سال نو با نگاهی نوتر به خانواده

گفت‌وگو با مردم نشان می‌دهد که هنوز بسیاری، تلقی صحیحی از برنامه زندگی خود در سال جدید ندارند و شروع دوباره را به داشتن وسایل و شغل و ابزار جدید در زندگی محدود می‌کنند، در حالی که آغاز سال نو می‌تواند به منزله بهره‌گیری از فرصت‌های جدید زندگی باشد، فرصت‌هایی که به عشق ورزیدن، بخشیدن و داشتن تعادل در زندگی مشترک کمک کند.

«سال گذشته تصمیم گرفتیم، خانه کلنگی‌مان را بسازیم، به همین خاطر با یک نفر شریک شدیم، شراکتی که قرار بود به داشتن 3 واحد از 6 واحد آپارتمان ساخته شده در بهار امسال بینجامد، اما این شراکت زندگی ما را زیر و رو کرد، به طوری که همسرم سکته کرد و بشدت بیمار شد. بستری شدن او در بیمارستان به مدت 18 روز، ضربه سنگینی به زندگی ما وارد کرد، از آن روز خاطره تلخ و سایه سنگین شراکت سال قبل بر زندگی ما سنگینی می‌کند و نمی‌توانیم فراموش کنیم که به خاطر اشتباه در زندگی چطور همه چیز نقش بر آب شد؟!»

«سال گذشته ازدواج کردم، یعنی با همسرم عقد کردیم و مهریه سنگینی ـ حدود 714 سکه بهار آزادی ـ تعیین کردیم. پدر خانمم آدم سختگیری بود. من هم تازه از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده بودم و دنبال کار می‌گشتم. من همسرم را در بهار سال گذشته در یک فروشگاه دیدم‌ بعد تصمیم گرفتم با او ازدواج کنم. آنقدر به او علاقه‌مند شده بودم که اجازه ندادم درباره او و خانواده‌اش تحقیق کنند. تابستان ازدواج کردیم و بعد از گذشت 2 ماه او مهریه‌اش را به اجرا گذاشت و چون من تازه در یک شرکت ساختمانی استخدام شده بودم، توان دادن مهریه‌اش را نداشتم، کار به دادگاه کشیده شد و حالا با شروع سال جدید هنوز درگیر دادگاه هستیم، اما از آن بدتر این است که او 2 بار پیش از من ازدواج و با همین رویه با درخواست مهریه جدا شده بود و من از این موضوع بی‌خبر بودم و حالا حسرت می‌خورم کاش بیشتر تامل می‌کردم و کاش بیشتر تحقیق می‌کردم و ... .»

هر کدام از ما سرشار از تجربه‌های تلخ و شیرین، فراموش‌شدنی و ناشدنی هستیم. تجربیاتی که گاه مسیر زندگی را تغییر و البته گاهی منحرف می‌کنند. رویدادهایی که خواسته و ناخواسته ما را به عقب می‌کشند و فرصت‌ها را می‌سوزانند و جبرانش بسیار سخت است. با تمام اینها می‌توان سال جدید را به مجالی برای تجربه‌های جدید تعبیر کرد. شاید یک‌سال فرصت کمی برای جبران کامل شکست‌ها باشد، اما آغاز سال جدید می‌تواند آغاز برنامه‌ریزی جدیدتری باشد تا بتدریج از شرایط بد گذشته دور شویم. حسرت گذشته بهترین سرعت‌گیری است که ما را در قفس تجربه‌های تلخ محبوس نگاه می‌دارد.

بسیاری از اختلافات و جر و بحث‌های خانوادگی از وجود سوءتفاهم‌ها حکایت می‌کند، از یک اختلاف ساده که می‌تواند به بحرانی بزرگ تبدیل شود. یکی از سوءتفاهماتی که معمولا به اختلافات دامن می‌زند، از بی‌توجهی و کم‌توجهی به طرف مقابل ناشی می‌شود.

«از وقتی صاحب فرزند شده‌ایم، تمام توجه همسرم به پسرمان معطوف شده. او دیگر مرا نمی‌بیند با من کمتر حرف می‌زند. با پسرمان مشغول است. وقتی چیز مهمی برایش تعریف می‌کنم، اصلا حواسش نیست. دائم به کودکمان نگاه می‌کند. دلم برای روزهایی که با هم بیرون می‌رفتیم و عاشقانه دست هم را می‌گرفتیم و قدم می‌زدیم تنگ شده است.»

