زندگی درام‌نویسان بر آثارشان تاثیر دارد

کتاب درام نویسان جهان در زمانی نوشته شد که دانشجویان و فرهیختگان، هیچ یک از کتاب‌های فعلی در زمینه تاریخ تئاتر را در اختیار نداشتند. من نیز در دوران دانشجویی بین سال‌های 50 تا 55 عملا به چنین کتاب‌هایی دسترسی نداشتم. در آن زمان استادان ما بعضی صفحات نمایشنامه را ترجمه می‌کردند و در اختیار ما قرار می‌دادند. در واقع انگیزه نوشتن این کتاب از همان زمان دانشجویی در من ایجاد شد. برایم جالب بود تا درباره آن دسته از نمایشنامه‌نویسانی کتاب بنویسم که بازتاب زندگی‌شان را در آثارشان می‌توانم ببینم.

از همان زمان دانشجویی بررسی زندگی افراد برای من بسیار جالب بود. زندگی شخصی مانند ویلیام شکسپیر حتما در آثارش تاثیر گذاشته است. او در سال‌های جوانی‌اش با استعدادی فوق‌العاده‌، آثار کمدی زیادی را ‌نوشت. اما 2 اتفاق او را از انسانی با طبع بذله‌گو به شکسپیری دردمند تبدیل کرد. یکی از آن دو اتفاق از دست دادن پسر 11 ساله‌اش بود و دیگری شیوع طاعون در انگلستان آن دوره؛ تا جایی که خودش در نمایشنامه مکبث می‌گوید: زندگی،داستانی است لبریز از خشم و هیاهو، که از زبان ابلهی حکایت می‌شود و معنای آن هیچ است. پس وقتی ما زندگی یک هنرمند نمایشنامه‌نویس را بررسی می‌کنیم،‌ گاهی می‌بینیم او در این سیر به فیلسوفی تمام عیار تبدیل می‌شود.

اگرچه در آن زمان کتاب به اندازه کافی نبود، اما ما دائم مشغول مطالعه بودیم. در آن زمان تعداد محدودی نمایشنامه ترجمه شده بود که به دست ما می‌رسید و ما واقعا آنها را می‌خواندیم. امروز می‌بینیم که ناشرانی مانند قطره و... کتاب‌های زیادی در زمینه نمایشنامه نویسی به چاپ می‌رسانند. اما با وجود تنوع آثار تالیفی و ترجمه، مطالعه دانشجویان و جوانان ما کمتر شده است. جوانان امروز در بمبارانی از اطلاعات قرار دارند. رسانه‌های مختلف برای اطلاع رسانی در خدمت جوانان هستند که موجب می‌شود گرایش آنها به مطالعه کاهش پیدا کند؛ اما در زمان ما مطالعه یک فریضه بود که با ولع آنها را برای مطالعه واقعی تهیه می‌کردیم.

ارجاع به زندگی هر یک از این نمایشنامه‌نویسان موجب می‌شود تا من به طرف مطالعه آثار هر کدام از آنان گرایش پیدا کنم. همین عوامل باعث شده تا در این کتاب هم زندگینامه اشخاص و هم اطلاعاتی کلی درباره خود نمایشنامه و حتی تحلیلی کوتاه درباره آن در اختیار مخاطب قرار بگیرد. استقبال مردم هم از این کتاب نشان داد که نوشتن از زندگینامه درام‌نویسان جهان برای خوانندگان اهمیت زیادی دارد تا بتوانند تاثیر شرایط زندگی و اجتماع را در آثاری که از آنها دیده‌اند، تشخیص دهند. مثلا برتولت برشت در زمانی که نازی‌ها سلطه خود را بر آلمان گسترش دادند، مجبور شد کشورش را ترک کند، آن هم در شرایطی که کتاب‌ها و دوستانش را از بین می‌بردند. این شرایط او را به جایی رساند که می‌گفت من باید قبل از عوض کردن کفشم‌هایم، کشورم را عوض می‌کردم. تمام فرارها و گریزهای او در نمایشنامه‌هایش گنجانده شده است و فهم علت این مسائل مستلزم شناخت زندگی برشت است. کتاب درام نویسان جهان مرجعی است برای کسانی که نمایش‌های این هنرمندان را می‌بینند و تمایل پیدا می‌کنند تا درباره زندگی‌نامه آنها نیز اطلاعاتی داشته باشند. البته به طور کلی دو نظر در این باره وجود دارد. عده‌ای معتقدند که با خواندن آثار بعضی از نمایشنامه‌نویسان می‌توان به حیات و زندگی آنان دست یافت. عده‌ای هم معتقدند که زندگی شخصی هنرمندان شاخصه‌هایی از مسائل زمانشان را نشان می‌دهد. هر دو نظر هم اهمیت دارد و انتخاب هر یک از این روش‌ها بستگی دارد به این که شخص بخواهد از کدام منظر به مسائل نگاه کند.

محور بحث من ادبیات نمایشی بود. ادبیاتی که توسط نمایشنامه‌نویسان به جهان عرضه می‌شود. از این منظر ما صاحب جهان وسیع ادبیات دراماتیک می‌شویم. در دانشگاه‌ها امروزه رشته‌ای به نام ادبیات نمایشی هم هست. دانشجویان این رشته قفسه‌ای از گنجینه‌های ادبیات نمایشی را در اختیار دارند. نکته مهم این است که مطالعه چنین کتاب‌هایی می‌تواند سطح فکری نمایشنامه‌نویسان را نیز ارتقا دهد.