تامین آتیه مهر در برابر چالش بودجه و قانون

براساس این طرح که پنجم مرداد ماه جاری همزمان با میلاد حضرت مهدی (عج)‌ توسط رئیس‌جمهور افتتاح شد، برای تمامی نوزادانی که از اول امسال در ایران متولد شدند، حسابی افتتاح شده و مبلغ یک میلیون تومان توسط دولت به این حساب واریز خواهد شد.

در ماه‌های بعدی نیز دولت و والدین نوزاد هرکدام مبلغی به این حساب اضافه خواهند کرد که البته مبلغ دقیق واریزی دولت در ماه‌های بعدی به طور مشخص اعلام نشده است. این واریز وجوه تا سن 18 سالگی نوزاد ادامه خواهد یافت و غیرقابل برداشت خواهد بود. اما در این سن امکان برداشت موجودی حساب بعلاوه سودی که در طی این سال‌ها از محل سرمایه‌گذاری وجوه صورت گرفته به دست آمده است، برای صاحب حساب وجود خواهد داشت.

مصارفی که دولت برای این وجوه در نظر گرفته است، مسکن، ایجاد فرصت شغلی اولیه، ازدواج، تحصیلات عالی، درمان بیماری‌های صعب‌العلاج و غیره است. البته دولت موارد استثنایی را برای برداشت این وجوه پیش از رسیدن به 18 سالگی قائل شده است که سفر حج تمتع یا درمان بیماری‌های خطرناک جزئی از آن است.

براساس گردش کار در نظر گرفته شده کارگروهی با مسوولیت وزارت رفاه و تامین اجتماعی و با عضویت وزارت اقتصاد، وزارت مسکن و شهرسازی، بانک مرکزی و معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس‌جمهور، کار تدوین دستورالعمل‌ها و ساز و کارهای اجرایی این طرح را برعهده خواهند داشت.

وجوه گردآوری شده در حساب‌های تامین آتیه مهر توسط صندوق مهر امام رضا(ع)‌ و از طریق بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و شرکت‌های سرمایه‌گذاری به منظور حفظ و ارتقای ارزش وجوه سرمایه‌گذاری شده و سود این سرمایه‌گذاری به مرور و تا سن 18 سالگی به حساب نوزادان واریز خواهد شد. دولت متعهد شده است از اول امسال برای تمامی نوزادان ایرانی که متولد خواهند شد، چنین حسابی را افتتاح کند و هم‌اکنون نیز با همکاری سازمان ثبت‌ احوال و بانک ملی، برای هر نوزادی که متولد می‌شود، به طور خودکار یک حساب افتتاح و مبلغ یک میلیون تومان تعهد شده دولت در آن واریز شده و رسید آن نیز در شعب بانک ملی به تناسب محل تولد نوزاد قابل تحویل است.

دکتر احمدی‌نژاد در مراسم افتتاح این طرح از بانک‌ها خواست با استفاده صحیح از وجوه این طرح، سود مناسبی را برای آینده فرزندان ایران تدارک ببینند. ولی از والدین نیز خواست همزمان با واریز سهم دولت، خود نیز به طور منظم سهمی را به حساب تامین آتیه مهر فرزندشان واریز کنند تا در آینده ذخیره مناسبی برای آغاز کسب و کار یا ازدواج در اختیار وی قرار گیرد.

با این وجود کمی پس از افتتاح این طرح چالش‌های مختلفی پیش روی «طرح تامین آتیه مهر» قرار گرفت. نخستین و بزرگ‌ترین چالش که هنوز هم پاسخی برای آن یافت نشده است، مساله بودجه این طرح است. دولت در قالب ردیف شماره 8 ـ 101000 قانون بودجه 89 کل کشور مبلغ 500 میلیارد تومان آن هم نه به طور نقد، بلکه در قالب واگذاری سهام به این طرح اختصاص داد. اما یک بررسی ساده بر روی ارقام متوسط موالید سالانه در کشور نشان می‌دهد که بودجه اختصاص یافته کمتر از نصف متولدین را پوشش می‌دهد و حدود 60 درصد موالید کماکان بلاتکلیف خواهند ماند. براساس آمار سازمان ثبت احوال، در ایران به طور متوسط یک میلیون و 400 هزار نوزاد در سال متولد می‌شود که اگر این تعداد در یک میلیون تومان ضرب شود، حاصل 1400 میلیارد تومان بودجه خواهد بود. حال آن که با احتساب 500 میلیارد تومان دولت، حدود 900 میلیارد تومان، آن هم فقط برای یک سال برای این طرح مورد نیاز است که هنوز فکری برای تامین آن نشده است. این در حالی است که هنوز بودجه لازم برای واریز سهم ماهانه دولت به حساب‌های نوزادان فکری نشده و اصولا بررسی این مساله کلید هم نخورده است. از سوی دیگر تامین بودجه طرح تامین آتیه مهر برای سال‌های بعدی و بعدی که روشن است با رشد موالید، تعهدات دولت ماه به ماه و سال به سال به طور تصاعدی بالا می‌رود نیز در ابهام و علامت سوال جدی به سر می‌برد. مشکل بودجه طرح یک میلیون تومانی نوزادان به حدی است که حتی رئیس‌جمهور نیز در سخنرانی افتتاحیه این طرح بدان اشاره کرد و از ابراهیم عزیزی، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی خود خواست با ابتکارات خود فکری برای تامین این بودجه بکند. حال اگر فرض بگیریم آقای عزیزی بودجه امسال این طرح را از منابع مختلف تامین کند،‌ با رشد بودجه درخواستی و تصاعدی طرح برای سال‌های بعد که قاعدتا تا 18 سالگی نوزادان طول کشیده و با اضافه شدن نوزادان جدید همراه است،‌ چه خواهد کرد؟

