استقبال خارجی‌ها از منطقه آزاد نوپای ایران

منطقه‌ای که با محدوده قدیم حدود 4 سال و با محدوده جدید حدود یک‌سال از عمر خود را پشت‌سر می‌گذارد و هنوز تا استفاده از تمام پتانسیل‌ها و موقعیت‌ این منطقه راه زیادی در پیش دارد.

منطقه آزاد ارس در سال 82 به تصویب مجلس رسید و در اواخر شهریور 83 با تصویب اساسنامه سازمان منطقه آزاد ـ تجاری صنعتی ارس رسما آغاز به کار کرد، اما به دلیل آن که 9 هزار هکتار محدوده در نظر گرفته شده برای فعالیت کافی نبود پیشنهاد افزایش محدوده به دولت ارائه شد و سرانجام اوایل سال 88 افزایش محدوده این منطقه از 9 هزار هکتار به 51 هزار هکتار اعلام شد.

در محدوده اول این منطقه که در سال 82 به تصویب رسید کارهای عمرانی زودتر آغاز شد و هم‌اکنون در این محدوده 54 واحد اقتصادی در بخش‌های مختلف از جمله تولید کامیون، انواع تراکتور، موتورسیکلت، صنایع چوبی و تولید مبلمان شهری، فرآوری مشتقات نفتی، تولید شمش روی و مس، صنایع پلی اتیلن و ... فعال هستند، اما با توجه به پتانسیل‌ها و تعریف محدوده‌های جدید انتظارات از این منطقه بیشتر است. ‌ایرج حاتمی، معاون اقتصادی و سرمایه‌گذاری سازمان منطقه آزاد تجاری ـ صنعتی ارس می‌گوید: آخرین آمار تولید ناخالص داخلی منطقه رقم 320 میلیون دلار را در سال 88 نشان می‌دهد که این درآمد حاصل فعالیت در محدوده اول و در حوزه‌های تولید، خدمات، ‌بازرگانی، گردشگری و صادرات است. منطقه آزاد ارس در 4 محدوده استقرار پیدا کرده است که برای آنها کاربری‌های صنعتی، بازرگانی، گردشگری و کشاورزی تعریف شده است و با توجه به این که فعالیت در منطقه یک از سال 82 آغاز شده و 54 فعال اقتصادی و  58 شرکت عمرانی در این منطقه حضور دارند در نتیجه تولید ناخالص در این منطقه نیز در سال گذشته 320 میلیون دلار بوده است، اما در 3 منطقه دیگر در حال برنامه‌ریزی هستیم و هنوز فعالیت اقتصادی وجود ندارد.

منطقه آزاد ارس در 4 محدوده از شهرستان‌های جلفا و کلیبر واقع شده است که در محدوده جلفا شامل شهر جلفا و گمرک نوردوز و در محدوده کلیبر شامل بخشی از شهرستان کلیبر از جمله قلی‌بیگ‌لو و خداآفرین است . این منطقه به دلیل همسایگی با بازار 300 میلیونی کشورهای GIS، قرارگیری در کریدورهای بین‌المللی حمل و نقل و مسیر جاده ابریشم، نزدیکی به بازار ترکیه به عنوان دروازه اروپا، قابلیت ایجاد ارتباط جاده‌ای و ریلی بین کشورهای شمال ایران با حوزه خلیج فارس در کوتاه‌ترین مسیر و وجود رودخانه ارس به عنوان عامل پیوند‌دهنده طبیعی از موقعیت ژئواستراتژیک برخوردار است. این منطقه همچنین به دلیل پتانسیل‌های اکوتوریسم و توریسم فرهنگی، کشاورزی، منابع غنی معدنی فرصت‌های چهارگانه‌ای را برای سرمایه‌گذاران ایجاد کرده است. اما در عمل باید دید که چنین پتانسیل‌‌هایی تا چه حد منجر به سرمایه‌گذاری  شده است.

حاتمی می‌گوید: 200 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری در این منطقه فعال شده است.

