ابتکار عمل‌های تهران برای نقش‌آفرینی اکو

این اجلاس در روزهای دوشنبه و سه‌شنبه در سطح کارشناسان اقتصادی، امروز در سطح وزرای امور خارجه و فردا هم در سطح روسای جمهور کشورهای عضو سازمان اکو برگزار خواهد شد. رئیس‌جمهور که ریاست دهمین دوره فعالیت اکو را برعهده دارد در نشست روز پنجشنبه استانبول نه تنها گشایشگر این اجلاس منطقه‌ای است و در سخنرانی خود ریاست اکو را به ترکیه تحویل خواهد داد، بلکه ابتکار عمل‌های تهران را برای نقش‌آفرینی موثر اکو در تحولات اقتصادی منطقه و جهان تشریح خواهد کرد.

کاخ چراغان استانبول در حالی میزبانی اجلاس آتی سران را بر عهده خواهد داشت که ابتکار عمل‌های تهران چشم‌انداز نوینی را برای همکاری‌های منطقه‌ای ترسیم کرده است.

اکو در واقع جانشین سازمان همکاری عمران منطقه‌ای (RCD) است که در طول سال‌های 1964 تا 1979 میلادی به طور عملی کارایی نداشت و در سال 1985 نام این سازمان به سازمان همکاری اقتصادی (اکو) تغییر یافت و دور جدید فعالیت آن آغاز شد.

در سال 1992 در اجلاس سران در شهر ازمیر ترکیه، 7 کشور افغانستان، تاجیکستان، جمهوری آذربایجان، ازبکستان، ترکمنستان، قزاقستان و قرقیزستان به این سازمان ملحق شدند و به این ترتیب اکو به یک سازمان بزرگ و مهم منطقه‌ای تبدیل شد. این سازمان به لحاظ وسعت و جمعیت دومین سازمان همکاری منطقه‌ای در جهان به شمار می‌رود و مساحت تحت پوشش فعالیت آن 7 میلیون و 211 کیلومتر مربع است و بیش از 350 میلیون نفر را در بر می‌گیرد.

با وجود تبلیغات منفی غرب برای به انزوا کشیدن ایران، نشست اجلاس‌هایی مانند اجلاس اکو نشان می‌دهد که کشورهای منطقه بر اساس منافع ملی تصمیم گرفته و به نقش اساسی جمهوری اسلامی ایران اعتقاد دارند.

مهدی سنایی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با اشاره به همکاری‌های منطقه‌ای میان کشورهای عضو سازمان اکو گفت: یکی از نکاتی که باید بسیار مورد توجه قرار گیرد، تامین امنیت بومی و منطقه‌ای برای حل مسائل منطقه‌ای و استفاده از پتانسیل‌ها و ابزارهای داخلی و پرهیز از وارد کردن نیروهای فرامنطقه‌ای است که امیدواریم این رویکرد تقویت شود. حسن بهشتی‌پور، کارشناس مسائل آسیای میانه نیز معتقد است که اگر ایران به دنبال مانور سیاسی و اقتصادی خود در فضای به‌وجود آمده در سازمان اکو باشد، این سازمان می‌تواند بسیار مفید باشد.

وی با اشاره به مخالفت ازبکستان و برخی از کشورهای عضو نسبت به سیاسی شدن سازمان اکو گفت: این کشورها بر داشتن ماهیت اقتصادی سازمان اکو تاکید زیادی کرده و با توجه به این فضا، ایران که در جنبش غیرمتعهدها و سازمان کنفرانس اسلامی مسائل سیاسی خود را دنبال می‌کند می‌تواند در سازمان اکو بعد سیاسی را کمرنگ کرده و بعد اقتصادی را پررنگ کند که این موضوع بخصوص با توجه به شرایط تحریم می‌تواند بر اقتصاد ایران کمک بسزایی کند. به همین دلیل باید درباره جایگاه سازمان اکو معرفی بیشتری انجام گیرد.

سازمان اکو بعد از اتحادیه اروپا دومین اتحادیه بزرگ منطقه‌ای در دنیاست که فراگیر بودن این حوزه بر منطقه اوراسیا و خلیج فارس اهمیت این سازمان را افزایش می‌دهد. در سال‌های اخیر با توجه به انتقال تدریجی ژئوپلتیک از اروپا به آمریکا و حوادث خاورمیانه در مجموع اهمیت اکو را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر همراهی این سازمان با آبراه‌های مهم مانند خلیج فارس و دریای عمان بر پتانسیل‌های موجود بر این سازمان می‌افزاید. از سوی دیگر برخورداری اکثر کشورهای عضو سازمان اکو از منابع عظیم انرژی و همسایگی این کشورها با کشورهای مهمی مانند چین و هند و فراگیری کشورهای اسلامی در این سازمان و تنوع تمدن‌های موجود اهمیت اکو را دوچندان می‌کند.

همچنین از نگاه نظری با وجود یک دوره رخوت در منطقه‌گرایی در دهه 90 میلادی، اکنون منطقه‌گرایی از اهمیت بسیاری برخوردار شده و شرایط جهانی راه را برای تقویت اتحادیه‌های منطقه‌ای فراهم کرده است.

اگرچه اسفندیار رحیم مشایی، رئیس دفتر رئیس‌جمهور دلیل اصلی سفر رئیس‌جمهور به ترکیه را شرکت در اجلاس سران منطقه اکو عنوان کرده است، اما از هم‌اکنون می‌توان گمانه‌زنی کرد که دور آتی مذاکرات ایران و 1+5 که قرار است در استانبول برگزار شود یکی از مهم‌ترین مسائلی خواهد بود که پیرامون آن محمود احمدی‌نژاد با مقامات همسایه غربی ایران به گفت و گو خواهد نشست.

پس از آن که ترکیه به همراه برزیل با امضای بیانیه تهران، از آن به عنوان مبنایی برای مذاکرات تهران و 1+5 حمایت کردند، آنکارا عملا نقش یک میانجی را در پرونده هسته‌ای ایران بازی کرد.وزیر امور خارجه ترکیه اعلام کرده است که این کشور در اجلاس استانبول شرکت نخواهد کرد و صرفا میزبان این نشست خواهد بود، اما سلچوک اونال معاون وزیر امور خارجه در عین حال تاکید کرد اگر از ترکیه به عنوان کشوری که به دیپلماسی اعتقاد دارد خواسته شود که در طول مذاکرات و یا بعد از آن مشارکت کند، قبول می‌کند.

حسین‌پور، سفیر ایران در ترکیه در این باره در پاسخ به جام‌جم درخصوص نقش ترکیه در نشست استانبول نیز گفت: وزیر خارجه ترکیه در مصاحبه‌ای اعلام کرده بود که هیچ توقعی از این مذاکرات ندارد و همین که در ترکیه برگزار می‌شود برای ما دارای اهمیت است و ما خوشحالیم. جواب سوال شما در همین یک جمله است.