«همسرم عاشق ‌کارش است. آدم گرفتاری است، ولی با کارش زندگی می‌کند. او به من نمی‌رسد، حتی وقتی از او می‌خواهم به خانه فامیل و قوم و خویش برویم به نوعی طفره می‌رود، چون بخشی از دفتر کارش در درون خانه است. حتی وقتی با هم شام می‌خوریم با تلفن همراهش صحبت می‌کند و...»

«هیچ‌وقت فکر نمی‌‌کردم، طرز تفکر همسرم تا این حد بسته باشد،‌ همیشه در هر مناسبتی به من پول می‌دهد و می‌گوید برو هر چه دلت خواست بخر، من همیشه تنها به خرید مانتو و روسری و کیف و... می‌روم و او با پول علاقه‌اش را به من نشان می‌دهد در حالی که من از با او بودن لذت می‌برم، من از این که او برایم وسایل مورد نیازم را انتخاب کند لذت می‌برم. تا به حال یک شاخه گل برایم نخریده، اما حاضر است پول صدها شاخه گل را به من بدهد تا از اوچیزی نخواهم. از نظر او و خانواده سنتی‌اش مرد نباید به طور علنی و زبانی به همسرش بگوید دوستش دارد، چون غرور و مردانگی آنان خرد می‌شود. او می‌گوید من با عملم به تو می‌گویم دوستت‌ دارم، اما از نظر من جمله دوستت دارم او که هیچ‌وقت به زبان نرانده ازیک دنیا ارزش بیشتری دارد!»

منیره پرتو، مشاور خانواده در این باره به همسران توصیه می‌کند: «به همسرتان اهمیت بدهید، به رفتارهای مطلوب او توجه کنید، همسرتان باید بداند که شما برای او ارزش قائل هستید. سعی کنید در روابط کلامی، غیر کلامی، عاطفی و تصمیم‌گیری‌های خود به افکار و نیازهای همسرتان توجه کنید و پاسخ درست بدهید.»

توقعات ما از زندگی می‌تواند موتور محرکه ما باشد به همان اندازه برای طی مسیر راه را برما سد کند. در بحث مادی و اقتصادی، سال جدید که سال شدت گرفتن هدفمندی یارانه‌هاست، امکان افزایش قیمت کالاهای اساسی در جامعه بیش از گذشته است. در این سال معقول کردن توقعات، می‌تواند فشار ناشی از رشد قیمت‌ها را کم کند. اگر بتوانیم توقعات‌مان را در مورد چگونگی وجود امور تا اندازه‌ای تغییر دهیم و پذیرای آنچه که هست باشیم، زندگی آرام‌تری خواهیم داشت.

در حقیقت توقعات یکی از عوامل اندوه و استرس ماست، شروع سال جدید با توقعات غیرهمسان با توانایی ما می‌تواند بر مشکلات ما اضافه کند و بر اندوه و استرس درونی ما دامن بزند. در این باره برخی صاحبنظران، انعطاف‌پذیری را پیشنهاد می‌کنند؛ اکرم سالم، مشاور خانواده در مقاله‌ای انعطاف‌پذیری و داشتن رویکردی نرم و قابل انعطاف در زندگی را نشانه مهارتی در برخی افراد می‌داند که باعث کاهش آشوب‌های درون خانوادگی می‌شود.

گذشته از ابعاد مادی زندگی که نیازمند تعدیل توقعات ما برای کاهش اختلافات است در بعد غیراقتصادی هم برحسب توانایی اعضای خانواده باید از آنان انتظار داشت. وجود قوانین خشک و غیرمنعطف در بسیاری از خانواده‌ها، فضا را به پادگانی تبدیل می‌کند که شاید روابط بین اعضای خانواده را غیرعاطفی کند. سالم، مشاور خانواده در این باره می‌نویسد: «چه بسیار همسرانی که اشتباه یکدیگر را حاد می‌کنند و یکدیگر را نمی‌بخشند، این رابطه حتی در مورد اعضای خانواده همسر هم دیده می‌شود، مادر یا خواهر همسر گاه سخنی می‌گوید که نمی‌توانید ببخشید، در حالی که با این روحیه خود را بیش از سایرین آزار می‌‌دهید.»

