شبی که مردم اسفنجان کوفته می‌خورند

این مراسم سنتی همه ساله توسط اهالی روستا به صورت زنده برگزار می‌شود و یادآور زنده نگهداشتن رسمی دیرین از گوشه‌ای از مرز و بوم این دیار کهن است.

جواد خسروی، دهیار روستای اسفنجان در این خصوص اظهار کرد: سال‌های سال است که مردم این روستا معتقدند برای بیمه کردن محصولات زراعی و باغی خود در برابر باد‌شدید و حوادث طبیعی باید قربانی بدهند.

وی افزود: طبق گفته‌های ریش سفیدان و نیز مشاهدات عینی همه ساله 3 روز از این ایام باد شدیدی شروع به وزیدن می‌کند، لذا برای کاهش خسارات و نیز مصون ماندن از وقوع حوادث طبیعی چون سیل، سرمازدگی و... باید قربانی بدهند.

وی افزود: در این جهت همه ساله روز پنجشنبه نزدیک به سی و ششمین روز از آغاز سال جدید، طی مراسم خاصی اهالی و ریش سفیدان روستا اقدام به قربانی کردن گاو بزرگی می‌کنند.

وی افزود: روز برگزاری مراسم، اهالی روستا قربانی را از طویله درآورده و آن را در حال خواندن دعای توسل و صلوات‌گویان در کوی و برزن می‌گردانند. در این هنگام هرکسی نذری و حاجتی داشته باشد به آن قربانی می‌بندد؛ چرا که قربانی را فدیه‌ای برای مهار باد سهمگین و حوادث ناخوشایند طبیعی می‌دانند تا هر نوع گزندی را از خانه و کاشانه و به طور کلی از کل روستا دور سازد.

دهیار روستای اسفنجان گفت: نذرها از سوی جوانانی که از قبل تعیین شده‌اند در کیسه‌هایی جمع‌آوری می‌شود. دستمال‌ها و هرآنچه را که نذرکنندگان داده‌اند به گردن قربانی می‌بندند. پس از عبور دادن قربانی از تمام محلات روستا بر‌تعداد مشایعت‌کنندگان افزوده می‌شود. نزدیکی‌های ظهر سپس قربانی را به سوی قنات پر آب و مقدس (عید آوا) هدایت کرده تا قربانی را سیراب کنند. این امر به آن منظور است که پرآبی و طراوت همیشه در قنات ادامه یابد و به تبع آن شادابی و حیات در روستا ادامه داشته باشد.

وی ادامه داد: بعد از آن قربانی را به سوی زیارتگاه «پیرسنگ» که در جنوب شرقی روستا واقع شده می‌برند. همراهان و اهالی روستا، قربانی را 3 مرتبه دور بقعه و سنگ مقدس «پیرسنگ» می‌گردانند و بعد به سوی «قوربان داغی» (کوه قربانگاه) که تقریبا در ۲ کیلومتری زیارتگاه «پیرسنگ» واقع است، حرکت می‌کنند و پس از عبور از تپه‌ها و دره‌ها به‌قربانگاه می‌رسند.

قبل از رسیدن جمعیت، عده‌ای از جوانان روستا، از «قربانگاه» تا «نشانگاه» که حدود ۲۰ تا ۳۰ قدم است، جویی حفر می‌کنند تا خون قربانی در آن جریان یابد. در فاصله‌ای که قصاب به کمک جوانان، قربانی را رو به قبله می‌خواباند روحانی روستا مشغول خواندن آیاتی از قرآن و دعا برای قبولی نذر می‌شود. پس از دعای همگانی با سلام و صلوات، قصاب قربانی را ذبح می‌کند. خون جاری شده آرام آرام در بستر جوی جاری می‌شود و چنانچه خون به نشانگاه برسد، مردم با شادمانی مطمئن می‌شوند که قربانیشان قبول شده و آن سال خشکسالی نخواهند داشت.خسروی تصریح کرد: البته باید اظهار کرد، بعد از برگزاری مراسم تا 72 ساعت فرصت دارند تا باران و نعمت الهی شامل حال روستاییان شود و اگر باران نبارد این مراسم دوباره تکرار خواهد شد.

وی افزود: بعد از مراسم، گوشت قربانی بین 4 هزار و 200 روستایی اسفنجان و حتی روستاهای اطراف که در تهیه قربانی مشارکت داشتند، تقسیم می‌شود و نکته جالب اینجاست که آن شب همه اهالی موظفند از گوشت قربانی غذای محلی کوفته پخته و میل کنند.

اسفنجان، روستای آباد و حاصلخیزی است که از توابع بخش مرکزی شهرستان اسکو و مرکز دهستان سهند بوده و در دامنه رشته کوه‌های سهند غربی و در ۶ کیلومتری جنوب‌شرقی اسکو بر سر راه اسکو و روستای تاریخی و فرهنگی کندوان قرار گرفته است.

سعیده دلال‌علیپور‌ /‌ جام‌جم تبریز