نوروز و جشن سمنو‌پزان در قزوین

می‌توان از خنده پرکرشمه پسته‌ها و از دلبری بادام‌های زمینی و هوایی و هندی و... نوشت.

همین‌طور می‌توان سطرها از پاسداشت آیین‌ها، رسم‌ها و جشن‌های این روزها که ریشه در تاریخ باستان و مذهب‌مان دارند گفت و هر بار رنگ و بویی جدید به آنها داد. حتی می‌توان از فراموشی آیین‌ها، ترس به دل راه داد، این آیین‌ها در جای جای این سرزمین که پر از رسم‌ها و سنت‌های ماندگارند، رنگ و بوی خاص هر دیار را دارد.

در این میان «نوروز» و روزهای آغاز سال نو به عنوان با شکوه‌ترین جشن باستانی ایرانیان هزاران سال است با برپایی آیین‌های ویژه در ایران زمین برگزار می‌شود. از این‌رو امسال استان قزوین نیز ـ که ریشه در تاریخ و فرهنگ این سرزمین دارد- همزمان با دیگر استان‌های کشور جشن جهانی نوروز را برگزار می‌کند و با تزئین شهر و میادین با سفره‌‌های هفت‌سین،‌ برنامه شاهنامه‌خوانی، اجرای موسیقی نواحی، برگزاری نمایشگاه عکس،‌ اجرای نمایش عروسکی، برگزاری مسابقات عکاسی و نقاشی، اجرای سنت‌هایی مانند سمنوپزان و کوسه ‌گلین به استقبال نوروز می‌رود.

وقتی پاسداشت آیین‌های ملی و باستانی رنگ و بوی مذهبی و اعتقادی به خود می‌‌گیرند، در کنار ماندگاری بیشتر، طرفداران این آیین‌ها و در پی آن حفظ و سپردنشان به دست‌آیندگان بیش از پیش نمود می‌یابد. در این میان یکی از سنت‌هایی که از دیرباز در بین قزوینی‌ها مرسوم بوده و خوشبختانه گذر زمان نیز آن را به باد فراموشی نداده، آیین «سمنوپزان» است.

آیینی که هنوز هم در میان قزوینی‌ها و خاصه در محله‌های قدیمی این شهر که رنگ و بوی تاریخی دارند بیشتر از سوی زنان اجرا می‌شود. در جشن نوروزی نیز قرار است زنان در ایام نوروز در بنای تاریخی دولتخانه صفوی (عالی‌قاپو)‌ اقدام به پختن سمنو و برگزاری مراسم سمنوپزان کنند.

به گفته یک کارشناس میراث فرهنگی استان قزوین، مراسم سمنوپزان ازجمله میراث معنوی است که در سال 89 در فهرست میراث معنوی کشور با هدف معرفی آن در سراسر کشور و حتی در بعد بین‌المللی به ثبت رسید که اجرای مراسم آن در نوروز 90 در راستای همین هدف صورت می‌گیرد.

فاطمه آسیابان‌ها توضیح می‌دهد: این مراسم از روز اول تا هفتم فروردین‌ماه صبح‌ها در باغ عالی‌قاپو برگزار می‌شود و علاقه‌مندان می‌توانند ضمن بازدید از بنای تاریخی دولتخانه صفوی در این مراسم شرکت‌ کنند.

«نوروزخوانی» نیز یکی از رسم‌های بسیار قدیمی است که علاوه بر استان‌های دیگر در قزوین نیز برگزار می‌شود.

نواها و بهاریه‌ها در میان مردم این دیار همواره از جایگاه خاصی در جشن‌های نوروزی برخوردار است؛ به گونه‌ای که نوروزخوانی‌ها به عنوان یکی از عناصر پابرجای جشن‌های نوروزی همچنان حفظ شده‌اند.

در سنت نوروزخوانی که این روزها بیشتر در برخی روستاهای منطقه الموت و طالقان برپا می‌شود، مردان و جوانان در گروه‌هایی با پیمودن کوچه‌های روستا و خواندن شعر، آغاز سال نو را به مردم مژده داده و شادباش می‌گویند.

