در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
گزارشی از پشت صحنه فیلم تلویزیونی «چهارگاه»
نامههایی که 25 سال بعد به مقصد میرسند
بسیاری از وقایع تاریخی وقتی در قالب تصویر گنجانده شوند حس انسانی را در فهم این وقایع بیدار میکنند و صدا و سیما از جمله ارگانهایی است که میتواند در القای این حس و بیان عقاید و دیدگاههای انسانی بسیار پررنگ جلوه کند.
طبق روال هر ساله همزمان با فرارسیدن ماه محرم، برنامهسازان درتلاشند با برنامههای ویژه، این ایام را برای مخاطبان خود معنوی کنند.
مجید تربتیفرد اینبار فیلم تلویزیونی «چهارگاه» را به تهیهکنندگی برادرش مهدی تربتیفرد با ملودرامی مذهبی ـ اجتماعی کارگردانی میکند.
فضای معنوی مسجد
تلهفیلم چهارگاه، توسط حسین رجاییدوست نگاشته شده و روایتگر قصه زندگی 4 بسیجی در خطمقدم جبهه است. علی یکی از رزمندگانی است که در این بین زنده میماند و ماموریت دارد تا نامهها را به خانوادههای این رزمندگان برساند، اما فراز و نشیب قصه بهگونهای است که این کار 25 سال به طول میانجامد و ... .
به گفته مجید تربتیفرد عنوان فیلم برگرفته از موسیقی حماسی تعزیه حضرت ابوالفضل(س) است. در این فیلم تلویزیونی علی (با بازی امیرحسین مدرس) قصد دارد برای همرزمانش آب بیاورد و زمانی که برمیگردد، با صحنه کشته شدن دوستانش مواجه میشود و قضیه ادامه پیدا میکند تا زمان حال!
مجید تربتیفرد، کارگردان این اثر میگوید: «داستان چهارگاه، از ابتدا با معرفی 4 بسیجی که در خط مقدم جبهه هستند، روایت میشود و با یک فلاش فوروارد مخاطب شاهد حضور شخصیتهای خانوادههای این 4 جوان بعد از 25 سال میشود. این فیلم تلویزیونی در اصل شامل 4 اپیزود است که در هر اپیزود یکی از خانوادهها به نحوی خاص معرفی و وارد جریان داستان میشود. درواقع میتوان گفت حلقه اتصال این 4 اپیزود، شخصیت علی است.»
وی ادامه میدهد: «چهارگاه، قصهای است بسیار لطیف و برخلاف بسیاری از فیلمهای جنگی هیچ نشانی از تیراندازی در آن دیده نمیشود و فقط بحث مفاهیم انسانی و ارتباط آدمها با یکدیگر به چشم میخورد و من سعی دارم با استفاده از نمادهایی با مسائل مذهبی نزدیک شوم و برای این موضوع از کارهای قبلیام هم مانند «عطش»، «شاید دوست، شاید دشمن» و ... استفاده کردهام.»
کارگردان چهارگاه میگوید: «بخش اعظمی از این سکانسهای اصلی مربوط به مسجد الهادی است که مسجد دوران بچگیام نیز محسوب میشود.»
چهارگاه در حقیقت فیلمی تلویزیونی است که از لحاظ ریتمی با دیگر آثار مجید تربتیفرد متفاوت است و تنوع تصویری متعددی در آن به چشم میخورد.
بازی عاشقانه
به گفته خودش با هیچ روزنامهای مصاحبه نمیکند، زیرا احساس میکند با این که سالهاست عمرش در تحصیلات و تجربیات هنرهای زیبا و سینما سپری شده، اما در برابر دریای عظیم سینما، حرفی برای گفتن ندارد. او که اخیرا نقش حضرت خضر را عاشقانه بازی کرده، در این تلهفیلم کاراکتر خادم مسجد را ایفامیکند. محمد پورستار درخصوص کارهای مناسبتی اینچنینی معتقد است: «کسانی که در کارهای مناسبتی بازی میکنند باید بشدت در کتابهای عرفانی غرق شده باشند. عاشق طبیعت، هستی و خدا باشند تا بتوانند انسانی جدید با کمک متن و کارگردان خلق کنند.»
او میگوید: «در اصل باید درون خود را کنکاش کرد و در خود فرو رفت تا اندیشهای تازه و نو را برای جوانان به وجود آورد. باید نقش را عاشقانه بازی کرد تا در یادها ماندگار شود.»
پورستار ادامه میدهد: «در اینجا نقش خادم مسجد را بازی میکنم و این کاراکتر را بسیار دوست دارم، زیرا انسانی است استثنایی و از محیط با عظمتی همچون مسجد نگهداری میکند.»
قرار است تمام اتفاقات پایانی در لوکیشن مسجد صورت بگیرد. به گفته تربتیفرد (تهیهکننده این اثر) این لوکیشن از اصلیترین بخش فیلم محسوب میشود که تعداد زیادی از سکانسها در این فضا برداشت شده است. وی معتقد است برای این پروژه هزینه زیادی در نظر گرفته شده زیرا از تعداد لوکیشنها و بازیگران زیادی برخوردار بوده است.
