پسماندهای فضایی درحال تبدیل شدن به یک معضل بزرگ جهانی هستند

جمعیت پسماندهای فضایی در مرحله خطر

از آغازین روزهای عصر فضا که با پرواز تاریخی ماهواره اسپوتنیک آغاز گردید تا امروز که دست ساخته‌های بشر از مرزهای منظومه شمسی گذشته و وارد فضای بین ستاره‌ای شده‌اند، عادت زشت بشر برای دور ریختن زباله‌هایش، چهره زیبای فضا را مخدوش و ناامن کرده است. پسماندهای فضایی به بخشی از ملزومات و تجهیزات فضایی بشر گفته می‌شود که عمر مفیدشان تمام شده و در مدار خود در فضا سرگردان هستند.

کد خبر: ۴۲۹۰۲۰

آنچه این زباله‌ها را خطرناک می‌کند سرعت‌ مداری نهفته در فیزیک حرکتی آنها است که در صورت برخورد با محموله‌های فضایی سرنشین دار یا رباتیک می‌توانند موجبات خرابی یا حتی انهدام آنها را فراهم آورند. سرعت متوسط یک پسماند فضایی که در ارتفاع 350 کیلومتری زمین حرکت می‌کند، حدود 30 هزار کیلومتر بر ساعت است. تاریخ پسماندهای فضایی به قدمت تاریخ فعالیت‌های فضایی بشر است، اما آنچه امروزه و پس از گذشت 50 سال از آغاز آلودگی فضا به دست بشر شرایط را بحرانی کرده، افزایش چشمگیر جمعیت پسماندهای فضایی و گذر آمار آن از مرز خطر است.

سازمان‌های فضایی دنیا و از جمله ناسا امروزه مشخصات مداری بالغ بر 330 هزار پسماند فضایی را جمع‌آوری کرده و دائم مسیر حرکت آنها را دنبال می‌کنند تا از برخورد مرگبار این زباله‌های سرگردان با ماهواره‌های گران‌قیمت و فضانوردان جلوگیری کنند. اما متخصصان معتقدند جمعیت واقعی پسماندهای فضایی سر به میلیون‌ها قطعه می‌زند که برخی از آنها آنقدر کوچکند که نمی‌توان از روی زمین آنها را مشاهده کرد.

جمعیت فراوان و روزافزون و پراکندگی پسماندهای فضایی در ارتفاعات مختلف و مدارهای گوناگون اطراف زمین کار جمع‌آوری و انتقال این حجم انبوه زباله را تحت هر شرایطی ناممکن ساخته است. دانشمندان معتقدند در برخورد با مشکل زباله‌های فضایی تنها می‌توان به راهکارهایی مبتنی بر اجتناب از رویارویی با آنها فکر کرد.

مرکز ملی پژوهش ایالات متحده آمریکا اعلام کرد شبیه‌سازی‌های کامپیوتری مشخص کرده که جمعیت و پراکندگی مداری پسماندهای فضایی از مرحله خطرناک عبور کرده و از این به بعد ریسک هر گونه عملیات فضایی در مدارهای اطراف زمین اعم از سرنشین دار و رباتیک بشدت افزایش پیدا خواهد کرد.

4 سال گذشته 4 رویداد که یکی از آنها عمدی بود باعث رشد چند برابری جمعیت پسماندهای فضایی شد که تمامی ‌تلاش‌های قبلی برای کنترل جمعیت آن را با شکست روبه‌رو کرد. اولین رویداد، آزمایش موشک ضدماهواره چینی‌ها در سال86 بود که طی آن یک ماهواره هواشناسی ازکارافتاده خودشان را در مدار هدف قرار دادند و این انفجار، ماهواره را به هزاران تکه کوچک و بزرگ تبدیل کرد. 2 سال بعد یک تصادم ناخواسته بین 2 ماهواره از کار افتاده و خارج از کنترل روی داد که مجددا جمعیت پسماندهای فضایی را به‌طور ناگهانی افزایش داد.

افزایش ریسک سفر به فضا و استفاده از امکانات آن بازار نوظهور فعالیت‌های فضایی را با مشکل بزرگی روبه‌رو خواهد کرد که به دلیل افزایش قیمت‌های خدمات فضایی، مشتریان را به سوی دیگر راهکارهای ممکن سوق خواهد داد. امروزه بازار خدمات فضایی شامل ماهواره‌های مخابراتی، ناوبری و سنجش از دور، حجمی‌ بالغ بر 300 میلیارد دلار را شامل می‌شود که هر گونه اختلالی در آن می‌تواند موجب مخدوش شدن فعالیت‌های عادی زندگی بشر گردد. به نظر می‌رسد مشکل پسماندهای فضایی یک معضل بزرگ جهانی است که هر چند ملت‌های زیادی در ایجاد آن نقشی نداشته‌اند، اما مشکلاتش گریبانگیر همه ساکنان سیاره زمین خواهد بود. حل این مشکل جهانی به راهکارهای فناورانه، تغییر حقوق بین‌المللی استفاده از فضا، تعامل بیشتر بین دولت‌ها و صد البته فشار ملت‌ها نیاز دارد تا فضا همچنان میراث بشریت باقی بماند و بتوان با بهره‌برداری صحیح از این نعمت خدادادی، زمینه توسعه پایدار و رفاه کشورها را فراهم آورد.