وی می‌افزاید: 17 پروژه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی نیز تعریف شده که 7 مورد آن تا پایان سال فعال می‌شود و 10 پروژه دیگر در نیمه اول سال آینده فعال خواهد شد.

به گفته حاتمی 17 واحد پروژه تعریف شده، نزدیک به 800 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری است که این میزان 4 برابر سرمایه‌گذاری‌های انجام شده تاکنون است.

شاید جالب باشد که بدانید در منطقه آزاد ارس بنزین تولید و صادر خواهد شد. به گفته معاون منطقه آزاد ارس یکی از پروژه‌‌های در حال اجرا در این منطقه تولید و تصفیه بنزین است که 12 هزار بشکه در روز را شامل می‌شود که فاز اول آن با سرمایه 10 میلیارد تومانی تا پایان سال به بهره‌برداری می‌رسد و تا سال آینده این رقم به 30 میلیارد تومان می‌رسد.

وی تاسیس یک نیروگاه 500 مگاواتی با سرمایه‌گذاری 400 میلیارد تومان، کارخانه ریسندگی و بافندگی، کارخانه تولید نان صنعتی، کارخانه تولید گرانول و کارخانه تولید کیسه‌های پلاستیکی را از دیگر پروژه‌های در دست اجرا در منطقه ذکر کرد.

وی گفت: تاسیس نیروگاه‌ها بزرگ‌ترین رقم سرمایه‌گذاری در منطقه را در بر می‌گیرد که 85 درصد حجم سرمایه‌گذاری آن به صورت فاینانس از کشور دانمارک تامین شده است. به گفته حاتمی 50 درصد از رقم 800‌ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری مربوط به پروژه احداث نیروگاه است.

بحث تحریم‌ها و اثرگذاری آن بر سرمایه‌گذاری‌های خارجی در این منطقه از جمله موضوعات ‌مطرح است، اما حاتمی می‌گوید: تحریم‌ها عموما در بحث‌های سیاسی است و در تجارت و حوزه بنگاهی هنوز اثر خودش را نگذاشته است.

وی افزود: البته منطقه آزاد ارس هنوز به آن فعالیت نرسیده که بتوان درباره تاثیر تحریم‌ها بر فعالیت‌های آن اظهارنظر کرد.

حاتمی در ادامه می‌گوید: 40 درصد از سرمایه‌گذاری‌های انجام شده خارجی بوده و تاکنون مشکلی پیش نیامده و استقبال از کشورهای ترکیه، آذربایجان، سنگاپور، ارمنستان، کشورهای حوزه شرق آسیا و همچنین یک کشور از اروپا خوب بوده است.

معاون اقتصادی منطقه آزاد ارس با اشاره به برنامه‌های مختلف تهیه شده برای آماده‌سازی زیرساخت‌های این منطقه و ایجاد فضای کسب و کار گفت: یکی از اقدامات ما جذب سرمایه‌گذاران خارجی است و مذاکرات بسیاری با سرمایه‌گذاران خارجی انجام داده و بسته‌های مختلفی برای جذب آنها آماده کردیم.

وی افزود: در حال حاضر یک بسته حمایتی تهیه شده که براساس آن در سایت‌های محدوده منطقه آزاد بخش‌هایی در اختیار کشورهای همجوار قرار می‌گیرد تا آنها بتوانند در آن به صورت ویژه سرمایه‌گذاری کنند.

وی ایجاد مناطق آزاد مشترک را طرح دیگری اعلام کرد که هم‌اکنون به دولت فرستاده شده و مراحل نهایی تصویب را نیز گذرانده است.

حاتمی در ادامه گفت: براساس قانون امکان فروش زمین به خارجی‌ها وجود ندارد، اما به دلیل آن که سرمایه‌گذاران خارجی برای حضور در کشورمان تمایل زیادی دارند هم‌اکنون 12 سوله هزار مترمربعی در حال آماده‌سازی است که تا 2 ماه آینده امکان واگذاری آن با اجاره پایین به سرمایه‌گذاران خارجی فراهم می‌شود.

