اخبار مختلف نیازمند اجراهای متفاوتی است

یکی از ویژگی‌های مهم بخش خبری این است که بسیاری از رخدادها و حوداث یا سیاستگذاری‌هایی که در سطح ملی و منطقه‌ای صورت می‌گیرند، ارتباط مستقیمی با منافع و وضعیت زندگی مخاطبان داشته و مسائل عمومی یا صنفی هستند که بر زندگی فردی و اجتماعی بینندگان تاثیر می‌گذارند. لذا مخاطب خیلی هم از این بخش تلویزیونی انتظار ندارد که دارای ویژگی‌های سرگرم‌کنندگی و با زبانی طنز و شوخی باشد.

به عبارت دیگر، ماهیت رسانه‌ای و ماهوی این برنامه‌ها اقتضاء نمی‌کند تا حتما از زبان طنز و شوخی استفاده کند؛ اما از سوی دیگر امروزه تجربه و تکنیک‌های جدید رسانه‌ای و برنامه‌سازی و تحقیقات و پژوهش‌های صورت گرفته در علوم ارتباطات و مخاطب‌شناسی رسانه، نشان می‌دهد که زبان طنز و بهره‌گیری از تمهیدات طنازانه نه فقط در ساخت برنامه‌های سرگرم‌کننده و تفننی که در بخش‌های جدی و رسمی‌تر، مثل بخش خبری هم بشدت کارایی داشته و جواب می‌دهد.

استفاده از زبان طنز در بخش خبری شاید ابتدا یک ترکیب متناقض و پارادوکسیکال به نظر برسد، اما در عمل شاهدیم که استفاده از زبان و تمهیدات طنزگونه در انتشار اخبار به تلطیف این بخش رسمی و خشک کمک کرده و جاذبه‌های رسانه‌ای آن را بیشتر می‌کند. در این مدل، خبر می‌تواند در عین حفظ وجوه رئالیستی و منزلت واقعگرایانه خود، در یک بسته‌بندی شیک‌تر و جذاب‌تری در اختیار مصرف‌کننده و مشتری آن قرار بگیرد تا هم خریدار بیشتری داشته باشد و هم خریداران با خرید و مصرف این کالای رسانه ضمن لذت بردن از وجوه سرگرم‌کننده‌اش، درباره ضرورت‌های اجتماعی و مسائل عمومی و اطلاعات و اخباری که به کارشان می‌آید، آگاهی لازم را کسب کنند.

اکنون مدتی است که شب‌های پنجشنبه بخش خبری بیست‌وسی ـ که خود یک نوع ساختارشکنی و تحول در پخش اخبار محسوب می‌شود ـ برنامه‌ای با همین ویژگی‌ها و حال و هوای طنز و شوخی و نگاهی متفاوت به اخبار و رخدادهای داخلی و خارجی ایجاده کرده که توانسته است نظر بسیاری از مخاطبان را به خود جلب کند. فارغ از ارزشیابی محتوایی و تحلیل ایدئولوژیکی و سیاسی به برنامه «صرفا جهت اطلاع!» یا محکوم کردن آن به الگوبرداری از نمونه‌های ماهواره‌ای، وجود چنین برنامه‌ای با ساختاری متفاوت و خلاقانه در بخش خبری یک نیاز رسانه‌ای فوری بود که با روان‌شناسی مخاطب نیز ارتباط معنادار دارد.

