هدفمند کردن «مسوولیت اجتماعی» شهروندان

این شعر سعدی حاوی یک مفهوم جهانشمول است. شیخ اجل با دمیدن در روح کلمات، پیامی انسانی را صادر می‌کند تا دیگر باره به انسان‌ها انذار دهد.

از این دست اشعار در ادبیات ایران کم نیست چنانچه هر یک از ادیبان این مرز و بوم با فن بیانی، روح انسان‌ها را به سوی معانی فراروزانه و معنوی دعوت کرده‌اند و به پیرو همین آگاهی،‌ که ملهم از آیین مردمان نیک‌سرشت است، امروزه ایرانی جماعت به سخا و کرم شهره‌اند.

براساس همین فرهنگ، ایرانیان از قدیم تا امروز به زعم و توان خود در کارهای خیریه و اجتماعی مشارکت داشته‌اند که از نمونه‌های موفق آن می‌توان به نهضت مدرسه‌سازی اشاره کرد تا جایی که آموزش و پرورش را در این حوزه به استقلال نسبی رساند.

اما در جهان فرامدرن امروز، دیگر مانند گذشته رفع و رجوع بسیاری از کمبودها با شیوه‌های سنتی امکان‌پذیر نیست الا با عزم ملی و کار کارشناسی. تجربه موفق نهضت مدرسه‌سازی از سوی خیرین، افق‌های روشنی را برای سایر حوزه‌ها که نیازمند اقداماتی از این دست است، گشود.

اما نکته مهم تبدیل کارهای فردی نیکوکارانه در راستای ایجاد یک نهضت بزرگ و ملی است، نهضتی که به عنوان یک دغدغه در جامعه مطرح شود. بدون شک استفاده از پتانسیل‌های دینی و فرهنگ ایرانی این چرخه را تسریع می‌بخشد. این بستر می‌تواند زمینه فرهنگ‌سازی بنیادین در این عرصه باشد، مشروط بر این که پیش از اقدام کار کارشناسی صورت گرفته شود.

اما در مورد چرایی تبدیل این اقدام به یک نهضت ملی باید اذعان کرد؛ امروزه در سراسر کشور نیکوکاران به اندازه توان خویش در این کار وارد شده‌اند اما بیشتر مواقع به دلیل جزیره‌ای عمل کردن مانع از استفاده از ظرفیت‌های کلان نیکوکاران می‌شود. برای حل این مساله با ایجاد یک بانک اطلاعاتی غنی می‌توان دو فرد نیکوکار که یکی ملک اهدا می‌کند و دیگری آماده ساخت آن است، به هم پیوند داد و نتیجه مطلوب‌تری را برای گروه هدف به ارمغان آورد.

سخن در این وادی بسیار است، اما در حال حاضر نیازمند بسط و هدفمند کردن این فعالیت‌ها در راستای اولویت‌های جامعه هستیم. در حال حاضر بیشتر نیکوکاران از راهکارهای سنتی همچون دیدار و گفت‌وگوی رودررو یا معرفی دیگران گام در راه کمک‌های خیریه به گروه‌های نیازمند جامعه می‌گذارند، اما برای جلب و افزایش کمک‌های بخش دیگری از نیکوکاران باید گزاره‌های جدیدی را در دستور کار قرار داد. گزاره‌هایی که به صورت مهندسی شده به مخاطب منتقل شود و مخاطب با خوانش آن بازخورد لازم را نشان دهد.

شاید تبدیل مشارکت‌های مردمی به عرصه آزمون و خطا چندان مطلوب نباشد از این روی بهره‌گیری از تجربه‌های داخلی به عنوان گام اول و اطلاع و استفاده از تجربه سایر کشورها در مرحله دوم، راه را برای رسیدن به هدف، کوتاه و نتیجه و بازدهی را بیشتر کند.

با توجه به این مطالب آن چه رخ خود را در جامعه عیان ساخته، وجود بسیاری از ناملایمات در زندگی روزمره گروهی از شهروندان است که برخی از آنها تحت پوشش نهادهای ذی‌ربط هستند، اما نهادهای مزبور هم به تنهایی قادر به پیشبرد همه اهداف خود نخواهند بود، الا به مدد مردمان بزرگوار این دیار.