ابرها بر فراز دریاچه ارومیه به ما درس می‌دهند

حالا بعد از گذشت حدود یک‌سال، باز در منابع خبری گوناگون و از قول برخی از ارشدترین مدیران مسوول می‌خوانیم که در اردیبهشت ماه سال 1390، سطح آب دریاچه ارومیه بین 40 تا 70 سانتی‌متر افزایش یافته است.

مثلا معاون اداره کل محیط زیست استان آذربایجان غربی در 4 اردیبهشت ماه سال جاری خبر از افزایش 40 سانتی متری سطح آب دریاچه ارومیه می‌دهد. 2 روز بعد از او، ارسلان هاشمی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی این رقم را 50 سانتی متر عنوان کرد و مهم‌تر آن که افزایش بارندگی را حاصل شلیک 600 گلوله یدور نقره طی عملیات بارورسازی ابرها در حوضه آبخیز دریاچه ارومیه دانست.

کار به جایی رسید که محمدمهدی جوادیان‌زاده، مدیر مرکز ملی تحقیقات و بارورسازی ابرها در 13 اردیبهشت صراحتا از نقش 20 درصدی بارورسازی ابرها در افزایش بارندگی‌های اخیر حوضه آبخیز دریاچه ارومیه خبر داد. حتی در 21 اردیبهشت، این میزان افزایش تا 70 سانتی متر و توسط رئیس مرکز تحقیقات آرتمیای کشور پیشی گرفت و ظاهراً خبرهای مبنی بر افزایش سطح تراز دریاچه ارومیه چنان در حال اوج گرفتن بود که این نگرانی را ممکن بود نزد، یک ناظر بی طرف به وجود آورد که نکند موجودیت شهر ارومیه در خطر زیر آب رفتن قرار بگیرد؟! جالب تر این که نزدیک به یک سال قبل نیز همین رئیس مرکز تحقیقات آرتمیای کشور ـ آقای دکتر یوسفعلی اسدپور ـ از افزایش 70 سانتی‌متری سطح آب دریاچه ارومیه خبر داده بود!

آنچه که در این میان و درهیاهوی این خبرهای بارورسازانه ابری ظاهرا فراموش شده بود طرح این پرسش ساده بود که آیا میزان ریزش‌های آسمانی رخ داده در بازه زمانی مورد نظر، نسبت به مدت مشابه سال قبل و یا میانگین درازمدت آن افزایشی را نشان می‌دهد که حالا بخواهیم آن افزایش را به بارورسازی ابرها ربط دهیم یا خیر؟ از آن مهم تر، آیا واقعاً سطح آب دریاچه ارومیه نسبت به مدت مشابه سال قبل آن افزایش یافته است؟

راست آن است که شوربختانه باید اعتراف کنیم که پاسخ هر دو پرسش منفی است. کافی است نگاهی به بررسی‌های بهروز حسنی مهمویی بیندازیم تا متوجه شویم که نه تنها سطح دریاچه ارومیه در اردیبهشت سال 90 افزایش واقعی نداشته است، بلکه نسبت به اردیبهشت سال 1389، حدود 250 کیلومتر از وسعت دریاچه به دلیل کاهش ارتفاع سطح آب به میزان حدود 31 سانتی‌متر کمتر هم شده است!

به دیگر سخن، بررسی داده‌های هواشناسی نشان می‌دهد که در اغلب سال‌ها، میزان ریزش‌های آسمانی در اوایل اردیبهشت افزایش یافته و در اواسط یا اواخر آن به بیشینه خود رسیده است و آن‌گاه دوباره کاهش می‌یابد.

بنابراین مسوولان بارورسازی ابرها و بقیه مدیرانی که دوست دارند فقط خبرهای خوش با تاریخ مصرف آنی بدهند، بهتر است شلیک گلوله‌های یدور نقره خود را به فصل تابستان انتقال دهند تا همه باور کنند که این عملیات گران تا چه اندازه به افزایش بارندگی واقعی حوضه کمک کرده است.

تا آن زمان بهتر است از این درس تلخ عبرت گرفته و بیش از این اعتماد مردم را نسبت به ادعاهای آبی خویش کم‌رنگ و کم‌رنگ‌تر نسازیم؛ زیرا حقیقت عریانی که همچنان چون پتک دارد بر سر زیستمندان حوضه آبخیز دریاچه ارومیه کوبیده می‌شود، حکایت از جدی شدن خطر سونامی 8 میلیارد تنی کویر ارومیه دارد! ندارد؟