حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
به نظر شما چرا دانشمندان تا این حد به استخوانها اهمیت میدهند؟ آیا ارتباط خاصی میان آنها و شکلگیری بیماریها یا انجام هرگونه فرآیندی در بدن وجود دارد؟
شاید همین نکته کافی باشد که استخوانها با سوخت و ساز، چاقی، فعالیت لوزالمعده و اعضا و جریانات دیگر موجود در بدن مستقیما در ارتباط هستند.
از آنجا که این دستاورد در نوع خود مهم و ارزشمند به شمار میآید آیا تحقیقات مشابه دیگری نیز انجام شده یا نه، که در این صورت درباره وجه تمایز آنها صحبت کنید.
بله. همانطور که شاید در خبرها متوجه شده باشید تحقیق مشابه دیگری نیز انجام شده که نتایج آن نیز در نشریه تخصصی Cell منتشر شده است. در کل نمیتوان وجه تمایز خاصی میان آنها پیدا کرد چون تقریبا این دو تحقیق و تحقیقات احتمالی دیگری که در گذشته انجام شده است همگی بر این نکته اشاره دارند که osteocalcin نشانگر دیابت نوع دوم است. از این رو باید به این هورمون و نحوه و میزان فعالیت آن در بدن توجه ویژهای داشت.
بنا بر عقیده شما مهمترین بخش این تحقیق جدید را در چه نکتهای میتوان جستجو کرد؟
تحقیق اخیری که انجام شده، دربرگیرنده نکات زیادی بوده است. با این حال برخی از آنها از اهمیت خاصی برخوردارند. این تحقیق ثابت میکند که استخوان یک نوع اندام حاوی غدد مترشحه داخلی است که ارتباط نزدیکی نیز با لوزالمعده دارد. در گذشته تردیدهای فراوانی در این زمینه وجود داشته است و دانشمندان نمیتوانستند با صراحت در این خصوص صحبت کنند به همین دلیل تکیه بر osteocalcin به عنوان یک نشانگر مطمئن همواره دور از ذهن آنها بوده است، اما در دوران فعلی و با توجه به فناوریهای نوینی که در علم پزشکی ارائه شده، این تردیدها از میان رفته است.
درباره اهمیت استخوانها و ارتبطاتشان با سوخت و ساز بدن صحبت کنید.
نظریهپردازی درباره اهمیت استخوانها همواره وجود داشتهاست. حدود 10 سال پیش ما این نظریه را مطرح کردیم که استخوان و میزان سوختوساز در بدن باید به وسیله هورمونهایی با یکدیگر تنظیم شوند. این هورمونها در خلال تکاملی که در شکلگیری استخوان ایجاد شده بتدریج ظاهر شدهاند. در گذشته نگاه به این ارتباط از طرف سوختوساز به استخوانها بوده است که در این زمینه هورمونهای مختلفی کشف شدهاند. اما اکنون در جریان تحقیقات خود متوجه شده ایم که این جریان از سمت استخوان به سوختوساز بدن نیز دیده میشود که در این میان هورمون osteocalcin حرف اول و آخر را میزند.
این عقیده که استخوانها چیزی فراتر از یک منبع غنی و سرشار از کلسیم و فسفات هستند دستاورد جدیدی نیست. فکر میکنید بارزترین اهمیت استخوانها در چیست؟
گروه تحقیقاتی ما در سالهای گذشته مطالعات زیادی در این زمینه انجام داده است. بخشی از این تحقیقات نشان میدهند که ارتباطاتی میان ساختار استخوانی و هورمون چربی Leptin وجود دارد. در حقیقت ارتباط استخوانها و تولید چربی در بدن را یکی از نکات بارز استخوانها باید به شمار آورد.
شما در جایی از این عبارت استفاده کردهاید: شکل گیری استخوان در حوزه صرف انرژی گران تمام میشود. به نظر میآید این عبارت در برگیرنده معانی قابل توجهی باشد؟
به خوبی مشخص است که استخوانها سطح قابل توجهی از بدن را میپوشانند، پس نمیتوان بیتفاوت از کنار آنها عبور کرد. از آن گذشته استخوانها بتدریج از میان میروند که این فرآیند با صرف انرژی از سوی بدن همراه است. در عین حال شکلگیری ترکیبات سازنده آن نیز با صرف انرژی همراه است. از این رو باید گفت که شکلگیری استخوان در حوزه انرژی برای بدن گران تمام میشود. دقیقا با تکیه بر همین اصل است که باید توجه خاصی به آنها داشت.
با توجه به یافتههای شما این گونه به نظر میرسد که osteocalcin نقش حیاتی در بدن و فرآیند شکلگیری استخوان ایفا میکند. چه نظری درباره بروز هرگونه عدم توازن در فعالیت آن دارید؟
اتفاقا این موضوع از جمله موارد مورد علاقه ما بوده است. ما این نکته را روی موشهای آزمایشگاهی مورد بررسی قرار دادهایم. نتایج تحقیقات نشان دادهاند موشهایی که محروم از این هورمون مهم هستند معمولا مستعد ابتلا به چاقی هستند؛ البته نظر دادن درباره انسانها منوط به انجام تحقیقات بیشتری در این زمینه است. اگر بخواهیم در خصوص اهمیت این هورمون صحبت کنیم باید گفت که osteocalcin تنظیم کننده بسیار مهمی از سوختوساز انرژی در بدن به شمار میآید که فعالیت صحیح آن نشاندهنده بسیاری از امور در بدن است. با تکیه بر همین اصل است که دانشمندان از آن به عنوان یک نشانگر قابل اطمینان استفاده میکنند.
آیا فکر میکنید نتایج این تحقیق و تحقیقاتی از این دست میتواند به بروز تحولی بنیادین در فرآیند طراحی و تولید داروهای مختلف منجر شود؟
به نظر من نمیتوان انتظار وقوع یک انقلاب بزرگ در صنعت تولیدات دارویی را داشت، اما پوستاندازی و حرکت به سوی تولید، طراحی و تولید داروهای مؤثرتر آرزوی ماست.
آیا برنامه خاصی نیز برای آینده دارید؟ آیا در نظر دارید فاز جدیدی از این تحقیق را آغاز کنید؟
قطعا همین گونه است اما بنا به دلایلی نمیتوانم درخصوص آن صحبت کنم.
دکتر جراد کارتنسکی در یک نگاه
این محقق سرشناس در سال 1984 مدرک دکتری خود را از دانشگاه پاریس اخذ کرد و در سالهای گذشته همکاری تحقیقاتی نزدیکی با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی جهان از جمله انستیتو ملی سلامت آمریکا و مرکز سرطان اندرسون دانشگاه تگزاس داشته است. از جمله سرفصلهای کلی تحقیقاتی و آموزشی وی میتوان به برنامهریزی گسترده در زمینه علم ژنتیک و مطالعات سلولی و مولکولی اشاره کرد. با این حال کار روی ساختار استخوانی و ارتباط آن با سایر اندامها و فرآیندهای حیاتی داخل بدن از جمله حوزههای تحقیقاتی دکتر کارتنسکی در سالهای اخیر به شمار میآمده است. تمرکز روی سوخت و ساز بدن و فعالیت سلولهای چربی و ارتباط آنها با ساختار استخوانی از جمله مواردی است که توجه این محقق را به خود جلب کرده است. وی امیدوار است با تکیه بر این ارتباطات به صنعت داروسازی در تولید داروهای جدید کمک کند.
مهدی پیرگزی
حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....