یادمان نرود شاید سال جدید بهترین فرصت برای بخشیدن خود و دیگران باشد‌، داشتن روحیه بخشش و منعطف در زندگی در روزهای احتمالی سخت آینده ما را آسوده خاطر خواهد کرد. این روحیه نه تنها در جمع خانواده ما که باید در روابط بین اعضای خانواده همسرمان نیز جاری شود، اگر حتی از ایام نوروز برای بخشیدن دیگران استفاده نکرده‌ایم با دور شدن از تب و تاب روزهای عید، بهترین فرصت است که بیشتر به نحوه روابط‌مان با دیگران فکر کنیم.

شما می‌توانید نقش مهمی در شاد کردن دیگران داشته باشید. بسیاری از ما در محیط بیرون از خانه شخصیت جذاب و دوست‌داشتنی داریم، در محیط کار می‌خندیم و دیگران را با شوخی‌هایمان می‌خندانیم، گاهی در جمع دوستان و اقوام شاد و بذله گوییم اما به محض ورود به چارچوب خانه‌مان همه را فراموش می‌کنیم و به شخصی سختگیر، بهانه‌جو و بداخلاق تبدیل می‌شویم!

شروع سال جدید،‌ فرصتی است تا تصمیم بگیریم خوشحال کردن همسر و فرزندانمان را در دستور کار قرار دهیم: خسته نباشی یکی از جملات کلیدی برای شاد کردن همسر است. با همسرتان به خرید بروید، کمتر بهانه بگیرید، با هم به رستوران بروید و حتی یک غذای ساده بخورید، گاهی هدایای کوچکی بخرید و تاریخ تولد همسر و فرزندان‌تان را در تقویم شخصی‌تان یادداشت کنید. گاهی چند شاخه گل بخرید و در گلدان خانه بگذارید یا به دستان همسرتان بدهید. به ظاهرتان حتی برای همسرتان برسید، این ویژگی‌تنها به زنان اختصاص ندارد.

در کارهایتان بیشتر نظم داشته باشید، بویژه در قول‌هایی که به خانواده می‌دهید وفادار بمانید. در خانه با صدای بلند بخندید، باور کنید که صدای خنده شما باعث شادی اعضای خانواده و آرامش آنان می‌شود. هوای خانه‌تان را خوشبو کنید. از قهر کردن با فرزندان و بویژه همسرتان در این سال جدید خودداری کنید و مطمئن باشید که این‌گونه رفتارهای شما بیش از خرید لوازم گران‌قیمت در ذهن اعضای خانواده می‌ماند و از شما تصویر یک مادر یا پدر یا همسر خوب در ذهن‌ها می‌سازد.

بسیاری از آقایان تمایل دارند که مشکلات محیط کار را به درون خانه و خانواده منتقل کنند. با رشد اشتغال زنان و حضور بیشتر آنان در محیط‌های کاری این خصوصیت به آنان هم منتقل شده است.

«دائم با تلفن همراهش با همکارانش صحبت می‌کند، حتی وقتی سر میز شام نشسته‌ایم. وقتی با مشتریان دعوا می‌کند با اخم و عصبانیت به خانه می‌آید و حوصله هیچ‌کس را ندارد، گاهی بی‌حوصله است، چون کارش در اداره نیمه‌تمام مانده و حوصله ندارد با من و فرزندم به مهمانی بیاید.» درست است که محیط کار، خانه دوم ماست و خواه ناخواه بر رفتار ما تاثیر می‌گذارد، اما خانه اول را نباید فدای خانه دوم کرد. به طوری که فراموش کنیم چرا تشکیل خانواده داده و چرا سر کار می‌رویم؟

مهم‌ترین برنامه و دستورالعمل خانواده‌ها در سال 90 می‌تواند مدیریت بحران‌ها و مشاجرات باشد، زندگی خانواده‌ها با عشق آغاز می‌شود، این که چه عواملی این عشق را به جر و بحث‌های کودکانه و لجوجانه وا می‌دارد، نیازمند تامل است. قرار نیست این بگو مگوها خانواده‌ها را به جدایی سوق دهد، اما به طور قطع آرامش خانواده و اعضای آن را مختل خواهد کرد. در مرور مقالات و کتاب‌های مشاوره به راهکارهای جالبی برای این مدیریت برمی‌خوریم.