تربتیفرد میگوید: «از آنجا که هزینه تلهفیلمها بسیار زیاد است و بودجهای که برایشان در نظر میگیرند بهمیزان لازم نیست، باعث میشود کیفیت تلهفیلمها افت زیادی داشته باشد».
حسین باقریان (مدیر تولید این اثر) وارد بحث میشود و میگوید: «این فیلم 4 اپیزود دارد و امیرحسین مدرس در نقش اصلی و ثابت آن بازی میکند. تیپ و ظاهر مدرس به گونهای است که کاملا با کاراکتر علی همخوانی داشته و به نظر من انتخاب درستی بوده، چون میتوان او را در این نقش باور کرد.»
باقریان درخصوص برداشت سکانسهای کار میگوید: «ساخت این تلهفیلم جزو کارهای سخت بود، زیرا با توجه به زمان محدود، برداشتهای حساس و زیادی داشت و میتوان گفت این تلهفیلم بیش از یک تلهفیلم معمول ظرفیت مالی و انسانی دارد.»
تدوین همزمان نماها توسط کارگردان
در فیلمسازی بهرهگیری از تصویر و نور با توجه بهمحتوای فیلم و ژانر موردنظر، بیشتر مبتنی بر سابقه و نکتهسنجی کارگردانان است.
مجید گلسفیدی - مدیر تصویربرداری - که در نخستین فیلم بلند افشین سنگچاپ با عنوان «قاب عکس» مدیر فیلمبرداری بوده دراین باره میگوید: «از آنجا که آقای تربتیفرد تدوین را بخوبی میشناسد، سعی کردیم هنگام فیلمبرداری نماهای اضافه را حذف و تدوین شده تصویربرداری کنیم. در اصل کوشیدیم دکوپاژ به گونهای باشد که کارگردان لازم دارد.»
گلسفیدی میگوید: «معتقدم اگر زمان کافی برای تلهفیلمهای مناسبتی در نظر گرفته شود، جای کار برای خلاقیت وجود دارد و تکنیک، زمانی مفهوم پیدا میکند که شرایط فیلمنامه به تکنیک فیلمبرداری نزدیک باشد، اما متاسفانه ما به گونهای برداشت را انجام میدهیم که سریع باید پلانها گرفته و به شبکه ارسال شود و نمیتوانیم دقت لازم را به لحاظ حرکتی داشته باشیم.»
گلسفیدی ادامه میدهد: «دوربین X3 (ایکستری) در اختیار ماست و از نظر حرکتی، ریل و شاریو داریم، اما براساس سلیقه آقای تربتیفرد از حرکت پروجیپ خودداری کردیم. البته در یکی از نماهای مربوط به حسینیه، از کرین استفاده کردیم.»
حساسیت گریم
شهرام خلج یکی از گریمورهای موفق و بنام عرصه سینما و تلویزیون است که در کارنامه کاری تبریزمهآلود، شهریار، عیاران، روزهای به یادماندنی، عمارت فرنگی، سالهای مشروطه و تلهفیلم ستاره خضرا و... را ثبت کرده و این روزها مجید تربتیفرد را در کار گریم همراهی میکند.
خلج میگوید: «معمولا گریم شخصیتهای تلهفیلمها نسبت به سریالهای تاریخی سبک است و کار زیادی نمیبرد، اما آقای تربتیفرد در زمینه گریم این تلهفیلم نیز وسواس زیادی به خرج دادهاند.»
امیرحسین مدرس بازیگری است که در این تلهفیلم در 2 بخش زمانی ایفای نقش میکند. از او درخصوص گریم این بازیگر میپرسیم که در جواب میگوید: «معمولا انتخاب بازیگر در نقشهای اینچنینی تاثیر بسزایی دارد، چرا که باید این کاراکتر با این نوع گریم در دو حالت زمانی متناسب باشد و در واقع حالت سن بازیگر باید جا افتادهتر باشد بهگونهای که بتوان او را هم جوان کرد و هم پیر!»
حامد رزی نخستین کارش را از سال 78 با سریال «همسفر» شروع کرد و تدوین آثار سریالهایی چون خط قرمز، مسافری از هند، کمکمکن و... را به عهده داشته است. این روزها رزی تدوین تلهفیلم «چهارگاه» را همزمان با برداشت سکانسهای موردنظر انجام میدهد. او درباره کارش میگوید: «تدوین و کارگردانی، مکمل هم هستند و کل عوامل در یکدست بودن کار تاثیر بسزایی دارند. ما در این پروژه از جدیدترین افکت بصری استفاده کردهایم. برای مثال برای رفتن به گذشته یا آینده از جلوههای ویژه بصری استفاده کردیم.»