آسیابان‌ها در این خصوص می‌گوید: نوروزخوانی امسال در مکان‌های تاریخی شهر قزوین برگزار می‌شود.

وی اضافه می‌کند: در زمان‌های نه‌چندان دور دست‌افشانی، پایکوبی و ترانه‌خوانی «کوسه گلین» که با جامه‌ای سرخ، کلاه‌بوقی و زنگوله به پا به در خانه‌ها می‌رفت از مراسم قدیمی قزوینی‌ها بود که در آستانه سال نو برپا می‌شد و امسال نیز این مراسم اجرا خواهد شد. برپایی ششمین نمایشگاه صنایع دستی و هنرهای سنتی قزوین از دیگر برنامه‌های نوروز 90 است که همزمان با برنامه‌های ستاد تسهیلات سفرهای نوروزی در این شهر برگزار می‌شود.

نرم نرمک که فصل بهار می‌رسد زنان کدبانوی قزوینی در کنار تمام مشغله‌های این روزها به رسم دیرین، انواع شیرینی‌های سنتی مخصوص این شهر را به همان سبک و سیاق قدیمی طبخ می‌کنند و با اندیشه شیرین کامی اعضای خانه و میهمانان به پیشواز نوروز می‌روند.

این روزها به کوچه‌های هر محله‌ای که قدم می‌گذاری بوی عطر شیرینی مدهوشت می‌کند. عطر زعفران و هل، بوی دارچین و گلاب و... که ترکیب می‌شوند نمی‌توانی بی‌خیال چشیدن طعم شیرینی‌هایی بشوی که با ظرافت و هنر تمام در جمع‌های زنانه طبخ می‌شوند.

این روزها در بیشتر خانه‌های قزوینی‌ها تقریبا همه اهل خانه آستین‌ها را بالا می‌زنند و هریک به فراخور شرایطی که دارند، مشغول بخشی از کار شیرینی‌پزی می‌شوند.

از آنجا که هر کاری آداب و رسوم خودش را دارد، جمعی که مشغول سنت شیرینی‌پزی می‌شوند پیش از هر کاری همه وضو می‌گیرند چرا که معتقدند باعث برکت در خمیر و افزایش حجم شیرینی‌ها می‌شود.

اجرای این سنت که نسل به نسل و سینه به سینه به امروزی‌‌ها رسیده همیشه و براساس اعتقادی قدیمی با سلام و صلوات آغاز می‌شود تا برکت و حرمت سفره‌ای که پهن شده حفظ شود. تولید شیرینی سنتی در قزوین در گذشته کاملا درون خانوادگی صورت می‌گرفت اما با توریستی شدن قزوین و افزایش ورود مسافر به شهر و تقاضا برای خرید سوغات، این هنر بیش از پیش جنبه صنعتی و اقتصادی پیدا کرده است؛ به نحوی که خانواده‌های زیادی در قزوین به سفارش فروشگاه‌ها، شیرینی می‌پزند و درآمد زندگی خود را به این وسیله تامین می‌کنند.

مدیرکل امور اجتماعی استانداری اصفهان نیز از آمادگی این استان برای برگزاری جشن جهانی نوروز خبرداد.

سیدحسن قریشی هدف از رویکرد جشن جهانی نوروز را توجه به آیین، آداب و سنن ملی و تقویت همبستگی در جامعه و توجه به آداب و سنن مفرحی که منافاتی با مباحث دینی نداشته باشد، دانست. وی کاروان نوروزی، ایستگاه هنری، نمایشی و 50 مورد فعالیت فرهنگی و هنری را با هماهنگی شهرداری اصفهان از جمله برنامه‌های این ایام برشمرد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان نیز گفت: 160 اثر از دوران هخامنشی تا زمان قاجار برای نخستین بار در کشور در اصفهان نمایش داده می‌شود.

اسفندیار حیدری‌پور افزود: این آثار از اول فروردین ماه آینده به مدت 3 ماه در ایران و در شهر اصفهان به نمایش عموم گذاشته می‌شود. محل نمایش این آثار تاریخی رکیب‌خانه اصفهان در کنار ورودی عمارت چهل‌ستون است.