداند و آخر روز با بسته‌ای از نان و پنیر و گردو به خوابگاه می‌رود، دوستانش که سال‌های بالاتر از اویند، می‌گویند شب‌ها، پتو را روی سرش می‌کشد تا کسی هق‌هق او را نشنود و صبح‌ها بالش زیر سرش از اشک‌هایش خیس است...

وقتی زمان انتخاب رشته می‌رسد، داوطلبان برای قبولی در بهترین دانشگاه‌ها کورس می‌گذارند، با توجه به ظرفیت بالای دانشگاه‌ها این روزها رقابت در کنکور نه بر سر قبولی در آن، که رقابت برای پذیرش در بهترین دانشگاه‌هاست. اما پس از قبولی و آغاز کلاس‌ها، بسیاری از دانشجویانی که با زحمت زیاد از شهرهای دور به دانشگاه‌های مرکزی و مادر می‌آیند، با دشواری‌هایی روبه‌رو می‌شوند که بیشترین آنها، فشارهای روحی و روانی است.این دانشجویان که در گروه سنی 19 تا 22 قرار دارند، در بسیاری موارد به خاطر همین فشارهای روانی دچار افت تحصیلی می‌شوند و توان سازگاری‌شان با محیط جدید زندگی کاهش می‌یابد. به همین دلیل رئیس مرکز مشاوره وزارت علوم از این دانشجویان می‌خواهد که برای کاهش این فشارها به مرکز مشاوره دانشگاه‌ها مراجعه کنند.

بر اساس نتایج یک بررسی در نیمه دهه 85، در خوابگاه‌های دانشجویی تهران، 13 تا 40 درصد دانشجویان با در نظر گرفتن نوع دانشگاه، شرایط خوابگاه و شرایط اجتماعی‌شان دچار افسردگی شده‌اند.

به گفته مهشید فروغان، مدرس دانشگاه، پدیده مشکلات روانی در بین دانشجویان خوابگاه‌ها با شرایط نامطلوب خوابگاه‌ها و شرایط اجتماعی دانشجو ارتباطی مستقیم دارد.

بیکاری بعد از فارغ‌التحصیلی و نداشتن تعادل بین درآمد و هزینه، تداعی‌کننده این موضوع است که یک دانشجو پس از تحمل شرایط دشوار در خوابگاه‌ها و دوری از خانواده، آینده‌ای نامشخص خواهد داشت و به همین دلیل دچار افسردگی می‌شود.

مصطفی پیری که از سنندج به تهران آمده و هنوز خدمت سربازی نرفته در این باره می‌گوید: فکر می‌کنم بچه‌هایی که بعد از خدمت به دانشگاه می‌روند مشکلات کمتری دارند ما 4 نفر در یک اتاق هستیم که هرکدام از یک شهر به تهران آمده‌ایم. هر کداممان عادت و سنت‌های خاصی داریم که تحمل تمام آنها واقعا سخت است.

این دانشجوی جدیدالورود می‌گوید: یکی از بچه‌ها تا نیمه‌شب با موبایلش حرف می‌زند، دیگری دوست دارد تلویزیون ببیند و یکی هم عادت دارد چراغ مطالعه را تا صبح روشن نگه دارد.

از طرفی دلتنگی برای خانواده از مهم‌ترین مشکلات دانشجویان تازه وارد شهرستانی است که باعث می‌شود تا طبق گزارش سلامت نیوزو بر اساس نتایج یک پیمایش، در میان 370 نفر از دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه تهران در سال‌های اخیر، سطوح بالای استرس در بین دانشجویان ساکن در خوابگاه بیش از دانشجویانی باشد که با خانواده زندگی می‌کنند.

بر اساس این تحقیق دلتنگی و دوری از خانواده، قطع شدن حمایت عاطفی از سوی خانواده، کاهش ارتباط با اقوام و بستگان، شرکت نکردن در مراسم و رویدادهای اجتماعی ـ خانوادگی و کمرنگ شدن هنجارها از جمله تبعات زندگی در خوابگاه است.

حمید یعقوبی ، رئیس مرکز مشاوره وزارت علوم و تحقیقات نیز با تایید مشکلات موجود برای دانشجویان شهرستانی بخصوص در ماه‌های ابتدایی تحصیل، خطاب به این دانشجویان می‌گوید: اگر دوری از خانواده برای شما خیلی سخت است به نحوی که نسبت به تحصیل، محیط جدید زندگی و شرایط جدید دلزده و نگران شده‌اید و هر روز دلتان می‌خواهد به محل سکونت قبلی خود برگردید، به مرکز مشاوره مراجعه و کمک‌ حرفه‌ای دریافت کنید.

