گریز نسل جوان اصفهانی از بافت فرش

اکبر عبداللهی که 50 سال از عمرش را پای دار قالی و ترویج هنر قالیبافی گذاشته است، می‌گوید: فروشنده‌هایی را سراغ دارم که همه زندگی‌شان را فروخته‌اند تا کسب و کاری راه بیندازند، اما آنها هم این روزها بیکارند و در آستانه ورشکستگی و کسی نیست که به داد آنان برسد. وقتی فرش، به فروش نرسد، مسلما تولیدکننده هم دیگر تمایلی به بافتن این گونه فرش‌ها ندارد، در پی آن قالیباف هم بیکار می‌شود و کل این چرخه دست به دست هم می‌دهند تا فرش دستباف اصفهان دیگر نفس نکشد و جای آن را فرش‌های کپی شده وارداتی و بی‌ارزش بگیرد.

رئیس اتحادیه صنف تولیدکنندگان فرش دستباف اصفهان که بشدت نگران نابودی فرش دستباف اصفهان است، به «جام‌جم» می‌گوید: فرش دستباف اصفهان سال‌هاست که دوران بحران خود را سپری می‌کند و اگر برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود، طولی نمی‌کشد که این صنعت نابود شده و با خود چرخه تولید را به نابودی می‌کشد و بافنده، تولیدکننده، رنگرز، طراح، نقاش و... را خانه‌نشین می‌کند.

باقر صیرفیان می‌افزاید: در گذشته به قالیبافی به عنوان یک هنر نگاه می‌شد، اما امروز بسیاری از نسل جوان ما حتی نمی‌خواهند از پدر یا مادر آنها به عنوان قالیباف نام برده شود و این باعث شده است قالیبافان این استان را زنانی تشکیل دهند که اکنون 40 تا 60 ساله‌اند و دیگر توانایی گذشته خود را ندارند.

وی گریزان بودن نسل جوان از بافتن فرش را یکی از عوامل نابودی فرش دستباف اصفهان دانسته و تصریح می‌کند: در حال حاضر از کل جمعیت استان اصفهان، 480 هزار نفر به شغل بافندگی مشغول هستند و سالانه حدود 600 هزار مترمربع فرش در کل استان تولید می‌شود و این در حالی است که متاسفانه بازار فرش دستباف به رکود نشسته و سال‌هاست که رونق گذشته خود را ندارد.

صیرفیان با بیان این که گران شدن مواد اولیه، ارزان بودن دستمزد بافندگان ورکود بازار جهانی، بشدت بر فرش دستباف تاثیر منفی گذاشته است، تاکید می‌کند: طولی نخواهد کشید که این وضعیت دار قالی را در اصفهان بر زمین می‌کشد و واردات بی‌کیفیت و فاقد ارزش جایگزین آن می‌شود.

وی با بیان این که برای برون رفت این صنعت و حل مشکلات آن باید از داخل کشور شروع کرد و سپس به بحث صادرات، کپی‌برداری‌ها، سرقت طرح‌ها و نقشه‌های قالی این استان رسید، می‌گوید: اگر حمایت دولت از این صنعت بیشتر شود به یقین بار بزرگی از دوش تولیدکننده، بافنده و فعالان این صنف برداشته می‌شود، البته اگر همزمان به بحث صادرات فرش دستباف نیز توجه بیشتری شود، هنر این خطه کمتر مورد سرقت و تخریب قرار می‌گیرد.

وی همچنین با اشاره به بحث بازاریابی فرش دستباف نیز می‌گوید: متاسفانه در نمایشگاه‌هایی که در خارج از کشور برگزار می‌شود یا در بحث بازارسنجی جهانی، معمولا افرادی از کشورمان شرکت می‌کنند که اصلا تخصصی ندارند و حتی فرش دستباف، طرح، نقشه و رنگ آن را نمی‌شناسند که به یقین با این وضعیت نه‌تنها نیازسنجی نمی‌شود بلکه فقط هزینه‌هایی کلان بر باد می‌رود.

عضو کمیسیون فنی اتحادیه صنف تولیدکنندگان فرش دستباف اصفهان نیز در همین رابطه می‌گوید: در کنار بحث بازارسنجی و ضعف‌هایی که در این حوزه مشهود است باید به این نکته هم اشاره کرد که درکشور ما نهاد مشخصی برای حفظ طرح‌ها و نقشه‌های قالی دستباف وجود ندارد و این مساله باعث شده که براحتی طرح‌های ما به سرقت برود و بعد تولیدکننده شاهد فرش‌هایی باشد که با سرقت و کپی از طرح‌ها یا سبک‌های داخلی، وارد کشور شده و با قیمتی نازل به فروش می‌رسد.

سیدمحمد موعیری می‌افزاید: ایران در تولید، نوآوری، طرح و نقشه، رنگ و هارمونی فرش دستباف توانمندی‌های بی‌نظیری دارد و بی اغراق می‌توان گفت که فرش دستباف ایرانی در دنیا بی‌مانند است، اما متاسفانه به خاطر نبود قانونی برای حفظ نقشه‌ها و نبود ضمانت‌های لازم در این حوزه، هر روز آمار سرقت و کپی از فرش ایران و اصفهان بالا می‌رود و برگ برنده بازار به دست کسانی می‌افتد که ایرانی و از این آب و خاک نیستند.

وی ادامه می‌دهد: تاکنون حرف و حدیث‌های فراوانی درباره انحصاری کردن طرح‌ها و نقشه‌های فرش دستباف زده شده است، اما گویا تمایلی در این خصوص از سوی مسوولان وجود ندارد و قرار نیست برای این مهم اقدامی اساسی شود در حالی که اگر بخواهد این روند همچنان به قوت خود ادامه یابد سردرگمی تولیدکننده و بی‌انگیزگی طراح و نقاش اصفهانی و ایرانی روز به روز بیشتر می‌شود و طولی نخواهند کشید که باید این صنعت را به همان‌هایی واگذار کنیم که کپی از فرش ایرانی را خوب بلدند.

دبیر فنی اتحادیه صنف تولیدکنندگان فرش دستباف اصفهان نیز با بیان این که فرش دستباف اصفهان نه فقط در نقشه و طرح که در حوزه رنگ هم با مشکلات فراوانی روبه‌روست، می‌گوید: رنگ مورد استفاده در قالی دستباف این استان چند سالی است که از حیث جنس و مواد آن ضعیف شده و این ضعف، ثبات رنگ در فرش را خدشه‌دار کرده است. محمود محقق می‌افزاید: متاسفانه بیشتر رنگ‌هایی که وارد کشور می‌شود، چینی است، کیفیت ندارد و این باعث شده که رنگ به کار رفته در فرش نتواند سلیقه مخاطب را پاسخگو باشد.

سعید عصاچی ، عضو هیات رئیسه اتحادیه صنف تولیدکنندگان فرش دستباف اصفهان نیز نبود مواد اولیه در بازار را در کنار رنگ‌های بی‌کیفیت عامل نابودی فرش دستباف اصفهان می‌داند و تصریح می کند: متاسفانه کیفیت پایین مواد اولیه، قیمت بالای آن و نبود این مواد در بازار باعث شده است که صنعت فرش متضرر شده و آینده روشنی نداشته باشد.

آسیه اسدپور / جام‌جم اصفهان