در بسیاری موارد در بین همسران دلخوری‌هایی ایجاد می‌شود که در چنین مواردی ممکن است ترجیح دهید کمتر با هم صحبت کنید و ترجیح دهید سکوت کنید تا روابط بین شما بغرنج نشود. اما اگر فرزند دارید باید توجه کنید که آنان بخش جدایی‌ناپذیر زندگی شما هستند، پس با وجود دلخوری راه ارتباطی را میان خود و همسرتان باز بگذارید تا فرزندان کمتر احساس فشار کنند.

اگر با همسرتان مشکل دارید، نباید فرزندان را از محبت خود محروم کنید و برایشان مشکلات بین خود و همسرتان را تشریح نکنید. بپذیرید که در هر جر و بحثی دو طرف مقصرند؛ چه در مقام پدر و چه در موضع مادر. گاهی لازم است تسلیم شویم. بعضی از ما تسلیم را به معنی باختن می‌دانیم، در حالی که تسلیم گاه استراتژی مدیریت بحران در خانواده است که البته فقط اختصاص به پدر یا مادر ندارد.

محمدحسین یاوری ـ مشاور خانواده ـ یکی از راه‌های تعدیل ناآرامی‌ها در خانواده را تلاش برای عادت دادن خود به «غر نزدن» می‌داند و می‌گوید: «غر زدن یکی از شیوه‌های تظاهر خشم است که معمولا در هر دو جنس چه زن و چه مرد وجود دارد؛ زنانی که رفتارهای خارج عرف همسرش را به رخ او می‌کشند و مردانی که تمیز نبودن وسایل منزل را بهانه غر زدن می‌دانند و به نوعی طرف مقابل را تحقیر و سرکوب می‌کنند.»

یاوری با تاکید بر این که در بسیاری موارد، غر زدن زمینه را برای مشاجره جدی بین زنان و مردان ایجاد می‌کند، توضیح می‌دهد: «برای کنترل چنین موقعیتی صدایتان را بلند نکنید، وقتی صدایتان از حالت عادی بالاتر برود، حالت تهاجمی طرف مقابل‌تان را افزایش می‌دهد.»

این مشاور تاکید می‌کند: «اشتباهات و خاطرات تلخ گذشته را نبش قبر نکنید، این کار عمق مشاجرات شما را افزایش می‌دهد. چون شما می‌خواهید از این مشاجره به نتیجه مطلوبی برسید و نمی‌خواهید همسرتان را ترور شخصیت کنید، پس بهتر است، آتش بیار معرکه نشوید و با یادآوری خاطرات و اشتباهات گذشته که او مقصر آن است، فقط به پیروزی فکر نکنید.»

عذرخواهی یکی از شجاعانه‌ترین اقدامات برای کاهش دعواها و جر و بحث‌های خانواده‌هاست. از نظر بسیاری از مردان و زنان عذر خواستن، دشوارترین اقدام است که به هیچ وجه حاضر به پذیرش آن نیستند، در حالی که واژه ساده متاسفم می‌تواند از بحران‌های بعدی در زندگی خانوادگی خود و فرزندان‌تان پیشگیری کنید.

به هر حال فصل بهار، فصل تغییر و تحول است، این تغییرات از سوی ما درک نخواهد شد، مگر خودمان را تغییر دهیم چرا که تغییر و تحول خودمان منجر به ایجاد رویه‌های جدید در خانواده‌مان خواهد شد. پرهیز از تجمل و چشم و همچشمی، دوری از دعوا و جر و بحث، به دل نگرفتن و کینه جو نبودن، بخشش و انعطاف نسبت به موقعیت‌های جدید خانواده و پذیرش اشتباهات در کنار تلاش برای موقعیت بهتر از جمله دستورالعمل‌های داشتن یک خانواده موفق در سال جدید است.

اگر در سال جدید همچنان کینه قوم و خویشی را در دل دارید، شروع فصل جدید بهترین زمان برای گذشتن و پیشقدم شدن است، بویژه اگر این افراد، از افراد نزدیک به همسرتان هستند. این اقدام شما گره و علاقه بین شما و همسرتان را محکم‌تر خواهد کرد.از سوی دیگر توجه به زیردست‌ها و مستمندان از عادات پسندیده دینی و عرفی ماست که در سال جدید می‌تواند جزو برنامه‌های ما باشد تا از این طریق فرزندان ما هم آموزش مستقیم ببینند. برای شروع عادات خوب هیچ‌گاه دیر نیست بویژه اگر این شروع به آغاز سال نو و فصل تغییر و نو شدن باشد.

کتایون مصری