این برنامه که با اجرا و گویندگی محمد دلاوری روی آنتن می‌رود با نگاهی طنز و رویکردی طنازانه به اخبار، وقایع و رویدادهای مختلف داخلی و خارجی توانسته است جنسی لطیف و جذاب‌تر از یک بسته خبری تولید و عرضه کند که از چند منظر قابل تامل و تحلیل است. اول این‌که با استفاده از زبان طنز در انتشار و بیان اخبار، تصویر کلیشه‌ای مخاطب از بخش خبری را شکسته و شمایلی جذاب‌تر و صمیمی‌تر از آن ارائه می‌کند که دست‌کم دو نتیجه و ثمره مهم را می‌توان برای آن متصور شد. یکی بالا بردن یا استفاده بیشتر از ظرفیت نقدپذیری و انتقاد به مدیران ارشد جامعه و بالطبع بالاتر رفتن ظرفیت تحمل و انتقادپذیری در سطح جامعه و نهادینه شدن فرهنگ نقدپذیری در حوزه عمومی. دوم اعتمادسازی و ایجاد ارتباط دوسویه و صمیمی بین رسانه و مخاطبان. وقتی نگاه انتقادی در یک رسانه ملی به تصویر کشیده می‌شود، در واقع تصویری از خود انتقادی و ظرفیت نقدپذیری در سطح کلان به واسطه این برنامه برای ببیندگان ترسیم می‌شود بالطبع آنان نیز اعتماد و اعتقاد بیشتری به صداقت و صحت و سقم اخبار و گویندگان آن پیدا می‌کنند و در نهایت این فرآیند به اعتلای اعتبار حرفه‌ای رسانه ملی می‌انجامد.

«صرفا جهت اطلاع» به واسطه نگاه طنازانه که معنای حقیقی طنز را که یک انتقاد شیرین است با خود حمل می‌کند بخش خبری را برای طیف گسترده‌تر و متنوع‌تری از مردم و مخاطبان جذاب و دیدنی می‌کند و به واسطه همین تمهید نیز می‌تواند به پایداری اخبار خود، اطلاع، آگاهی و هشداری که می‌دهد در ذهن مخاطب کمک کند. این برنامه با سبک و سیاقی در انتشار اخبار برگزیده در لایه‌های پنهان‌تر خود کارکردهای عمیق‌تری از حیث فرهنگی و اجتماعی خواهد داشت. به این معنی که تقدس رسانه و سیاست را کاهش داده و قدرت را از دایره مصونیت از نقد و تغییر نجات می‌دهد. سیاستمداران و مسوولان نیز متوجه می‌شوند که نقدپذیری و تن دادن به تحلیل‌های انتقادی، هم به نفع آنهاست و هم عموم مردم و شهروندان. این برنامه با برجسته کردن برخی رخدادهایی که ممکن است در ظاهر بی‌اهمیت به نظر برسد یا در حاشیه باشد دامنه ارزش‌های خبری را گسترش داده و دروازه‌بانی خبر را محدودتر می‌کند.

شاید این انتقاد از سوی برخی کارشناسان به برنامه‌هایی از جنس صرفا جهت اطلاع صورت بگیرد که زبان طنز این برنامه به کم‌ارزشی و منزلت حرفه‌ای اخبار منتهی می‌شود یا برخی از رخدادهایی که در این بخش به سمع و نظر بینندگان می‌رسد بسیار پیش پا افتاده و بی‌ارزش است، اما واقعیت این است که اخبار سطوح و مراتب گوناگونی دارند و قرار نیست همه اطلاعات و اخباری که پخش می‌شوند واجد ارزشی یگانه از حیث خبری و اجتماعی باشند.

اخبار از این ظرفیت برخوردارند که موضوعات و سوژه‌های متفاوت متنوعی را دستمایه کار خود قرار داده، به سلایق مخاطبان خود پاسخ دهند، لذا اخبار به اصطلاح سبک و زرد هم می‌توانند جذاب و شنیدنی باشند یا گاهی حواشی یک رخداد از اصل آن اتفاق، بیشتر پیام و آگاهی به مخاطبانش منتقل کند. در واقع اخبار هم از این ظرفیت برخوردارند تا در عین جدی بودن و اگاهی بخشی، کارکرد سرگرم‌کنندگی هم داشته باشند. همان‌طور که برخی اخبار برای بهبود زندگی لازم و ضروری هستند برخی اخبار جهت سرگرمی و تلطیف زندگی مورد نیازند. سرگرمی خود یک بخش جدی از زندگی است که بویژه در عصر پرالتهاب و تلاطم معاصر، سخت به آن نیازمندیم.