سوزاندن 45 میلیون مترمکعب گاز همراه با کدام توجیه؟

اگر میزان گاز بیش از نفت باشد تولید اصلی درواقع گاز است و اگر مقداری نفت همراه گاز به دست آید به آن کندانسه می‌گویند و کندانسه نفت بسیار سبک و باارزشی است و نفت کوره هم ندارد. گاز همراه را اصطلاحا گاز حل شده، گاز همراه نفت و گاز درون نفتی نیز می‌گویند.

بهره‌‌برداری بهینه از گازهای همراه میادین نفتی، به عنوان یکی از وظایف اصلی شرکت ملی نفت ایران تعریف شده و مورد تاکید قرار گرفته است، اما متاسفانه در حال حاضر روزانه مقدار زیادی از گازهای همراه سوزانده می‌شوند و علاوه بر سوختن منابع ملی منجر به آسیب‌دیدگی محیط زیست نیز می‌شود.

طرح‌هایی از جمله طرح آماک (جمع‌آوری گازهای همراه)‌ که به منظور جمع‌آوری این گازها طراحی شده به اجرا درنیامده یا ناکافی بوده است. ظرفیت این طرح که برای میادین آب تیمور، اهواز، (بنگستان)‌ منصوری، کوپال و مارون در نظر گرفته شده با توجه به افزایش تولید از این میادین کافی نبوده است.

معمولا سوختن گازهای همراه در ایران به عنوان نمادی از روشن بودن مشعل پالایشگاه یا اسکله نفتی و رونق فعالیت آن به شمار می‌رود، در حالی که در سایر کشورهای تولیدکننده نفت، این گاز‌ها جمع‌آوری شده و باز تولید می‌شوند، اما در ایران روزانه 44 میلیون مترمکعب گاز در مشعل پالایشگاه‌ها و بدون کوچک‌ترین استفاده‌ای سوزانده می‌شود که این رقم معادل مصرف گاز یک روز در کشور ترکیه است.

از میزان گاز در حال سوختن یاد شده 10 میلیون متر مکعب گاز طبیعی در مشعل‌های گاز مجتمع پالایشگاهی پارس جنوبی با عنوان فلر سوزانده می‌شود و امکان جمع‌آوری آن وجود ندارد.

اگر ارزش این میزان گاز همراه را با قیمت گاز وارداتی ترکمنستان (170 دلار به ازای هر هزار متر مکعب) محاسبه کنیم متوجه می‌شویم که روزانه یک میلیون و 700 هزار دلار گاز همراه در میدان گاز پارس جنوبی سوزانده می‌شود که جدا از آسیب اقتصادی آن، محیط‌زیست را نیز با آلاینده‌های گازی مواجه می‌کند.

در حال حاضر یکی از مهم‌ترین مشکلات موجود در صنعت نفت ایران، بالا بودن حجم گازهای همراه نفت است که میزان هدرروی آن طی 4 سال نخست برنامه چهارم توسعه افزایش قابل توجهی داشته است، به طوری که طی این مدت 64 میلیارد متر مکعب گاز همراه نفت در مشعل‌های میادین و پالایشگاه‌ها سوزانده شده است.

براساس این گزارش در 4 سال برنامه چهارم توسعه از سال 84 تا 87 روزانه به ترتیب 45، 43، 43 و 44 میلیون متر مکعب گاز طبیعی همراه نفت در مناطق نفت‌خیز جنوب فلات قاره، نفت و گاز اروندان و نفت مناطق مرکزی ایران سوزانده شده است. همچنین میزان دود شدن گازهای همراه نفت در سال‌های 86 و 87 نیز افزایش چشمگیری داشته، به طوری که در سال 86 حدود 116‌درصد افزایش و در سال گذشته نزدیک به 145 درصد افزایش یافته است.

با وجود این آمار و ارقام از میزان سوختن گازهای همراه، ضرورت ساخت پالایشگاه‌های بدون مشعل گاز در ایران وجود دارد، چرا که در حال حاضر مبنای پالایشگاه‌های گازی در دنیا استفاده حداکثری بدون سوختن گازها از طریق مشعل است.

طبق گفته موسی سوری،‌ مدیر عامل سازمان منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس جنوبی، در حال حاضر 46 مشعل در پارس جنوبی روشن است، در حالی که پالایشگاه‌های گاز دنیا به فناوری تولید بدون مشعل دست یافته‌اند.

سوری همچنین می‌گوید: در بسیاری از کشورهای دنیا پسماندها و ضایعات صنعت نفت و گاز دور ریخته نمی‌شوند و این پسماندها در صنایع پایین دستی استفاده می‌شوند و با‌ آن برای مردم ثروت، رفاه و اشتغال ایجاد می‌کنند.

هم‌اکنون روزانه 520 میلیون مترمکعب گاز در کشور تولید می‌شود که 10 درصد آن اتلاف می‌شود و راهکارهایی نیز برای بازیافت این میزان انرژی در صنعت نفت طراحی شده، اما به طور عملی هنوز به اجرا در نیامده است.

یک مقام مسوول در وزارت نفت، پیش از این گفته بود که با سوختن سالانه 22 میلیارد مترمکعب گاز همراه نفت درکشور و با احتساب قیمت گاز وارداتی ترکمنستان سالانه از عدم جمع‌آوری این میزان گاز 5‌/‌3 تا 4 میلیارد دلار عدم النفع نصیب کشور می‌شود.

قدرت‌الله نصیری همچنین با اشاره به تلاش وزارت نفت برای کاهش گازهای گلخانه‌ای تولید شده در واحدهای زیرمجموعه خود گفته است: اجرای طرح‌های ملی سی‌دی‌ام، مزیت‌های زیست‌محیطی و اقتصادی دارد.

به گفته مسوولان صنعت نفت با اجرای طرح آماک 500 میلیون دلار درآمد نصیب کشور می‌شود، اما عملا چنین اتفاقی تاکنون جلوه ظاهری نیافته است. براساس وعده‌ای که مسوولان شرکت نفت فلات قاره داده‌اند، قرار است هدرروی گاز از دو میدان مهم سروش و نوروز در خلیج‌فارس تا پایان اسفند امسال با اجرای چند طرح به صفر برسد. از این دو میدان نفتی روزانه 20‌میلیون فوت مکعب گاز هدر می‌رود.

در میدان نفتی گچساران نیز روزانه 3 میلیون و 600 هزار فوت مکعب گاز سوزانده می‌شود.

سوزاندن گاز در مشعل‌های سکوهای نفتی در خلیج‌فارس و خاموش بودن این مشعل‌ها در سکوهای نفتی همسایگان سوالی بوده که در دهه 70 مورد سوال یکی از مسوولان ارشد آن زمان قرار گرفته است، اما آیا خاموش بودن مشعل یا همان فلر نشانه خاموش بودن آن میدان یا پالایشگاه‌هاست؟ یا نشان‌دهنده تدبیری فنی، تکنولوژیکی، اقتصادی و زیست‌محیطی است که از گاز همراه نیز استفاده می‌شود؟ دیگر کشورها از انرژی تا حد ممکن استفاده و بهره‌برداری می‌کنند و ما به عنوان دومین دارنده انرژی در دنیا آن را می‌سوزانیم و هدر می‌دهیم و این هدرروی هیچ توجیه اقتصادی و ملی ندارد جز هرز رفتن منابع خدادادی و سرمایه‌های ملی این کشور که آسیب‌های فراوان به دنبال دارد.