تجربه میانسالی در جوانی
فضای مسجد مملو از پرچمهایی به رنگ مشکی، سبز و... است که حال و هوای روزهای محرم را تداعی میکند. در این فضای معنوی سراغ امیرحسین مدرس میرویم. مدرس را معمولا به عنوان مجری میشناسیم، اما او در این تلهفیلم کاراکتر رزمندهای را در 2 مقطع زمانی ایفا میکند و به گفته عوامل گروه، مدرس چه از لحاظ شخصیت و چه از لحاظ چهره با نقش علی همخوانی داشته است. مدرس در خصوص شخصیت و نوع حسگیری این کاراکتر میگوید: «نزدیک شدن و حسگیری به هر نقشی در موقعیت تاریخی و به روز شدن آن طبیعتا راهکارهای خودش را دارد. نقش علی در 2 مقطع به تصویر کشیده میشود. علی شیدا دوران جوانیاش در جبهه سپری شده و مانند تمام رزمندههاست و هیچ ویژگی خاص، بارز و جداکنندهای از بقیه ندارد و تنها مهمترین بخش زندگی او دوران میانسالیاش است. علی بر اثر انفجاری که در نزدیکی او رخ داده، دچار فراموشی شده و حالا بعد از 25 سال، مهمترین چیزی که از جنگ به یاد میآورد عهدی است که با همقطاران خود بسته که برود آب بیاورد و همین خط اصلی داستان است، زیرا آب و آبآوردن بهانهای است برای قولی که به دوستانش داده و زمان آن رسیده که به عهدش وفا کند، اما متاسفانه هیچکدام آنها نیستند.»
مدرس معتقد است: «تا حدودی شخصیت علی در نیمه دوم فیلم با سختی مواجه است و از او آدم ماورایی نمیبینیم، در حالی که تقریبا از جامعه فاصله گرفته و انسانی است منزوی!»
مدرس میگوید: «یکی از لذات بازیگری این است، آدمی را که نبودی بازی کنی و چیزهایی را که تجربه نکردی در بازیات تجربه کنی و در مقطعی تبدیل به آن آدمی که نیستی، شوی، حس و نوع حرف زدنت همان آدمی میشود که نیستی. به هر حال بازیگر تواناییهایش را در حد بضاعتش چه کم چه زیاد نشان داده و به یکسری شناخت جامعه و آدمهای جامعه میرسد و برای رسیدن به نقش مورد نظرش به دنبال آدمهایی میرود تا با به حس و زندگی آنها آشنا شود. در واقع نمیتوان گفت در بازیگری به نسبتی از جامعهشناسی و انسانشناسی میرسی که این خود جزو ویژگی و ذات این کار است.»
مدرس در فیلم «یکی از میان ما» (حمید بهمنی) نقش مثبتی را در ابتدای داستان ایفا میکند،اما در آخر کار متوجه یک کاراکتر منفی از او میشویم. وقتی از او تفاوت این دو کار را جویا میشویم در جواب میگوید: «هر کاری ویژگی خاص خودش را دارد. آن کار برایم خیلی جالب بود به این دلیل که نقش منفی داشتم و از ابتدای داستان مشخص نبود آدم بد چه کسی است و کمکم در سکانسهای پایانی متوجه جاسوس قصه میشویم. ضمن اینکه 2 سال اخیر در فیلم «مرگ عوضی» (غلامرضا رمضانی) کاراکتر منفی را تجربه کرده بودم، اما به هر حال در اینجا علی شخصیت منفی ندارد و فقط زندگی کردنش در 2 مقطع زمانی با شرایط کاملا متفاوت او برایم جالب بود.»
امیرحسین مدرس به اتاق گریم میرود تا خود را برای ایفای نقش در سکانس بعدی آماده کند. قبل از شروع تصویربرداری سکانس جدید با کارگردان و بقیه عوامل نیز خداحافظی کرده و گزارش خود را به پایان میبریم.
در اپیزود اول این فیلم که مربوط به سکانسهای جنگی است، امیرحسین مدرس، حسین رجاییدوست، فرامرز واحد، رائد تمیمی، محسن غلامی، مسعود زارع و حسین سلیمانی بازیگران این اپیزود هستند. در این فیلم امیرحسین مدرس بازیگر ثابت است و دیگر بازیگران در سه اپیزود بعدی این کار تغییر خواهند کرد. رحیم نوروزی،کیوان محمودنژاد، محمد پورستار و اسماعیل خلج بازیگرانی هستند که در سه اپیزود دیگر بازی میکنند.
دیگر عوامل این فیلم عبارتند از کارگردان: مجید تربتیفرد، تهیهکننده: مهدی تربتیفرد، نویسنده: حسین رجاییدوست، مدیرتصویربرداری: مجید گلسفیدی، برنامهریز و دستیاراول کارگردان: نازنین کشاورز، صدابردار: هادی افشار، طراح گریم: شهرام خلج، طراح صحنه و لباس: محسن غلامی.
پروانه صدقی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