معاون سرمایه‌گذاری منطقه آزاد ارس ایجاد شهرک‌های صنعتی مشترک و آماده کردن سوله‌های صنعتی را از دیگر برنامه‌های این منطقه دانست.

معاون فرهنگی، اجتماعی و گردشگری سازمان منطقه آزاد ارس می‌گوید: یکی از مشکلات سرمایه‌گذاری در منطقه آزاد ارس تفاوت نرخ تسهیلات اعطایی به سرمایه‌گذاران حوزه گردشگری در مناطق آزاد و سرزمین اصلی است.

اسماعیلی می‌افزاید: در حالی که نرخ سود تسهیلات سرمایه‌گذاری در سرزمین اصلی 8 درصد است این رقم در منطقه آزاد به 22 و گاه تا 27 درصد هم می‌رسد‌ در حالی که در سرزمین اصلی 12 درصد است. وی با اشاره به کسب رتبه اول جذب گردشگری در 2 سال پی‌درپی در بین مناطق آزاد گفت: سرمایه‌گذاری در مناطق آزاد از معافیت مالیاتی به مدت 20 سال و عوارض گمرکی برخوردار است و امیدواریم برای جذب سرمایه‌گذاری در پروژه‌های گردشگری نرخ سود تسهیلات اعطایی کاهش یابد.

معاون سرمایه‌گذاری منطقه آزاد ارس با تاکید بر این که واردات در منطقه تنها برای مواد اولیه است، گفت: مناطق اروند، ارس و انزلی از تجارت چمدانی منع شده‌اند و کالاهای وارداتی یا مواد اولیه صنایع است یا سهمیه‌ای است که برای درآمدزایی از محل اخذ عوارض برای این منطقه تعیین شده است.حاتمی با اشاره به این‌که کمتر از نیم درصد واردات کشور از منطقه ارس صورت می‌گیرد، گفت: عمده صادرات منطقه مربوط به مشتقات نفتی بخصوص قیر است به طوری که در سال گذشته 81 میلیون دلار از منطقه به کشورهای گرجستان، آذربایجان، افغانستان و کنیا صادر شده است، البته امسال رکورد صادرات قیر در منطقه افزایش یافت و پیش‌بینی می‌شود حداقل این رقم به صد میلیون دلار برسد.وی همچنین صادرات بنزین، گازوئیل و روغن را از دیگر فعالیت‌های تجاری این منطقه ذکر کرد و گفت: صادرات بنزین از منطقه با قیمت آزاد حدود 5‌/‌1 ماه است که آغاز شده و هنوز آمار دقیقی از آن در دست نیست.

حاتمی، حجم صادرات حاصل از تولید در 5 ماهه اول سال جاری را معادل 14 میلیون و 148 هزار و 270 دلار ذکر کرد.

دلاویز، سرمایه‌گذار طرف ترک که در تولید نخ‌های آکریلیک در این منطقه سرمایه‌گذاری کرده است نیروی ارزان، پایین‌بودن هزینه‌‌های آب و برق و انرژی و امنیت را از مزیت‌های سرمایه‌گذاری در منطقه آزاد ارس می‌داند، اما او از طرف دیگر نگران اجرای طرح هدفمندی یارانه‌هاست و می‌گوید اگر قرار باشد با افزایش قیمت حامل‌های انرژی این مزیت‌ها از بین برود باید در اینجا را  ببندیم.

وی می‌گوید: شرکت ترکیه‌ای که در اینجا سرمایه‌گذاری کرده است در 17 کشور دیگر نیز این صنعت را راه‌انداخته و شرکت صاحب نامی است که از نظر نوآوری حرف اول را می‌زند.دلاویز می‌گوید: در حال حاضر شرایط فعالیت در این منطقه خوب است و من 6 ماهی است که در این منطقه فعالیت دارم و امیدوارم همچنان این همکاری‌ها ادامه داشته باشد.