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نیز در بررسی که درباره بودجه لازم برای اجرای طرح تامین آتیه مهر صورت داد، به مشکل بودجه‌ای این طرح به عنوان یک چالش جدی اشاره کرده و می‌نویسد:‌ محاسبات به عمل آمده نشان می‌دهد که طرح دولت موجب متعهد شدن دولت‌های آینده به پرداخت 754 هزار میلیارد ریال برای 20سال آینده خواهد شد. بنابراین ماهیت این طرح به‌گونه‌ای است که نه‌تنها برای دولت کنونی بلکه برای دولت‌های آینده نیز تعهدات فراوانی را به دنبال خواهد داشت.

این گزارش افزود: یک بررسی ساده نشان می‌دهد این طرح فقط در سال‌جاری با دست‌کم 8 هزار میلیارد ریال (800 میلیاردتومان)‌ کسری بودجه مواجه خواهد شد که محل تامین آن روشن نیست. ضمن آن که برای رشد بودجه این طرح برای سال‌های آینده نیز فکری نشده است.

اما بخش دیگری از چالش‌های این طرح که در گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نیز مورد اشاره قرار گرفته است، مانده حساب‌های یک میلیون تومانی نوزادان در سال بیستم عمر آنان است. با اذعان دولت و وزارت رفاه، نوزادانی که هم‌اکنون صاحب حساب یک میلیون تومانی می‌شوند در سال بیستم حدود 60 میلیون تومان با احتساب سودی که دولت از محل سرمایه‌گذاری وجوه به آنان می‌پردازد، در حساب خود خواهند دید، اما هیچگاه مبانی محاسباتی این مانده 20 ساله اعلام نشده است تا جایی که مرکز پژوهش‌های مجلس معتقد است رقم واقعی مانده این حساب‌ها در سال‌بیستم بیش از 25 میلیون تومان نخواهد بود.

این مرکز در گزارش خود تصریح می‌کند: ارزش اسمی مبلغ پرداخت شده برای متولدین سال اول اجرای طرح در سال بیستم با فرض اضافه شدن نرخ سود 15 درصدی به مبلغ واریز شده توسط دولت حدود 25 میلیون تومان خواهد بود. در صورتی که نرخ تورم سالانه به ترتیب در ارقام 10، 15 و 20 درصد قرار گیرد، ارزش زمانی و واقعی آن 25 میلیون تومان در سال 1409 به ترتیب حدود 3‌/‌7، 1‌/‌5 و در بدترین حالت 660 هزار تومان خواهد بود.

با این وجود چالش‌های طرح تامین آتیه مهر به جز چالش بزرگ بودجه، به مبانی قانونی طرح نیز بازمی‌گردد. چرا که مجلسیان معتقدند این طرح فاقد قانون مصوب مجلس است و صرف داشتن اعتبار یا ردیف در بودجه یک‌سال مجوزی برای اجرای این طرح محسوب نمی‌شود. قوه مقننه همچنین می‌گوید این طرح با تعدادی از قوانین مصوب کشور مانند مقررات مالی قانون محاسبات عمومی و قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 در تناقض و مغایرت است.

با وجود این بخش عمده استدلال مجلسیان به تعهدآور بودن اجرای این طرح برای دولت‌های آینده اختصاص دارد. بنا بر این استدلال چون اجرای این طرح برای دولت‌های دیگر غیر از دولت دهم تعهدهای هنگفت به دنبال دارد، پس مجلس باید آن را به صورت قانون تصویب کند تا توقع عمومی ایجاد شده از پشتوانه قانونی لازم برخوردار بوده و دولت‌های آینده نتوانند بسادگی از زیر بار این تعهد شانه خالی نمایند. با این حال دولت با این استدلال موافق نیست و در یکی از پاسخ‌های خود به طور مفصل به این شبهه پاسخ داده است.

در این پاسخ که توسط وزارت رفاه و تامین اجتماعی منتشر شده، آمده است: وفق اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی، علاوه بر مواردی که هیات وزیران یا وزیری مامور تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی قوانین می‌شود، هیات وزیران حق دارد برای انجام وظایف اداری و تامین اجرای قوانین و تنظیم سازمان‌های اداری به وضع تصویب‌نامه و آیین‌نامه بپردازد.

این پاسخ افزود: بنابراین در اجرای قسمت اخیر اصل مزبور اجازه تصویب آیین‌نامه‌های مستقل علاوه بر آیین‌نامه‌های اجرایی قوانین به دولت داده شده است و این گونه آیین‌نامه‌ها مربوط به قانون یا قوانین خاص نمی‌باشند، بلکه دولت در اجرای وظایف و مسوولیت‌های خطیر خود به استناد اصل مزبور به تصویب آیین‌نامه‌های مستقل می‌پردازد. از این رو آیین‌نامه تامین آتیه مهر امام رضا(ع)‌ از مصادیق ‌این‌گونه آیین‌نامه‌ها بوده و ایرادی بر آن مترتب نمی‌باشد.

با وجود این پاسخ که با پاسخ مجدد مجلس نیز روبه‌رو نشده است، باید در انتظار استدلال‌های دولت درباره چگونگی حل مشکل بزرگ بودجه این طرح و تعهدزایی برای دولت‌های آینده نیز نشست، استدلال‌هایی که به نظر می‌رسد زمان برای ارائه آن به سرعت در حال از دست رفتن است... .