توطئه‌ای جدید برای ربودن ذخایر گازی منطقه

همین مساله باعث شد تا در کنار مورد توجه قرار گرفتن گاز ترکمنستان خط لوله ترانس خزر نیز مورد توجه بیشتری قرار گیرد. در این میان در چند ماه گذشته سفرهای پنهان و آشکار مقامات اروپایی به ترکمنستان و مذاکرات بین طرف‌ها و کشور‌های منطقه در تسریع و به جریان انداختن دوباره این خط لوله ادامه داشته و ترکمنستان نیز در این راه کوشیده است تا در کنار برقراری همایش‌ها و رایزنی‌هایی با سایر کشورهای خارجی دیپلماسی فعالی را در این میان از خود نشان دهد.

تا قبل از به قدرت رسیدن قربان قلی بردی محمداف، مراد نیازاف رئیس‌جمهور این کشور عملا طرح ترانس خزر را مورد توجه قرار نمی‌داد. اما با روی کار آمدن محمداف تلاش‌های وی در دیپلماسی انرژی باعث شد تا در دوره‌هایی نیز وی سخن از طرح خط لوله ترانس خزر بزند. در این راستا قربان قلی بردی محمداف در نشست سران خزر در باکو در نوامبر2010 اعلام کرد جالب‌ترین راه از لحاظ تجاری مالی و زیرساختی احداث خط لوله از بستر دریای خزر است. گذشته از این نیز وی اعلام کرد که ساخت خط لوله از بستر دریای خزر تنها با توافق آن کشورهایی صورت خواهد گرفت که خط لوله از قسمت‌های متعلق به آنها می‌گذرد.

وی همچنین اظهار کرد ایجاد خط لوله از بستر دریای خزر جذاب‌ترین راه صادرات گاز ترکمنستان به اروپا خواهد بود. این در حالی است که ترکمنستان در یک سال گذشته کوشیده است تا در سایه حمایت‌های کشورهایی نظیر جمهوری آذربایجان و اتحادیه اروپا نگاه جدی‌تری به این طرح داشته باشد چنانچه تاکید مشترک و چندی پیش رئیس‌جمهور ترکمنستان و رئیس کمیسیون اقتصادی اروپا بر صدور گاز این جمهوری از مسیر دریای خزر به اروپا و اشاره‌های سایر مقامات ترکمنی بیانگر اراده این کشور برای امضای قرارداد این خط لوله با مشارکت غربی‌هاست.

از سال‌ها قبل این غرب و اتحادیه اروپا بود که با توجه به 2 عامل می‌کوشید تا طرح ترانس خزر را مورد توجه جدی قرار دهد. نخست این‌که روسیه بزرگ‌ترین تامین‌کننده منابع انرژی مصرفی اتحادیه اروپا بود و افزایش سهم روسیه و میدانداری روس‌ها در این زمینه خطری برای اروپا تلقی می‌شد، چه این‌که روس‌ها می‌توانستند از سلاح گازی خود استفاده کنند. دوم این‌که با توجه به اهرم فشار بر ایران، غرب می‌کوشید تا ایران را از هر گونه مزایای ترانزیتی گاز ترکمنستان محروم کند.

از سوی دیگر ،هر چند اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها به نیکی به موانع و چالش‌های این خط لوله آگاهی دارند، اما تلاش می‌کنند تا با استفاده از توان خود این طرح را به اجرا درآورند. در این میان قابل توجه خواهد بود که اروپایی‌ها به آن اندازه به این طرح خوشبین شده‌اند که کمیسر انرژی اتحادیه اروپا خبر داده است در ظرف ۲ تا ۳ سال آینده اتحادیه اروپا گاز دریای خزر را دریافت خواهد کرد. بی‌شک اختلاف مداوم 2 کشور ترکمنستان و جمهوری آذربایجان بر سر منابع انرژی در دریای خزر همچنان به عنوان مانعی در راه خط لوله ترانس خزر مطرح است. علاوه بر این نیز از گذشته تا به حال طرح خط لوله ترانس خزر با چالش‌هایی روبه‌رو بوده است؛ چالش‌هایی که تاکنون توانسته است طرح خط لوله را با ناکامی‌ روبه‌رو کند. در این بین اگر به مخالفان عمده این طرح بنگریم باید از ایران و روسیه یاد کرد، 2 کشوری که با در نظر داشتن منافع ملی و سایر ملاحظات حقوقی و... در برابر طرح و اجرای این خط لوله ایستاده‌اند. از یک طرف روس‌ها بر این نظرند که هر نوع خطوط لوله و جریانی از کف و بستر دریای خزر نیازمند رضایت همه کشورهای ساحلی است و کشورهای ساحلی می‌توانند چنین طرح‌هایی را وتو کنند.

از آن گذشته روس‌ها معتقدند که احداث این خط لوله در کنار عدم تعیین رژیم حقوقی دریای خزر از تسلط گازی روسیه بر اروپا می‌کاهد. در این بین ایران نیز بارها اعلام کرده که هیچ قرارداد یا توافق‌نامه دو یا سه‌جانبه کشورهای ساحلی در خصوص دریای خزر از نظر ایران وجاهت حقوقی ندارد و ایران این توافق‌نامه‌ها را به رسمیت نخواهد شناخت، چه این‌که رژیم حقوقی این دریا نیز هنوز مشخص نیست. در این میان آنچه مشخص است هر چند استدلال حقوقی و سیاسی مخالفان تاکنون توانسته است مانع عمده ای در راه اجرای این خط لوله شود، اما باید در نظر داشت که ناکام ماندن قطعی این طرح نیازند تلاش‌های بیشتری است.