ماراتن باغ شاهزاده ماهان برای ثبت جهانی

تشدید ضوابط یونسکو برای ثبت جهانی

باغ شاهزاده ماهان که در بین باغ‌های ایرانی از شانس زیادی برای جهانی‌شدن برخوردار است این روزها در حالی به صورت شبانه‌روزی در حال مرمت و پاکسازی می‌باشد که ضوابط یونسکو در مقررات جدید ثبت فهرست جهانی برای کشورهای عضو نسبت به گذشته بسیار سخت‌تر شده است؛ عبد الرسول وطن دوست نماینده سازمان میراث فرهنگی ایران در مرکز میراث جهانی یونسکو در این باره می‌گوید: در حال حاضر تهیه پرونده‌ها و ارزیابی و بررسی آثار پیشنهادی به کمیته میراث جهانی پیچیده‌تر و سخت‌تر شده است و به همین دلیل طی سفری که کارشناسان سازمان یونسکو به منظور بررسی ثبت جهانی باغ شاهزاده ماهان به کرمان داشته‌اند یک سری اشکالات و ایرادات را مورد توجه قرار دادند.

به گفته وی ساماندهی فضای سبز باغ، مرمت بخش‌هایی از عمارت، پاکسازی داخل مجموعه، نصب برخی از علائم و ساماندهی اطراف بیرون باغ از جمله ایراداتی است که برای ثبت جهانی باغ باید برطرف شود.

گل آلود بودن آب باغ شاهزاده یکی از ایرادات مهم وارده به این باغ برای ثبت جهانی است. باغ شاهزاده به دلیل نوع ساختارش دارای حوض‌ها و فواره‌های متعدد است که آب آنها از چشمه تیگران که از کوه‌های هزار سرچشمه می‌گیرد تأمین می‌شود. این آب که با گذر از میان باغ شاهزاده در اراضی پایین دست برای مصارف کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد سال‌هاست به دلیل اعتقادات کشاورزان منطقه در سرچشمه تیگران گل آلود می‌شود تا در طول مسیر طولانی که تا اراضی کشاورزی طی می‌کند کمتر در زمین نفوذ کند. گل آلود کردن آب علاوه بر لطمه زدن به زیبایی‌های طبیعی باغ و آسیب به حوض‌ها و فواره‌ها، سالانه بخشی از اعتبارات مرمت باغ را به لایروبی حوض‌ها اختصاص می‌دهد؛ معضلی که به دلیل برخی اختلاف‌نظرها و کمبود اعتبار هنوز حل نشده است. معاون فنی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان با اشاره به مذاکرات صورت گرفته با کشاورزان برای جلوگیری از گل آلود کردن آب می‌گوید: آنها از ما خواسته‌اند تا مسیر انتقال آب از سرچشمه تیگران تا باغ را برای جلوگیری از هدر رفت آب سیمان کنیم که این خواسته آنها نه در حیطه وظایف و اختیارات سازمان میراث فرهنگی است و نه سازمان برای انجام آن اعتباری دارد. محسن موحدی با اشاره به این که در حال حاضر مسیر حوضچه‌ها و کانال‌های انتقال آب باغ برای بازدید کارشناسان یونسکو لایروبی شده است، می‌افزاید: امیدواریم در صورت تخصیص اعتبار توسط مدیریت استان، سازمان میراث فرهنگی بتواند بعد از بازدید کارشناسان یونسکو مسیر انتقال آب را ساماندهی کند.

طی چند سال گذشته با انتخاب شهر ماهان به عنوان یکی از شهرهای هدف گردشگری استان کرمان ساخت و سازهای بی‌رویه‌ای در طول مسیر اتوبان منتهی به این شهر و حریم باغ شاهزاده و شهر ماهان با عنوان پروژه‌های گردشگری صورت گرفته است که متناسب با اصالت تاریخی این شهر نیست. ساختمان‌هایی که با سبک معماری مدرن و گوناگون و سقف‌های کاذب و شیروانی هر روز در ماهان و اطراف آن قد علم می‌کنند و هیچ دستگاهی با آنها برخورد نمی‌کند.

معاون فنی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان کرمان با انتقاد از ساخت و سازهایی که در حریم اطراف باغ شاهزاده و داخل شهر ماهان صورت می‌گیرد، می‌گوید: ما بارها از مسوولان محلی ماهان درخواست کرده‌ایم تا جلوی این نوع ساخت و سازها را که با نوع معماری شهر ماهان همخوانی ندارد، بگیرند تا تبعات منفی آنها متوجه ثبت جهانی باغ شاهزاده و شهر ماهان به عنوان منظر فرهنگی آن نشود ولی ظاهرا اعتقادی برای جلوگیری از این نوع ساخت و سازها وجود ندارد. موحدی وجود قنوات متعدد، طبیعت بکر، خانه‌های خشت و گلی با کوچه‌های باریک و مزارع متعدد را از جمله جاذبه‌های شهر ماهان عنوان می‌کند و می‌افزاید: با ثبت جهانی باغ شاهزاده، شهر ماهان به عنوان منظر فرهنگی آن به شمار خواهد رفت ، لذا باید در ساخت و سازهایی که در آن صورت می‌گیرد یک سری ضوابط را رعایت کرد تا چهره سنتی این شهر همچنان حفظ شود. وی می‌افزاید: اگر چه در حال حاضر ساخت و سازها در شهر ماهان زیاد به چشم نمی‌آید ولی در آینده در صورت ثبت جهانی باغ شاهزاده، ادامه روند ساخت و سازها بر ثبت جهانی این باغ تأثیر می‌گذارد و حتی خطر خارج کردن نام باغ شاهزاده از فهرست میراث جهانی آن را تهدید می‌کند. در همین حال بخشدار ماهان نیز در پاسخ به انتقادات مسوولان میراث فرهنگی می‌گوید: ما چند سال است که از مسوولان سازمان میراث فرهنگی خواسته‌ایم تا طرح و الگویشان را برای نوع معماری ساخت و سازها ارائه دهند ولی تاکنون آنها همکاری نکرده و فقط تذکر داده‌اند. امان‌الله جمشیدی می‌افزاید: ما تا جایی که توانسته‌ایم جلوی بخشی از ساخت و سازها را گرفته‌ایم ولی تا زمانی که طرح و الگوی مشخصی توسط میراث فرهنگی ارائه نشود نمی‌توان مردم را از ساخت و ساز منع کرد.

باغ شاهزاده ماهان اگر چه یکی از جاذبه‌های ارزشمند و تاریخی کشور به حساب می‌آید، ولی این مکان تاریخی طی سالیان گذشته همواره مورد بی‌توجهی مسوولانی در استان کرمان قرار گرفته که فقط با دیده درآمدزایی به این باغ نگریسته و کمتر به وجه تاریخی آن اهمیت داده‌اند. در همین راستا ، بخش‌هایی از این باغ همانند عمارت اصلی آن به منظور درآمدزایی به بخش خصوصی واگذار و به رستوران و بوفه مواد غذایی تبدیل شده و کمتر به ارزش تاریخی و لطمه‌ای که این تغییر کاربری به وجه تاریخی باغ وارد می‌کند توجه شده است.