به گفته وی، بعد از مشکلات تحصیلی، چالش‌هایی مانند سازگاری، استرس دوری از خانواده و غم غربت از جمله مشکلاتی است که دانشجویان تازه وارد دانشگاه با آن مواجه هستند. در این زمینه غم غربت دانشجو اگر خیلی شدید باشد منجر به افسردگی می‌شود، وگرنه حالت گذاری است و حالت گذار نیز سخت است. بر این اساس در مراکز مشاوره سعی می‌شود به آنها کمک شود تا این دوران را راحت‌تر بگذرانند.

وی خطاب به دانشجویان سال اولی خوابگاهی که از خانواده‌های خود دور هستند، به ایسنا می گوید: در این دوران سعی کنند ارتباط بیشتری با خانواده داشته و یادگاری‌های یادآور محیط‌های آشنا همچون شهر و خانه قبلی را با خود همراه داشته باشند و گوشه‌گیری نکنند.

به رغم تاکید بر حل مشکلات روحی دانشجویان در مراکز مشاوره، برخی دانشجویان نگرانند که مراجعه به این مراکز و بیان مشکلات روحی باعث شود تا در دانشگاه برچسب افسرده و روانی بخورند.یکی از این مشاوران که نخواست نامش نوشته شود می‌گوید: ما در گفت‌وگو با دانشجویان به آنان اطمینان می‌دهیم که پرونده‌شان کاملا سری خواهد بود و در اختیار هیچ کس حتی عالی‌ترین مقامات دانشگاه قرار نمی‌گیرد.به گفته این مشاور، بیشتر مراجعه‌کنندگان دختران و پسران زیر 21 سال هستند که در انطباق خود با محیط زندگی جدید مشکل پیدا کرده‌اند یا با هم اتاقی خود اختلاف سلیقه شدید دارند.با تمام اینها گفته می‌شود که مشکلات روحی دانشجویان جدیدالورود تابعی است از خلقیات درونی آنان، به همین دلیل به آنها توصیه می‌شود با همشهریان خود ارتباط برقرار کنند. با هر دانشجوی بیگانه‌ای گرم نگیرند و در صورت تعارف سیگار یا هر خوردنی برای آرام شدن، آن را نپذیرند.

با توجه به این که شمار دانشگاه‌هایی که هر سال خوابگاه ارائه می‌کنند کاهش می‌یابد، تعداد نامشخصی از دانشجویان که معمولا آمارشان در هیچ دانشگاهی ثبت نمی‌شود، مجبورند با داشتن سن کم، اتاق یا خانه کوچکی اجاره کنند که با توجه به اجاره بهای بالای اتاق و واحد آپارتمانی در تهران بسیاری از آنان ناچارند به نقاطی دور از مرکز نقل مکان کنند.

در این میان ترس از تنهایی، نبود امکانات، مدیریت مالی و مخارج منزل برای دانشجویان کم سن تازه وارد سختی‌های بیشتری به همراه دارد.مراکز مشاوره وزارت علوم معمولا به والدین توصیه می‌کنند پیش از اجاره اتاق و تنها گذاشتن فرزندان، از امن بودن واحد مسکونی و همسایه‌ها مطمئن شوند و تا حد امکان با همسایه‌های اطراف او ارتباط داشته باشند. دائم با فرزندشان در ارتباط باشند و هر ماه چند بار به او سر بزنند، حتی با دوست یا آشنایی مطمئن اتاق مشترک اجاره کنند و...

به هر حال ورود دانشجویان جدید کم سن و سال به شهرهای بزرگ، هر سال با دشواری‌هایی روبه‌روست که بی‌توجهی به آن می‌تواند در برخی که توان سازگاری کمتری دارند به بحران‌های روحی منتهی شود، خانواده‌ها و مراکز مشاوره در کاهش این دشواری‌ها نقش مهم‌تری دارند؛ چرا که دانشجویان مستعد شهرستانی به دلیل نبود امکانات کافی برای ادامه تحصیل راهی جز مهاجرت به شهرهای بزرگ و تحصیل در دانشگاه‌های معتبر ندارند.

کتایون مصری‌ 
‌گروه جامعه